II GZ 624/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 31 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 572/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Z. W. P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia i zobowiązania skarżącej do zwrotu kwoty pobranej na podstawie umowy o dofinansowanie postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. oddalił wniosek T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Zarządu Województwa P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie określenia i zobowiązania skarżącej do zwrotu kwoty pobranej na podstawie umowy o dofinansowanie. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy wykazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małoletnią córką. Źródłem jej utrzymania jest działalność, która na dzień dzisiejszy nie przynosi jakichkolwiek dochodów. Do składników posiadanego majątku wymieniła nieruchomość rolną o pow. 1 ha, działki o pow. około 70 arów oraz samochód osobowy z 2008 r. Składając dodatkowe informacje wyjaśniła, że zamieszkuje w domu stanowiącym własność żony ojca jej dziecka i nie ponosi w związku z zamieszkaniem żadnych kosztów. Odnośnie pozostałych wydatków zadeklarowała, że na żywność wydaje ok. 1500 zł miesięcznie, na szkołę i zajęcia córki ok. 570 zł miesięcznie, a na ubrania dziecka ok. 300 zł. Nadto ponosi również koszty spłaty kredytu i utrzymania samochodu w łącznej kwocie 2 000 zł. Zgodnie z przesłanymi dokumentami, w 2014 r. przychód skarżącej z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 75 568,79 zł, natomiast podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług za grudzień 2014 r. wyniosła 1 962 zł, za listopad 2014 r. 10 101 zł, za styczeń 2015 r. 7 420 zł, za luty 2015 r. 3 207 203 zł, za marzec 2015 r. 203 zł, za kwiecień 2015 r. 7 245 zł, a za maj 2015 r. 203 zł. Stan rachunku bankowego skarżącej, na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynosił ponad 55 000 zł, co wynika z przedłożonego przez nią wyciągu z rachunku bankowego. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 5 413 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. odmawiając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przyznania prawa pomocy podał, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że prowadząc działalność gospodarczą osiąga ona znaczny obrót, na co wskazują chociażby deklarowane kwoty przychodów i podstawy opodatkowania, czy też stan jej rachunku bankowego, w chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle tych danych brak jest podstaw do uznania za wiarygodne deklaracje skarżącej, co do braku dochodowości jej działalności. Dochód wynikający ze składanych zeznań podatkowych stanowi różnicę pomiędzy wielkością przychodu i kosztami jego uzyskania, obejmującymi między innymi poczynione wydatki i odpisy amortyzacyjne, tym samym nie odzwierciedla on rzeczywistego wyniku finansowego prowadzonej działalności. Tak więc deklarowany niski dochód, w rozumieniu przepisów podatkowych, nie może być decydującym argumentem, przemawiającym za przyznaniem wsparcia ze środków publicznych, w postaci prawa pomocy. T. S. złożyła zażalenie na powyższe uzasadnienie Sądu I instancji wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym częściowym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca przedstawiła ponownie swoją sytuację finansowa oraz rodzinną wskazując, iż środki na bieżące utrzymanie i wydatki otrzymuje do ojca swojej córki, którą wychowuje sama. Nie ma ustalonych formalnie alimentów, tym samym ojciec dziecka wpłaca na konto bankowe dobrowolne kwoty pieniędzy. Niemalże wszystkie wydatki życia codziennego są pokrywane z pieniędzy ojca córki. Nadto skarżąca odnosząc się do kwoty 55 000 zł znajdującej się na rachunku bankowym wyjaśniła, że kwota ta został przeznaczona na długi i powstałe zaległości prowadzonej działalności gospodarczej. Obecnie skarżąca już nie prowadzi tejże działalności gospodarczej i jest zatrudniona na ¼ etatu i kwota jej obecnego wynagrodzenia jakie otrzymuje to 437,50 zł brutto. Tym samym zdaniem skarżącej w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić kwotę 5 413 zł kosztów sądowych, gdyż będzie musiała zaciągnąć kolejne zobowiązanie w celu pokrycia wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. trafnie wskazał, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. Skarżąca w niniejszej sprawie przedstawiła dokumenty obrazujące źródła jej dochodów poprzez złożenie do akt sprawy deklaracji PIT, historię rachunku bankowego, deklarację dla podatku od towarów i usług. Jednakże rację ma WSA w R., iż przedstawione dokumenty nie wykazują by skarżąca spełniała przesłanki uzyskania prawa pomocy, gdyż złożone przez nią oświadczenia rodzą uzasadnione wątpliwości, co do ich wiarygodności. Rację ma również Sąd I instancji wskazując, iż dokumenty źródłowe złożone przez skarżącą nie wskazują jej ciężkiej sytuacji materialnej, która uzasadniała by konieczność przyznania prawa pomocy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że na stronie która ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu spoczywa ciężar dowodu. Ze zwrotu w wymienionym przepisie "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji szczegółowo zbadał a następnie prawidłowo przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącej umożliwia skarżącej samodzielne opłacenie wpisu od złożonej skargi, gdyż skarżąca dysponuje środkami finansowymi, które dostarcza jej chociażby ojciec dziecka, warto wskazać, że skarżąca w żaden sposób nie wyjaśnia dlaczego nie wystąpiła o przyznanie sądowych alimentów, jak również nie wykazuje dlaczego ojciec dziecka wpłaca takie a nie inne kwoty pieniędzy. Nadto skarżąca posiadając środki finansowe na koncie w wysokości 55 000 zł i mając świadomość, iż winna dokonać wpłaty wpisu sądowego, przeznaczyła środki na spłatę innych zobowiązań powstałych w związku z prowadzoną działalnością a nie na pokrycie wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał w swoich uzasadnieniach, iż instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów i osób fizycznych, które ze względu na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. NSA zauważa, że wnosząc zażalenie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.