I OSK 2276/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak- Kolczyńska (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Po 693/15 w sprawie ze skargi H. G., K. G., S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od H. G., K. G., S. G. solidarnie na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] kwotę 650 (sześćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 15 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. G., K. G., S. G. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] 2015 r. i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z [...] 2014 r. w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu. W punkcie II. i III. wyroku Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego oraz kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu [...] 2009 r. Policja usunęła pojazd marki [...] jako pozostawiony w miejscu do tego zabronionym i utrudniający ruch. Właściciele pojazdu (H. G., K. G., M. G., S. G., jako nabywcy spadku po M. G. – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z [...] 2008 r. o stwierdzeniu nabycia spadku) zostali powiadomieni o usunięciu pojazdu na parking i o skutkach prawnych nieodebrania go z tego parkingu. Ponieważ pojazd nie został odebrany, na wniosek Starosty [...], Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z [...] 2014 r. orzekł przepadek pojazdu na rzecz Powiatu [...]. Pojazd został ostatecznie zezłomowany w dniu [...] 2014 r. Decyzją z [...] 2014 r. Starosta [...] ustalił koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu [...] powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, czyli od dnia [...] 2009 r. r. do [...] 2014 r. na kwotę 45.523,80 zł oraz obciążył kosztami i zobowiązał do zapłaty powyższej kwoty H. G., K. G., M. G., S. G. jako nabywców spadku po M. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] 2015 r. uchyliło decyzję Starosty [...] oraz ustaliło koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu [...] powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, czyli od dnia [...] 2012 r. do [...] 2014 r. na kwotę 19.145,80 zł oraz obciążył kosztami i zobowiązał do zapłaty powyższej kwoty H. G., K. G., M. G., S. G. jako nabywców spadku po M. G. W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść art. 130a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, ze zm.) oraz wskazał, że powiadomienie właścicieli o usunięciu pojazdu zostało im doręczone w dniach [...] lipca oraz [...] sierpnia 2012 r., a postanowienie Sądu Rejonowego o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu [...] uprawomocniło się z dniem [...] lutego 2014 r. Organ uznał za niezasadne tezy stron, że pojazd został sprzedany przez ich spadkodawcę jeszcze w dniu [...] 2008 r., albowiem wiążące dla organu w tym zakresie były ustalenia Sądu Rejonowego w [...] zawarte w uzasadnieniu postanowienia o przepadku pojazdu z dnia [...] 2014 r. Wskazano w nim, że ostatnim właścicielem pojazdu był M. G. Z tego względu strony były właścicielami pojazdu jako jego spadkobiercy w dniu [...] 2009 r. Organ administracji publicznej jest zaś związany prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego w trybie art. 365 k.p.c. Skargę na powyższą decyzję złożyli H. G., K. G. i S. G. wskazując, że nie byli stroną postępowania administracyjnego, gdyż ich spadkodawca sprzedał sporny pojazd osobie trzeciej w dniu [...] 2008 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd podkreślił, że w świetle art. 130a ust. 10h ustawy ( Prawo o ruchu drogowym nie budzi wątpliwości, iż koszty obciążają podmiot, który w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu był jego właścicielem. Wobec powyższego dla prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest ustalenie podmiotu, o którym mowa w powołanym przepisie. W ocenie Sądu – wbrew tezom organów obu instancji - zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący byli właścicielami spornego samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi. Zdaniem Sądu, organy prowadząc postępowanie administracyjne nie dochowały przepisów proceduralnych, co miało wpływ na wynik postępowania. Przyjmując bowiem jako podstawę dla ustalenia prawa własności pojazdu postanowienie Sądu Rejonowego [...], organy nie podjęły próby własnego ustalenia, czy i z kim w istocie została zawarta umowa sprzedaży przedmiotowego samochodu. Organ II instancji nie odniósł się do zarzutów strony skarżącej zmierzających do wykazania, że nie była ona właścicielem pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia. W ocenie Sądu I instancji zgromadzone w aktach sprawy dokumenty budzą wątpliwości. W szczególności brak jest dowodu rejestracyjnego zawierającego dane personalne właściciela pojazdu na dzień wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena stanu faktycznego jest przedwczesna, a podjęte przez nie orzeczenia naruszają prawo. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na weryfikację twierdzeń strony skarżącej. Dopiero bowiem w wyniku jednoznacznego ustalenia, kto był właścicielem samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia go z drogi możliwe będzie wydanie rozstrzygnięcia nakładającego na konkretny podmiot obowiązek zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem wartości pojazdu. Z powyższych względów Sąd I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił decyzje organów obu instancji. W skardze kasacyjnej złożonej od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] podniosło następujące zarzuty: I. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ naruszył art. 7, "art. 77 §" k.p.a. i w konsekwencji uwzględnienie skargi, podczas gdy powinien mieć zastosowanie art. 151 p.p.s.a. II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 1) art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez przyjęcie, że sentencja prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego nie jest objęta prawomocnością materialną; 2) art. 130a ust. 10h ustawy ( Prawo o ruchu drogowym poprzez przyjęcie, że organ administracji publicznej ma kompetencje do badania ważności umów sprzedaży pojazdów i przesądzania, czy w wyniku danej czynności cywilnoprawnej dany podmiot uzyskał własność pojazdu. