VI SA/Wa 633/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2015 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę Prezes Sądu Okręgowego w [...] (dalej Prezes) decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], zwolnił J. T. (dalej biegły, skarżący) z funkcji biegłego sądowego z zakresu kosztorysowania robót budowlanych oraz instalacji, sieci i urządzeń elektrycznych na kolejną kadencję obejmującą lata 2013 - 2017. Jako podstawę prawną wskazał § 1 ust. 1 i § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 15, poz. 133; dalej "rozporządzenie"). W uzasadnieniu decyzji Prezes podniósł w szczególności, że biorąc pod uwagę fakt wielokrotnego niestawiennictwa biegłego w sprawie [...] Sądu Rejonowego dla [...], w której występował w charakterze dłużnika, a także podejście biegłego do istoty niezawisłości sędziowskiej, powagi i mocy orzeczeń Sądu, zrodziła się wątpliwość co do prawidłowego wykonywania powierzonych biegłemu obowiązków. Dodał, że od biegłego wymagane jest posiadanie nie tylko niekwestionowanej wiedzy i najwyższych kwalifikacji zawodowych, ale także zaufania sądu do osoby biegłego. Z tych powodów, w ocenie Prezesa, osoba podejmująca się pełnienia tej funkcji nie może nasuwać jakichkolwiek zastrzeżeń również w sferze jej cech osobowościowych, mogących podważać zaufanie do niej. W konsekwencji Prezes przyjął, że zachowanie biegłego stanowi podstawę do uznania, że nie daje on rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego i zwolnił go z pełnienia tej funkcji. Od powyższej decyzji biegły odwołał się do Ministra Sprawiedliwości, żądając uchylenia decyzji Prezesa i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzji tej zarzucił naruszenie następujących przepisów, a mianowicie: - art. 107 § 1 i § 3 Kpa., poprzez brak podstawy faktycznej i błędne powołanie podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, - § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten stanowi wystarczającą podstawę do zwolnienia z funkcji biegłego. Nadto postawił zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, poprzez wadliwe przyjęcie, że jego postawa jako dłużnika w prowadzonym postępowaniu sądowym rodzi wątpliwości co do prawidłowości wykonywania powierzonych mu obowiązków biegłego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Prezesa. W uzasadnieniu wskazał, że w myśl § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli biegły utracił warunki do pełnienia tej funkcji. Jednym z warunków ustanowienia biegłym sądowym jest - stosownie do treści § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia - dawanie przez wnioskodawcę rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że jak wynika z dokumentów znajdujących się aktach sprawy, biegły występując w charakterze dłużnika w sprawie o wyjawienie majątku, prowadzonej przed Sądem Rejonowym dla [...], sygn. akt [...], nie stawił się na żadne z sześciu pierwszych wyznaczonych przez sąd posiedzeń ([...] lipca 2013 r., [...] października 2013 r., [...] grudnia 2013 r., [...] lutego 2014 r., [...] kwietnia 2014 r. i [...] maja 2014 r.), przy czym tylko w przypadku posiedzenia wyznaczonego na dzień [...] maja 2014 r. nieobecność dłużnika sąd uznał za usprawiedliwioną. Wezwania na posiedzenia wyznaczone na: [...] października 2013 r., [...] grudnia 2013 r. oraz [...] lutego 2014 r. nie zostały przez biegłego odebrane (doręczenia nastąpiły w trybie art. 139 § 1 Kpc.). Dalej Minister Sprawiedliwości wskazał, że jako przyczynę nieobecności na posiedzeniu w dniu [...] lipca 2013 r. biegły wskazał swój udział w Kongresie Pożarnictwa, przy czym nie przedstawił sądowi dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Natomiast nieobecność w dniu [...] kwietnia 2014 r. biegły próbował usprawiedliwić przedkładając zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy, jednak Komisariat Policji [...], któremu sąd zlecił wykonanie nakazu przymusowego doprowadzenia, poinformował, że nie zastał w tym dniu dłużnika (biegłego) w mieszkaniu. Biegły nie przedstawił również zaświadczenia od lekarza sądowego, do czego obligowały go przepisy ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym (Dz. U. Nr 123 poz. 849 ze zm.). Jak podał Minister Sprawiedliwości, biegły zwrócił się z zapytaniem o możliwość uzyskania od Prezesa ewentualnej pomocy w anulowaniu zadłużenia, będącego przedmiotem toczącego się postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego Minister Sprawiedliwości stwierdził, że skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Uznał, że z uwagi na szczególną rolę biegłego jako organu pomocniczego sądu, jego działania i zaniechania często są postrzegane przez opinię publiczną jako działania i zaniechania szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości, a więc postawa biegłego wpływa na społeczną ocenę działalności sądów i organów ścigania. Z tego względu, w ocenie Ministra, osoba biegłego nie może być dotknięta jakąkolwiek skazą, która podważałaby zaufanie do niej. Minister Sprawiedliwości podał, że zachowanie biegłego zmierzało do utrudniania postępowania sądowego mającego na celu zaspokojenie roszczeń potwierdzonych prawomocnymi orzeczeniami sądów, co świadczyło o lekceważącym stosunku biegłego do wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazał Minister, zgłoszona przez biegłego propozycja udzielenia przez Prezesa pomocy "w sprawie anulowania zadłużenia" uznana być musi za przejaw niezrozumienia obowiązującego porządku prawnego. Zdaniem Ministra, wskazane wyżej okoliczności uzasadniają ocenę, że biegły nie powinien pełnić funkcji organu pomocniczego sądu. Nadto Minister Sprawiedliwości za nietrafny uznał podnoszony przez biegłego w odwołaniu zarzut odnoszący się do błędów w ustaleniach faktycznych. Z kolei za częściowo uzasadniony uznał zarzut powołania w zaskarżonej decyzji błędnej podstawy prawnej i nieprawidłowego przyjęcia, że § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia stanowi wystarczającą podstawę prawną zwolnienia z funkcji biegłego. Wyjaśnił, że przepis ten stanowi jedynie, że biegłym sądowym może być ustanowiona osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków. Podstawa normatywna decyzji o zwolnieniu z funkcji powinna być zatem, w ocenie Ministra, uzupełniona o § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, zgodnie z którym prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli biegły utracił warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada. Dopiero powiązanie § 6 ust. 1 pkt 2 z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia daje pełną, prawidłową podstawę rozstrzygnięcia. Jednocześnie Minister wskazał, że zasadność powyższego zarzutu nie przesądza o konieczności uchylenia decyzji Prezesa i przedstawił na tę okoliczność argumentację. Stwierdził w szczególności, że naruszenie przepisów postępowania, polegające na powołaniu częściowo wadliwej (niepełnej) podstawy prawnej, nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia i nie wymaga uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżący wniósł o jej uchylenie w całości, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący postawił następujące zarzuty, a mianowicie: - naruszenia art. 107 § 1 i § 3 Kpa., poprzez brak powołania podstawy faktycznej i błędne powołanie podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, niezgodnie z hipotezą przepisu kompetencyjnego prawa materialnego administracyjnego i w konsekwencji niewyjaśnienie i niepodanie skonkretyzowanych przyczyn, które według organu powodują, że skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, brak wskazania właściwego przepisu prawa administracyjnego materialnego, mogącego stanowić podstawę do zwolnienia z funkcji biegłego sądowego, - przyjęcia za prawdziwe błędy organu I instancji w ustaleniach faktycznych, a w ich konsekwencji wadliwe przyjęcie, że postawa skarżącego jako biegłego w ramach toczącego się postępowania z jego udziałem oraz wierzyciela, rodzi wątpliwość co do prawidłowości wykonywania powierzonych mu jako biegłemu obowiązków, - naruszenia § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, poprzez jego całkowicie błędną wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten stanowi wystarczającą podstawę do zwolnienia z funkcji biegłego. W ocenie skarżącego, decyzja Ministra Sprawiedliwości, a