II OZ 1191/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 228/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] listopada 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek D.W. i M.W. o przyznanie prawa pomocy, w którym wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego przez wnioskodawców formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawcy podali, że są współwłaścicielami działek o powierzchni [...] m2 w [...]. Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Podali, że w mieszkaniu, w którym mieszkają nie mają wody ani ogrzewania, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Z dodatkowych wyjaśnień wynika, że wnioskodawcy mieszkają w mieszkaniu o powierzchni [...] m2, dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa, są tylko zameldowani w tym miejscu. Wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. Dodali, że nie mają kont bankowych, nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych, organizacji społecznych. Wnioskodawcy dodali, że na żywność mają mniej niż [...] zł, z leków kupują tylko te ratujące życie. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 czerwca 2015 r. odmówiono D.W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. D.W. i M.W. w ustawowym terminie złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 11 sierpnia 2015 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawców wskutek nie udzielenia przez nich szczegółowych informacji. Wnioskodawcy nie wykazali w sposób nie budzący wątpliwości, jakie ponoszą miesięcznie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i rodziny. Złożone przez skarżących oświadczenie jest zaś niewystarczające dla ustalenia ich faktycznych możliwości finansowych. Zażalenie na postanowienie z 15 września 2015 r. wnieśli skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie przyjął, że wnioskodawcy nie wykazali, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wynika to z faktu, że wnioskodawcy nie przedstawili szczegółowego i wiarygodnego zestawienia swoich dochodów i wydatków – a tylko takie zestawienie pozwoliłoby rzetelnie ocenić ich sytuację. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.