II OZ 228/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2731/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.Z. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej i stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odmawiając skarżącemu zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd pierwszej instancji wskazał, że miał na względzie obecny etap postępowania sądowego, a w szczególności okoliczność, że obecnie na skarżącym nie ciążą żadne koszty. Sąd uwzględnił, że skarżący w niniejszym postępowaniu uiścił wszystkie wymagane koszty sądowe, zatem był w stanie wygospodarować środki finansowe na ich pokrycie, a ponadto jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu z emerytury w wysokości 998 zł. Posiadany majątek obejmuje budynek mieszkalno-gospodarczy o pow. 200 m2, grunt rolny o powierzchni 1,3 ha (oddany w dzierżawę), las o powierzchni 1,5 ha. Skarżący posiada samochód osobowy Audi o wartości około 15 tys. zł. Wskazał, że nie ma kredytów, nie płaci alimentów, z dzierżawy nie uzyskuje dochodów, na lekarstwa wydaje około 150 zł miesięcznie, koszty eksploatacji wynoszą około 130 zł. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że brak jest podstaw by stwierdzić, iż skarżący nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd wyjaśnił, że skarżący nie jest osobą na tyle ubogą, by w sprawie zasadne było zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie S.Z. wniósł zażalenie, zaskarżając je w całości, zarzucając naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu w dalszym postępowaniu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że Sąd nie wziął pod uwagę, iż emerytura, która jest jedynym źródłem utrzymania skarżącego - w kwocie 998 zł netto - nie pozwala mu na ponoszenie kosztów postępowania sądowego oraz kosztów reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W celu pokrycia tych kosztów i obrony swych praw przed sądem skarżący zmuszony jest się zapożyczać. Nie można zgodzić się w tej sytuacji z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że to, iż skarżący opłacił już koszty sądowe oznacza, że był w stanie je wygospodarować. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wniosek o przyznanie prawa pomocy w myśl art. 252 § 2 i 256 pkt 1 P.p.s.a. składa się na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. poz. 1257). Wzór formularza wniosku oznaczonego symbolem "PPF", dla żądania przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, przyjęty w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia, w rubryce 4.1 i 4.2 określa możliwy do zakreślenia zakres żądania. Stosownie zaś do art. 257 P.p.s.a. braki formalne wniosku polegające na nieprawidłowym wypełnieniu formularza PPF podlegają uzupełnieniu pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy w złożonym przez skarżącego formularzu wniosku PPF z dnia 27 listopada 2015 r. nie został przez niego określony zakres żądania. W szczególności nie określono czy domaga się on przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych, czy w zakresie całkowitym obejmującym również ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji powinien był wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez wypełnienie rubryki 4 formularza PPF. Tymczasem Sąd przyjął, że skarżący domaga się jedynie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż w swoim wcześniejszym piśmie z dnia 23 października 2015 r. wniósł o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Tym samym postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy S.Z. miało za przedmiot wyłącznie kwestię zwolnienia od kosztów sądowych, pomimo że przesłany przez niego formularz PPF nie określał zakresu wnioskowanego prawa pomocy. Powyższe uchybienie sprawia, że postępowanie to od samego początku było obarczone błędem polegającym na niewłaściwym ustaleniu jego przedmiotu (zakresu wniosku). Kwestia braku określenia zakresu żądanego prawa pomocy oraz prawidłowego przedmiotu rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji nie pozostaje bez wpływu na ocenę żądania wskazanego w zażaleniu na zaskarżone postanowienie z dnia 3 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym skarżący w pierwszej kolejności wnosi o jego zmianę i przyznanie pełnomocnika z urzędu. Nie mogło bowiem odnieść zamierzonego skutku domaganie się przez skarżącego, w trybie rozpoznania zażalenia, zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w sytuacji gdy przedmiotem rozpoznania sądu było dotychczas jedynie zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe uzasadnia uchylenie postanowienia z dnia 3 lutego 2016 r. i przekazanie sprawy w zakresie prawa pomocy do ponownego rozpoznania, tak aby skarżący mógł w sposób prawidłowy sprecyzować zakres żądanego prawa pomocy, co powinno nastąpić w wyniku usunięcia braków już złożonego formularza wniosku PPF. Ponadto nie można też podzielić argumentacji Sądu pierwszej instancji, że skoro skarżący w niniejszym postępowaniu uiścił wszystkie wymagane koszty sądowe, to znaczy, że był w stanie wygospodarować środki finansowe na ich pokrycie. Ocena taka jest w sytuacji żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nieuprawniona, jako nie uwzględniająca w pełni sytuacji materialnej wnioskodawcy, a zwłaszcza jego niskich dochodów, tym bardziej, że skarżący wskazał, że w celu poniesienia dotychczasowych opłat sądowych i kosztów zastępstwa procesowego zmuszony był pożyczyć pieniądze. Tym samym dodatkowej oceny wymaga, czy w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.