II OZ 1196/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 870/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 15 października 2015 r. sygn. VII SA/Wa 870/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd I instancji odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wskazał, że instytucja prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie mógł prawidłowo ocenić sytuacji finansowej wnioskodawców wskutek nieudzielenia przez nich szczegółowych informacji. Wnioskodawcy nie wykazali bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, że znajdują się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku, jak zauważył Sąd, poza ustaleniem, że skarżący utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2 781 zł nie wynika dostatecznie dużo informacji, na podstawie których Sąd mógłby ocenić sytuację materialną wnioskodawców. Nadesłane dodatkowe wyjaśnienia pozostawały niepełne i niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony (nie podano jakie strona ponosi miesięczne wydatki – co dopiero pozwoli porównać konieczne wydatki z wpływami i pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony, ponadto wniosek w zasadzie nie zawiera uzasadnienia odnoszącego się do trudnej sytuacji materialnej strony, brak jest dokumentów źródłowych – wyciągów z rachunków bankowych, a niektóre informacje są ze sobą sprzeczne -okoliczność, iż syn wnioskodawców nie pracuje, jednakże pobierał i spłacał kredyty na budowę domu). Budzące wątpliwości były również informacje podane przez skarżących, a dotyczące pozostawania przez wnioskodawców inwestorami budowy domu, które przeczą okoliczności, iż wnioskodawcy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Podobnie okoliczność, iż wnioskodawcy nie posiadają kont bankowych została przez Sąd uznana za mało wiarygodną w świetle wskazania, że przy budowie domu wnioskodawcy korzystają z kredytów. Dodatkowo, w poprzednich sprawach wnioskodawcy wskazywali posiadanie nieruchomości (dwóch działek o powierzchni 2 488 m²). W obecnie składanym wniosku strona nie wskazała tych nieruchomości, co nakazywało zdaniem Sądu przyjąć, że albo nieruchomości te zostały sprzedane w związku z czym strona osiągnęła dochód, albo tenże fakt został zatajony. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe żądanie uzasadniła wskazując na wadliwość zaskarżonego postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od tejże zasady jest przyznanie stronie postępowania prawa pomocy, które w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W kontrolowanym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnił tym, że oświadczenie skarżących (D. W. i M. W.) zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Budziło jednocześnie uzasadnione wątpliwości co do jego rzetelności. Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw, by zakwestionować poprawność powyższego stanowiska, tym bardziej, że w złożonym środku odwoławczym skarżący odstąpili od przedstawienia jakiejkolwiek argumentacji mogącej wskazywać, że ich sytuacja materialna została oceniona nieprawidłowo, a wnioski odnoszone do sprzeczności w przedstawionych wyjaśnieniach nie zasługują na aprobatę. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, jako forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa, ma charakter wyjątkowy, w związku z czym jej stosowanie powinno się ograniczać jedynie wobec osób, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tym osobom najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie NSA z 24 września 2015 r. sygn. II OZ 862/15). Mając na uwadze powyższy wymóg, nie może budzić wątpliwości, że skarżący w niniejszym postępowaniu nie wykazali, iż znajdują się w tego rodzaju sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy. Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji, oświadczenie wnioskodawców zawarte we wniosku było niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego, udzielone przez skarżących na wezwanie dodatkowe informacje ustalenia tego również nie zmieniły, albowiem w dalszym ciągu dawały podstawę, by przyjąć, że składane oświadczenia co do stanu majątkowego oraz dochodów skarżących mają charakter fragmentaryczny. Brak informacji o kosztach utrzymania uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących. Biorąc pod uwagę, że z dokumentacji źródłowej (dołączone do wniosku [...]) wynikało jedynie, że M. W. uzyskał w 2014 r. dochód w kwocie 21826,72 zł, a D. W. w kwocie 18025,04 zł, udzielenie ogólnikowych i niepełnych informacji odnoszących się do posiadanych rachunków bankowych, źródeł finansowania budowy domu, a także pominięcia w oświadczeniu danych dotyczących posiadania dwóch nieruchomości (o pow. 2488 m²) oznacza, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkującą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.