wcześniej decyzja Prezesa, jest obarczona szeregiem wad, które kwalifikują są do usunięcia z obrotu prawnego a wskazanie w niej jej podstawy faktycznej i prawnej daleko odbiega od standardów określonych w przepisach prawa. Skarżący stanął na stanowisku, że Prezes nie wskazał na czym polega owe "podejście" biegłego i dlaczego powstaje wątpliwość co do prawidłowego wykonywania obowiązków powierzonych mu jako biegłemu. Wskazał, że za każdym razem usprawiedliwiał swoje niestawiennictwo przed sądem a przymiot rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego uznał za przesłankę o charakterze ocennym. Podkreślił, że nie zasługuje na naganę i nie jest naganne zwrócenie się do Prezesa z zapytaniem o możliwość uregulowania swoich problemów pozazawodowych związanych z zadłużeniem. Skarżący odnosząc się do swojej aktualnej sytuacji finansowej wskazał, że jako biegły sądowy wykonuje powierzone obowiązki z najwyższą starannością. Brak stawiennictwa przed sądem było następstwem okoliczności od niego niezależnych. Jako niezrozumiałe uznał motywy, którymi kierował się organ. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący załączył dokumenty z 2013 r. jako kolejnego usprawiedliwienia swojej nieobecności na posiedzeniu sądu w dniu [...] lipca 2013 r. Dokumenty te potwierdzały jego udział w dniu [...] lipca 2013 r. w Ogólnopolskim Kongresie Pożarnictwa. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na ww. pismo skarżącego wskazał, że zawarta w nim argumentacja nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wyjaśnił między innymi, że usprawiedliwienie przedłożone przez skarżącego Sądowi Rejonowemu dla [...] zostało uznane przez ten sąd za niewystarczające. Co więcej, jak podał Minister, skarżący nie usprawiedliwił nieobecności na czterech innych posiedzeniach wyznaczonych przez sąd, przy czym ani w toku postępowania sądowego, ani w trakcie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego nie przedstawił dokumentów, które pozwoliłyby na zmianę negatywnej oceny jego postawy. Z powyższych względów za w pełni aktualne Minister uznał rozważania dotyczące utraty przez skarżącego warunku ustanowienia biegłym sądowym, określonego w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. skarżący złożył odpowiedź na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego i [...] marca 2015 r., w którym to piśmie skarżący wyjaśnił, że odnośnie trzech terminów rozpraw nigdy nie otrzymał awiza, ani powiadomienia powtórnego. W ocenie skarżącego również policja nigdy nie podejmowała próby jego doprowadzenia. Skarżący podkreślił, że nieobecności na jego rozprawie gdzie występował jako strona, w żadnym stopniu nie podważają jego walorów etycznomoralnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W grę wchodzi kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi nie zaś kryteriów słusznościowych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 z późn. zm.), dalej zwanej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad skarga nie zasługuje na uwzględnienie a podniesione w niej zarzuty nie są trafne. Podstawę materialnoprawną kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy § 6 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Zgodnie z brzmieniem cyt. wyżej przepisu § 6 ust. 1 pkt 2, Prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli biegły utracił warunki do pełnienia funkcji. Zgodzić się należy z organem, że w niniejszej sprawie zaistniała podstawa prawna do zwolnienia J. T. z funkcji biegłego sądowego. Skarżący jako biegły sądowy z dziedziny kosztorysowania robót budowlanych oraz instalacji, sieci i urządzeń elektrycznych w ocenie organów, którą sąd podtrzymuje, utracił bowiem rękojmie należytego wykonywania obowiązków. Biegły sądowy jest organem pomocniczym wymiaru sprawiedliwości w przypadkach wymagających wiadomości specjalistycznych. Stanowi instytucję sądowego prawa procesowego, jest świadomy konieczności przestrzegania terminów sądowych oraz obowiązku stawiennictwa na wezwanie sądu. Decyzja o powołaniu na stanowisko biegłego jest decyzją uznaniową, świadczy o tym treść § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie