II GZ 567/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. E. M. Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 sierpnia 2015 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 65/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. E. M. Spółki z o.o. w B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.. Postanowieniem z 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 65/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił A. E. M. Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że w związku z błędnymi decyzjami organu została zmuszona do ograniczenia działalności bieżącej jedynie do prowadzenia sporów sądowych. Wyjaśniła, że wydatki związane z tymi sporami ponosi zarząd osobiście, jednak sytuacja finansowa prezesa zarządu z tych samych względów jest zła, w związku z czym nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych. Ponadto skarżąca oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych "0", zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 57.125,81 zł. Do wniosku załączyła CIT-8 za 2014 r., bilans, rachunek zysków i strat za 2014 r. wygenerowany elektronicznie wyciąg z rachunków bankowych oraz kserokopie zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego z 2011 i 2012 r. WSA uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, którą stanowi art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Argumentacja skarżącej koncentruje się wokół takich okoliczności jak ograniczenie działalności bieżącej do prowadzenia sporów sądowych w związku z błędnymi decyzjami organów. Tymczasem skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Oznacza to, zdaniem WSA, że skarżąca zrezygnowała z aktywności, w konsekwencji czego nie uzyskuje przychodów ani nie podejmuje konkretnych starań na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, a nie czynnikami od niej niezależnymi. Oceny tej nie zmieniają powody, dla których skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Sąd stwierdził, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłaty, które mogą być wykorzystanie także na pokrycie kosztów sądowych. Zdaniem WSA skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników nie jest możliwe, zwłaszcza że jedyne koszty, do jakich jest zobowiązana to 100 zł tytułem wpisu od skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie i orzeczenie o przyznaniu zwolnienia od kosztów sądowych lub o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, więc postanowienie podlega uchyleniu. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie zaś do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena stanu majątkowego spółki dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie jest prawidłowa. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wybiórczo ocenił sytuację finansową skarżącej. Odniósł się głównie do zaprzestania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej i możliwości uzyskania dopłat od wspólników, całkowicie pomijając przedstawione wraz z wnioskiem o przyznania pomocy dokumenty, tj. informacje o stanie rachunków bankowych, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2014 r., bilans za 2014 r., a także informacje o zajęciach komorniczych. Następnie WSA w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób lakoniczny odniósł się do sytuacji majątkowej spółki. W uzasadnieniu WSA pominął okoliczności wykazane powyżej wskazanymi dokumentami, a skupił się na możliwych dopłatach uzyskanych od wspólników. Takie działanie Sądu nie znajduje poparcia NSA. WSA powinien był bowiem zbadać sytuację majątkową skarżącej w należytą starannością, a w razie wystąpienia wątpliwości co do jej stanu majątkowego wezwać ją do złożenia dodatkowych dokumentów. Wezwanie to powinno być wystosowane do strony już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie jak w rozpoznawanej sprawie na etapie wezwania o złożenie przez skarżącą wniosku na urzędowym formularzu. Zdaniem NSA przy ponownym rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy WSA powinien rozważyć całokształt sytuacji majątkowej skarżącej. W razie wątpliwości co do stany finansowego spółki, Sąd powinien wezwać ją, w trybie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych dokumentów lub oświadczeń. Wobec powyższego NSA, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.