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym działający w imieniu uczestnika postępowania - M. G. pełnomocnik z urzędu wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W myśl przywołanego w podstawach skargi kasacyjnej przepisu art. 130a ust. 10h ustawy ( Prawo o ruchu drogowym, koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Wykładnia językowa tego przepisu pozwoliła Sądowi I instancji na przyjęcie, że organ zobowiązany jest do ustalenia w toku postępowania wyjaśniającego, kto był właścicielem pojazdu w dacie wydania dyspozycji usunięcia go z drogi, niezależnie od ustaleń dokonanych w tym zakresie w sprawie przepadku tego pojazdu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym dla dokonania interpretacji przywołanego przepisu zasadnym jest jednak sięgnięcie do innych niż wykładnia językowa operacji logiczno-językowych pozwalających na pełną rekonstrukcję zawartej w nim normy prawnej. Kierując się zatem dyrektywą systematyki wewnętrznej aktu prawnego, jakim jest ustawa ( Prawo o ruchu drogowym, należy przy ustalaniu znaczenia tej normy prawnej uwzględnić miejsce jej umieszczenia w tekście tej ustawy. Zgodnie bowiem z zasadą domniemania racjonalności ustawodawcy należy przyjąć, że miejsce to nie jest przypadkowe. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 130a ustawy ( Prawo o ruchu drogowym obejmuje w zakresie swej regulacji ciąg zdarzeń i następstw wywołanych koniecznością usunięcia pojazdu z drogi. Warunki rozpoznawanej sprawy odpowiadały dyspozycji art. 130a ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela w przypadku pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. W takim wypadku, starosta występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia (art. 130a ust. 10). Następnie, w myśl art. 130a ust. 10e ustawy ( Prawo o ruchu drogowym, sąd orzekając w sprawach o przepadek pojazdu stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wykonanie tego orzeczenia należy do starosty, który działa w trybie i na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem ustawy ( Prawo o ruchu drogowym (art. 130a ust. 10f). Kolejnym etapem omawianego trybu jest ustalanie przez starostę wysokości kosztów poniesionych w związku z tym postępowaniem, do czego zobowiązuje przywołany na wstępie art. 130a ust. 10h ustawy ( Prawo o ruchu drogowym. Powyżej opisany ciąg przyczynowo-skutkowy związany ze zdarzeniem, jakim jest usunięcie pojazdu z drogi ma kluczowe znaczenie dla interpretacji art. 130a ust. 10h ustawy ( Prawo o ruchu drogowym. Spójność oraz konsekwencja poszczególnych czynności, do wykonania których ustawodawca zobowiązuje konkretne organy i sądy, skłaniają do przyjęcia odmiennej niż dokonana przez Sąd I instancji wykładni tego przepisu. W tym bowiem zakresie, jak zasadnie podnosi skarga kasacyjna, na etapie ustalania kosztów związanych usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu do zakończenia postępowania, dochodzi do konieczności uwzględnienia bezwzględnej mocy wiążącej orzeczenia sądu w sprawie przepadku pojazdu. Jak przyjmuje art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podkreślić trzeba, że wydanie orzeczenia o przepadku pojazdu usuniętego z drogi poprzedza m.in. ustalenie co do tożsamości osoby uprawnionej do jego odbioru, tu: właściciela pojazdu. Dla postępowania, w którym dochodzi do ustalenia kosztów podlegających zwrotowi, prawomocne orzeczenie sądu o przepadku pojazdu ma znaczenie prejudycjalne, kształtuje bowiem stan faktyczny, z jakim ustawodawca związał obowiązek ponoszenia przez właściciela kosztów, do jakich doszło na skutek usunięcia pojazdu z drogi. Na tym etapie wątpliwości organu co do trafności ustaleń poczynionych przez sąd nie mogą prowadzić do zakwestionowania wydanego orzeczenia. Wadliwość ustaleń faktycznych, na jakich oparł się sąd orzekający w sprawie przepadku pojazdu, bez uprzedniego wzruszenia tego orzeczenia, nie może być podstawą do wyprowadzenia wniosku o potrzebie zweryfikowania przez organ dostrzeżonych nieprawidłowości i ewentualnego przyjęcia odmiennych danych. Należy zauważyć, że charakter spraw o zatrzymaniu pojazdu, przepadku pojazdu i obowiązku zwrotu kosztów z tym związanych wymaga jednolitości w aspekcie przedmiotowo-podmiotowym. Nie sposób zatem zgodzić się z Sądem I instancji, że organy administracji nie są związane prawomocnym orzeczeniem w sprawie przepadku pojazdu, przez co zobowiązane są do dokonywania odrębnych ustaleń faktycznych w zakresie danych właściciela samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia z drogi pojazdu. Z tych względów należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie miał podstaw do uwzględnienia skargi z uwagi na nieprzeprowadzenie przez organ własnych ustaleń co do osoby będącej właścicielem samochodu w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi. W tym bowiem zakresie organ pozostawał związany prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z [...] 2014 r., sygn. akt [...], w którym w związku z przepadkiem pojazdu obowiązek zwrotu kosztów postępowania nałożono na uczestników będących współwłaścicielami tego samochodu. Wykazywane zatem przez Sąd wadliwości nie wskazują na naruszenie przepisów postępowania, które mogły doprowadzić do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę na podstawie art. 188 p.p.s.a. uznając w tym zakresie za trafne podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Argumenty przywołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej oraz analiza akt sprawy pozwoliły Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu uznać, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. W okolicznościach tej sprawy, na ocenę legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] istotny wpływ wywierało postanowienie Sądu Rejonowego [...], Wydział [...] Cywilny z [...] 2014 r. Postanowieniem tym przesądzona została kwestia właściciela zatrzymanego pojazdu wiążąc tym samym organ w aspekcie podmiotu zobowiązanego do zwrotu kosztów, o jakich mowa w art. 130a ust. 10h ustawy ( Prawo o ruchu drogowym. W powyższych okolicznościach należało stwierdzić, że zostały dochowane warunki dla obciążenia spadkobierców M. G. kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu marki [...], o czym zasadnie orzekło Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w decyzji poddanej kontroli Sądu I instancji. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi uczestnika postępowania, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.