II OZ 512/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 471/15 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi Y na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odrzucić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 471/15 odrzucił skargę Y na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] grudnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Sąd wskazał, że skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Skarżąca, pomimo wezwania, nie uiściła wpisu w wyznaczonym terminie, co uzasadniało odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postawienie wniósł X, zastępowany przez pełnomocnika w osobie skarżącej Y. Zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 257 p.p.s.a. poprzez odmowę zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca otrzymała wezwanie do uzupełnienia braku wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz ze stosownym formularzem, z informacją, że formularz powinien być uzupełniony i przesłany do Sądu w terminie 7 dni. W ocenie X tak krótki termin nie wynika z art. 257 p.p.s.a. ani aktów wykonawczych do tej ustawy. W efekcie doszło do ograniczenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania zażalenia obowiązkiem Sądu jest kontrola środka odwoławczego pod kątem spełnienia wymagań formalnych, jak również pod kątem dopuszczalności takiego środka. Zgodnie bowiem art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Uprawnienie to przysługuje oczywiście również Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli zażalenie ulegało odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, a to na mocy art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie zażalenie na postanowienie z dnia 19 grudnia 2015 r. o odrzuceniu skargi Y wniósł X, uznany przez Sąd pierwszej instancji za uczestnika przedmiotowego postępowania. Przypomnieć zatem warto, że stosownie do art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Okoliczność, że postanowienie o odrzuceniu skargi zostało doręczone również jemu (oprócz skarżącej i organowi) wraz z pouczeniem o prawie do wniesienia zażalenia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie rodzi jeszcze po stronie X prawa do złożenia środka odwoławczego od tego postanowienia. Kluczowe znaczenia ma tu bowiem kwestia, czy na obecnym etapie postępowania X jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Na tak zadane pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, nabywa status uczestnika postępowania na prawach strony wyłącznie w przypadku skutecznego wszczęcia postępowania sądowego zainicjowanego skargą innej osoby. Celem postępowania przed sądem administracyjnym jest dokonanie przez ten sąd kontroli działalności administracji publicznej. Co oczywiste, warunkiem merytorycznego rozpoznania sprawy jest skuteczne wszczęcie postępowania sądowego. Do tego z kolei niezbędne jest skuteczne wniesienie skargi, tj. takiej, która nie jest obarczona brakami formalnymi i fiskalnymi ani nie podlega odrzuceniu z innych przyczyn wymienionych w art. 58 § 1 p.p.s.a. W sytuacji, gdy z powodów wyżej wymienionych skarga nie może zainicjować postępowania sądowego, w którym Sąd merytorycznie rozpozna skargę, a więc kiedy skarga podlega odrzuceniu, przyjąć należy, że stosunek procesowy nawiązuje się wyłącznie między skarżącym i organem, którego akt lub czynność jest przedmiotem zaskarżenia, a Sądem. W opisanej sytuacji nie można jednak mówić o powstaniu takiego stosunku w odniesieniu do osoby, o której mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a. Przyjąć należy, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, nabywa status uczestnika postępowania na prawach strony i związane z tym uprawnienia procesowe (w tym m.in. prawo wnoszenia środków odwoławczych) jedynie, gdy postępowania to zmierzać będzie do merytorycznego rozpoznania skargi. Odrzucenie skargi jest rozstrzygnięciem formalnym, które w żaden sposób nie wpływa na sytuację prawną osób, które w przypadku jej skutecznego wniesienia byłyby uznane za uczestnika postępowania w myśl art. 33 § 1 p.p.s.a. Są one wprawdzie bezpośrednio zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy, jednakże nie można twierdzić, że odrzucenie skargi naruszy interes prawny tych osób. Z powyższych rozważań wynika wniosek istotny dla niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 173 § 2 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego może wnieść wyłącznie strona lub uczestnik na prawach strony (oraz podmioty wymienione w art. 173 § 2 p.p.s.a.). Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, wniesione przez osobę, która nabędzie status uczestnika postępowania na prawach strony, zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a., dopiero z momentem skutecznego wniesienia skargi, uznać należy za niedopuszczalne. Odrzucenie skargi w niniejszej sprawie nie wpływa bowiem na sytuację prawną podmiotów innych niż skarżący i organ administracji publicznej, zatem nie można mówić, by te inne osoby posiadały interes prawny w kwestionowaniu ustaleń Sądu o zasadności odrzucenia skargi. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należało, że zażalenie X na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2015 r. odrzucające skargę Y jest niedopuszczalne. Zaistniała zatem podstawa do jego odrzucenia na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Na koniec wskazać należy, że powyższe stanowisko co do momentu nabycia statusu uczestnika postępowania na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie stanowi o naruszeniu praw procesowych tej osoby. Osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, może wszak wnieść skargę do sądu w imieniu własnym i w postępowaniu zainicjowanym tą skargą będzie mogła w sposób od siebie tylko zależny dążyć do ochrony swojego interesu prawnego. Pominąć też nie można, że Y występująca w niniejszej sprawie w podwójnej roli - jako skarżąca oraz jako pełnomocnik X, w zażaleniu wniesionym w imieniu X powoływała się na okoliczności nieodnoszące się w żaden sposób do jego interesu prawnego. Prawo do skutecznego kwestionowania prawidłowości działań Sądu podejmowanych w stosunku do niej w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (które w efekcie doprowadziły do odrzucenia jej skargi) posiadała ona jedynie występując w imieniu własnym i nie może to uzasadniać odmiennej oceny dopuszczalności zażalenia wniesionego w imieniu Y. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.