biegłych sądowych, z którego wynika, że biegłym może być ustanowiona osoba, która spełnia określone warunki. To Prezes Sądu Okręgowego zgodnie z treścią art. 157 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych ustanowiła biegłych sądowych, również Prezes w wypadku, gdy stwierdzi, że biegły przestaje spełniać warunki określone w § 12 rozporządzenia odwołuje go z funkcji biegłego. W niniejszej sprawie jak wyżej wskazano skarżący utracił rękojmię należytego wykonywania obowiązków. Należy wskazać, iż pojęcie "rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego" było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru, jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.01.1993 r., sygn. akt II SA 390/92). Osoba biegłego sądowego nie może więc nasuwać jakichkolwiek podejrzeń, co do stronniczości, nierzetelności czy braku obiektywizmu. Nie może również być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej (tak m.in. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2000 r., sygn. akt II SA 115/00). Biegły sądowy jest organem pomocniczym Sądu i niewątpliwie winien cieszyć się również zaufaniem Sądu. Podkreślenia wymaga również fakt, że rękojmia nie dotyczy tylko życia zawodowego skarżącego, obejmuje ona całą postawę skarżącego, a więc również zachowanie w tak zwanym życiu prywatnym.  Jak wynika z akt niniejszej sprawy w Sądzie Rejonowym dla [...] w sprawie [...] – wyjawienie majątku – skarżący występował w charakterze dłużnika i nie stawił się na żaden z 6 wyznaczonych terminów, dopiero po rozmowie z prezesem sądu stawił się na 6 termin. Ponadto podczas rozmowy z Wiceprezesem Sądu biegły zwrócił się z zapytaniem, czy Wiceprezes mogłaby mu w jakiś sposób pomóc w sprawie anulowania zadłużenia przez kasację wyroku. Wiceprezes wyjaśniła biegłemu, że winien on zdawać sobie sprawę z mocy wyroków sądów i jednocześnie wskazano, że biegły ma takie same środki odwoławcze jak każdy inny obywatel. W trakcie postępowania skarżący wyjaśnił, iż usprawiedliwił 3 nieobecności a trzech awizo nie otrzymał (zastosowano w tym przypadku doręczenie w trybie 139 kpc). W ocenie Sądu nie można uznać za usprawiedliwioną nieobecność biegłego na rozprawie w dniu [...] lipca 2013 r., kiedy to przebywał na Kongresie Pożarnictwa zwłaszcza, że stosowne dokumenty na tę okoliczność zostały przedłożone dopiero przed sądem administracyjnym. Natomiast nieobecność w dniu [...] kwietnia 2014 r. odwołujący próbował usprawiedliwić przedkładając zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy, jednak Komisariat Policji [...], któremu sąd zlecił wykonanie nakazu przymusowego doprowadzenia, poinformował, że nie zastał w tym dniu dłużnika w mieszkaniu. Odwołujący nie przedstawił również zaświadczenia od lekarza sądowego, do czego obligowały go przepisy ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym (Dz. U. Nr 123, poz. 849, ze zm.). Mając powyższe na uwadze, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd organów, że wyżej wskazane okoliczności stanowią wystarczającą podstawę do uznania, że skarżący J. T. nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Zachowanie skarżącego jako strony w postępowaniu [...] polegające na uporczywym nieusprawiedliwionym niestawiennictwie na wyznaczonych posiedzeniach, powodowało przewlekłość tego postępowania, a także zmierzało do utrudnienia postępowania sądowego zmierzającego do zaspokojenia roszczeń potwierdzonych wyrokiem sądowym. Tego typu postawa świadczy o lekceważący podejściu do wymiaru sprawiedliwości. Ponadto zgłoszona przez skarżącego propozycja udzielania przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] "pomocy w sprawie anulowania zadłużenia" świadczy o chęci wykorzystania swojej pozycji w celu załatwienia własnych spraw a także jest przejawem niezrozumienia obowiązującego systemu prawnego. W niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., gdyż co prawda organ I instancji przez przeoczenie nie wskazał pełnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jednak błąd ten został naprawiony przez Ministra Sprawiedliwości. Biorąc powyższe pod rozwagę działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.