I OZ 1638/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 431/15 umarzające postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmawiające przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: oddalić zażalenie. Skarżący M. S. wnioskiem z dnia 27 lipca 2015 r. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedyny posiadany przez wnioskodawcę majątek to mieszkanie o powierzchni 32 m². W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest bezrobotny oraz, że nie przysługuje mu ani renta ani jakikolwiek zasiłek. Nie posiada również żadnych oszczędności. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 431/15, odmówił przyznania prawa pomocy, Od powyższego postanowienia M. S. wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 431/15, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd wskazał, że z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawca zwolniony jest w niniejszej sprawie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy, rozpoznanie wniosku w tym zakresie pozostawało zbędne, a postępowanie w sprawie przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegało umorzeniu. W pozostałym zakresie – obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – nie zaistniały w ocenie Sądu przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Sąd podał, że skarżący występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wskazał co prawda, że jest osobą bezrobotną i nie pobiera renty, emerytury, ani żadnego zasiłku oraz że nie posiada oszczędności, jednak z akt administracyjnych wynika, że jest on uprawniony do pobierania świadczenia rentowego, jednak z własnego wyboru go nie pobiera. Natomiast łączna kwota zgromadzonego (niepobranego) świadczenia od 1998 r. do lipca 2014 r. wynosi 94335.55 zł netto. Sąd podkreślił, że okoliczność, iż skarżący nie pobiera należnego mu świadczenia z własnego wyboru nie zmienia faktu, że uprawnienie takie posiada. W ocenie Sądu I instancji nie można zatem uznać, że M. S. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Sąd podkreślił, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, a nie wobec osób, które świadomie i celowo nie przyjmują przysługujących im świadczeń pieniężnych. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, podtrzymał wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżący podniósł, że Sąd powołał się na oszczercze pomówienie go przez ZUS o przysługującej mu jakoby rencie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie instancji, skarżący – zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – z mocy ustawy jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, zasadnie zatem Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Kwestionowana przez skarżącego okoliczność, że posiada on prawo do renty w wysokości 728,45 zł miesięcznie, lecz jej nie pobiera od 1 października 1998 r., stwierdzona została w piśmie ZUS z dnia 16 lipca 2014 r., znajdującym się w aktach niniejszej sprawy. Oznacza to, że skarżący z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jego przypadku nie można w żadnym razie utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść kosztów ustanowienia adwokata, uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.