II FZ 650/16

Dnia 25 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1246/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. o sygn. akt III SA/Wa 1246/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi M. P. (dalej: skarżący) na postanowienie Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2015 r. o nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie scharakteryzował instytucję prawa pomocy oraz zasady jej przyznawania. Podał, że skarżący w skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W wykonaniu zobowiązania do przedłożenia dokumentów potwierdzających swoją sytuację materialną skarżący pismem z dnia 13 lipca 2015 r. podał, że nie może przedłożyć żądanych przez sąd dokumentów, a "żądania sądu są wygórowane". Jego zdaniem, wszystkie niezbędne informacje są zawarte w formularzu PPF, w którego uzasadnieniu podał, że nie posiada żadnych dochodów, otrzymuje z KRUS zasiłek w kwocie 140 zł, jest osobą samotną, cierpi na brak środków na życie, leczenie, a także, iż figuruje w "KRD niewypłacalnych". 2.2. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie wywodząc, że jest ono "niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym". 2.3. Pismem z dnia 25 września 2015 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 8 października 2015 r., wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów, tj. zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy, kopii dokumentu potwierdzającego wysokość zasiłku rentowego z KRUS, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie, informacji o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej, innych informacji o przyczynach uniemożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Zobowiązanie to pozostało bez odpowiedzi. 2.4. Rozpoznając sprzeciw skarżącego WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. o sygn. III SA/Wa 1246/15 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jako podstawę prawną przywołując art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił swojej sytuacji majątkowej. Zdaniem WSA w Warszawie, złożone oświadczenie nie jest wystarczające do dokonania obiektywnej oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych skarżącego. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2015 r. wniósł skarżący, formułując równocześnie wniosek o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu wywodził, że zaskarżone postanowienie jest "niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym". Nadto skarżący zarzucił nieważność postępowania ze względu na pozbawienie skarżącego możliwości obrony swoich praw stwierdzając, że "Sąd ukrywał i ukrywa akta niniejszej sprawy przed skarżącym". 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie, pomimo omyłkowego podania w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 zamiast art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odpowiada prawu. 4.2. Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu, a mianowicie zarzutu nieważności postępowania, należy stwierdzić, że pozbawienie strony możności obrony swych praw, o jakim mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy wskutek uchybień procesowych strona nie mogła brać udziału w istotnej części postępowania i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień, przy czym pozbawienie możności obrony praw musi mieć charakter realny, a nie hipotetyczny. W realiach rozpatrywanej sprawy skarżący nie wykazał tymczasem, aby WSA w Warszawie w jakikolwiek sposób utrudniał skarżącemu zapoznanie się z aktami sprawy i kiedy takie sytuacje miały mieć miejsce. W konsekwencji zarzut nieważności postępowania jest chybiony. 4.3. Skarżący wraz ze skargą wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Zasada ta nie powinna jednak uniemożliwiać realizacji prawa obywateli do sądu, czemu służyć ma instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, a której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 4.4. Prawo pomocy może być przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której wojewódzki sąd administracyjny będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. 4.5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie dołożył wymaganej staranności w wykazaniu zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a., które obligowałyby ten Sąd do udzielenia skarżącemu prawa pomocy. Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala na wniosek, że WSA w Warszawie na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnikliwie przeanalizował sytuację finansową i rodzinną skarżącego. W konsekwencji słusznie uznał, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do dokonania pełnej oceny zasadności wniosku. W świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w Warszawie, że skarżący - uchylając się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej - nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach powinien podjąć starania, by oświadczenie to przedstawiało zupełny i aktualny obraz jego sytuacji, a w razie powzięcia wątpliwości co do jego rzetelności, wykazać chęć współpracy w ustaleniu jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. 4.6. Mając na uwadze wyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.