I GZ 877/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Syndyka Masy Upadłości B. Sp. z o.o. Sp. komandytowej w upadłości likwidacyjnej w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 21 września 2015 r.; sygn. akt III SO/Gl 4/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku Syndyka Masy Upadłości B. Sp. z o.o. Sp. komandytowej w upadłości likwidacyjnej w C. o przyznanie prawa pomocy, odnoszącego się do sprawy dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił Syndykowi Masy Upadłości B. Sp. z o.o. Sp. komandytowej w upadłości likwidacyjnej w C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] marca 2015 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji podał, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych syndyk oświadczył, iż nie posiada środków pieniężnych wymaganych do opłacenia kosztów postępowania. Spółka ma znaczne zaległości w podatku akcyzowym (6 380 083 zł bez odsetek) oraz w podatku VAT, które za okres od lutego 2011 r. do listopada 2011 r. kształtowały się na poziomie 17 941 804 zł, a za styczeń 2013 r. wynosiły 1 479 900 zł, podczas gdy za styczeń 2015 r. należny VAT to kwota 933 628 zł. Postanowieniem z [...] maja 2015 r. Sąd Rejonowy K. w K. uwzględnił wniosek Spółki i ogłosił jej upadłość obejmującą likwidację majątku Spółki. Wnioskodawca zadeklarował kapitał podstawowy w wysokości 3 000 zł, aktywa trwałe w kwocie 614 855,35 zł, w tym środki trwałe w budowie wynoszące 24 716,34 zł, aktywa obrotowe wielkości 6 002 413,59 zł oraz środki pieniężne rzędu 137 338,16 zł (według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r.). Ponadto wskazano, że w ubiegłym roku obrotowym Spółka wypracowała zysk w kwocie 10 162 027 zł, podczas gdy stan środków na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 179,49 zł, 2 508,82 EUR, 703,64 USD, (-)1.280,49 zł, 454,89 EUR, 4 942,84 zł, 73,09 EUR i 5 593,83 zł. Rachunki te podlegają zajęciu. Oddalając wniosek WSA w G. stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, zgromadzona przez Spółkę gotówka w wysokości 45 967,89 zł, pozostająca w dyspozycji syndyka, wystarczyłaby na pokrycie kosztów sądowych zarówno w tej sprawie, jak również we wszystkich sprawach zawisłych przed tym sądem (44 304 zł). Syndyk przy tym nie wskazał, na co konkretnie powyższe środki przeznaczył. Sąd I instancji podkreślił, że brak jest podstaw - w tym także ustawowych - dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Syndyk Masy Upadłości B. Sp. z o.o. Sp. komandytowej w upadłości likwidacyjnej w C., wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) poprzez przyjęcie, że wnioskodawca dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w sytuacji w której jest oczywiste, że wnioskodawca takimi środkami nie dysponuje; 2) art. 237 w zw. z art. 343 ust. 1 zd. 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.; dalej: Pun) poprzez błędne zinterpretowanie przez Sąd stanu faktycznego, jako "niczym nieuzasadnione preferowanie określonych wydatków (związanych z szeroko pojętym postępowaniem upadłościowym) kosztem wydatków generowanych w postępowaniu sądowym", a nawet, jako bezpodstawne uprzywilejowanie "wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym (...) przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym", wskutek czego Sąd I instancji naruszył zasadę proporcjonalności w kolejności zaspokajania wierzycieli w kategorii pierwszej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko WSA w G., że w sprawie nie wykazano braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Syndyk dysponował bowiem gotówką wystarczającą na uiszczenie wpisu sądowego we wszystkich sprawach, w których wnosił o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność ta jest bezsporna. Jednocześnie należy podkreślić, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 Pun. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. W tym zakresie NSA podziela pogląd wyrażony w postanowieniu sądu kasacyjnego z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 431/12. Obowiązek ich poniesienia przez syndyka, jako stronę postępowania wynika z art. 199 ppsa, zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 Pun nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. W takiej sytuacji stosownie do art. 343 ust. 1 Pun, obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Przepis ten odnosi się do zobowiązań upadłego należących do pierwszej kategorii (art. 342 ust. 1 pkt 1), a nie do wszystkich jego zobowiązań, w tym także cywilnoprawnych. Co istotne, wnioskodawca na żadnym etapie postępowania nie wskazał, na co konkretnie przeznaczył sumę 44 304 zł w gotówce. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zaś argumenty zawarte w zażaleniu nie zasługiwały na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.