II FSK 3577/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 856/15 w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 856/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2015 r. w przedmiocie zarzutów postępowaniu egzekucyjnym. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec A. J. (dalej jako "skarżący") na podstawie wniosku o odzyskanie należności pieniężnych, wystawionego przez S. z siedzibą w D. Wniosek ten został przekazany do organu egzekucyjnego wraz z jednolitymi tytułami wykonawczymi. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych skarżącego. Skarżący zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powołując się na przepisy art. 33 pkt 1, 2, 6, 7, 8 w związku z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej zwana "u.p.e.a.") oraz art. 46 ust 1 i 2 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1289 ze zm., dalej zwana "ustawa o wzajemnej pomocy"). Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że nie prowadzi na terenie Danii działalności gospodarczej od wielu lat, a przed jej wyrejestrowaniem i wyjazdem do Polski, opłacił wszystkie daniny publiczne. Twierdził, iż wobec niego w Danii nie toczyło się żadne postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości podatkowych. Nigdy nie otrzymał jakiegokolwiek pisma w tym postępowaniu, ani nie została przesłana na adres zamieszkania decyzja lub inny dokument, który mógłby być podstawą do prowadzenia egzekucji. Wyjaśnił, iż w odpowiedzi na wezwania do zapłaty, kierowane przez S. w D. z dnia 7 i 30 stycznia 2015 r., występował o doręczenie dokumentów kontroli skarbowej, decyzji administracyjnych lub innych orzeczeń, których jednak nie otrzymał. Wskazał ponadto na istniejące błędy w treści jednolitych tytułów wykonawczych. Zdaniem skarżącego zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, gdyż zajęcie rachunków bankowych, z których pokrywa koszty prowadzonej działalności oraz bieżące wydatki na życie jest zbyt daleko idące. Pismem z dnia 18 marca 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. poinformował skarżącego, iż zarzuty wniesione na podstawie art. 33 pkt 1, 2, 7 u.p.e.a. należy kierować, w myśl uregulowań art. 78 ustawy o wzajemnej pomocy, do właściwego organu państwa członkowskiego, zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Natomiast postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. oddalił zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 6 i 8 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, utrzymał w mocy ww. postanowienie. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji. Odnośnie do zarzutu wniesionego w oparciu o art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. wyjaśnił, że niedopuszczalność egzekucji musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Odnośnie zaś do zarzutu wniesionego na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że skarżący nie wskazał innych, mniej dotkliwych środków egzekucyjnych, które prowadziłyby do wykonania w całości obowiązku. Wskazał, że zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący zarzucił naruszenie art. 33 pkt 1, 2, 6 i 7 u.p.e.a. oraz art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, iż organ egzekucyjny nie ma możliwości rozpoznania zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1,2 i 7 u.p.e.a. Wyjaśnił, iż wszelkie spory dotyczące należności pieniężnych państwa członkowskiego, jak również dotyczące jednolitego tytułu wykonawczego, na mocy przepisów art. 78 ustawy o wzajemnej pomocy, są rozstrzygane przez właściwy organ tego państwa zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Jako niezasadny Sąd ocenił zarzut naruszenia art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy. Przepisy te regulują bowiem tryb zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przy dochodzeniu należności przez Rzeczpospolitą Polską, a zatem w przypadku wystąpienia o udzielenie pomocy do państwa członkowskiego w zakresie należności, o których mowa w art. 2 pkt 1-6 ustawy o wzajemnej pomocy, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Odnośnie do zastosowanego środka egzekucyjnego Sąd wskazał, że wybór środka egzekucyjnego był w rozpoznawanej sprawie ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do zaspokojenia zobowiązań o charakterze pieniężnym. Zdaniem Sądu, zasadnie w okolicznościach sprawy organ egzekucyjny spośród środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. wybrał ten, który najlepiej i najprościej realizował zakładany cel, tj. egzekucję z rachunku bankowego. Sąd uznał, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego, w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Skargę kasacyjną wywiódł skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") zarzucił naruszenie: 1) art. 1 i 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.; dalej jako: "P.u.s.a.") oraz art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 33 pkt 6 i 8 u.p.e.a. i nie uwzględnienie skargi, podczas gdy obowiązkiem sądu było stwierdzenie, iż doszło do zdarzeń prawnych określonych w ww. przepisie; 2) art. 1 i 3 § 2 P.u.s.a. oraz art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy i nie uwzględnienie skargi, podczas gdy obowiązkiem sądu było stwierdzenie naruszeń określonych w ww. przepisie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przypisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Sposób sformułowania zarzutów oraz uzasadnienie skargi kasacyjnej czyni koniecznym poczynienie w pierwszej kolejności uwag odnośnie do wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna. Przypomnieć więc należy, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny zakreślają zarzuty skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle postanowień art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom, tzn. powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, czyli treść zaskarżonego orzeczenia. Podkreślić trzeba, że dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno być sformułowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, które kasator uznaje za naruszone. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Uprawniony jest natomiast, jeśli jest to możliwe, powiązać argumenty podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej z zarzutami zawartymi w jej petitum i tak też uczyniono w niniejszej sprawie. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie spełnia standardów określonych powyżej omówionymi przepisami prawa. Jej uzasadnienie abstrahuje od przepisów, których naruszenie zarzucono w petitum. Nie wykazano w czym konkretnie skarżący upatruje błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie przepisów, których naruszenie zarzucił, ani wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy. Zarzut naruszenia art. 1 i 3 § 2 P.u.s.a. oraz art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy w ogóle nie został uzasadniony. Sąd pierwszej instancji uznał, że art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy nie znajduje zastosowania w tej sprawie. Stanowisko to nie zostało podważone w skardze kasacyjnej. Wobec braku uzasadnienia tego zarzutu – uchyla się on spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stanowisko skargi kasacyjnej, które można przyporządkować do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. (w petitum błędnie podano art. 33 pkt 8 u.p.e.a.), nie podważa prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego. Do tej kwestii skarżący nawiązał wyłącznie poprzez przytoczenie treści zażalenia, stwierdzając, że podtrzymuje stanowisko tam zawarte. W jednym z fragmentów cytowanego zażalenia skarżący wskazał, że zajęcie rachunków, z których pokrywa on koszty działalności gospodarczej oraz bieżące wydatki życiowe jest zbyt daleko idące. Powołał się przy tym na treść art. 7 § 2 u.p.e.a. Skarżący nie podał jaki jego zdaniem środek egzekucyjny byłby dla niego mniej uciążliwy, celem chociażby wykazania, że w jego warunkach możliwe było zastosowanie środka mniej uciążliwego. Nie wykazał też, aby zastosowany środek egzekucyjny był niedopuszczalny. W ten sposób kwestionować można każdy zastosowany w toku egzekucji środek egzekucyjny. Każdy jest bowiem uciążliwy dla zobowiązanego, a wynika to z istoty przymusowego ściągania należności w ramach egzekucji. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, co do zasady przyjmuje się, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Skarżący nie wykazał, aby było inaczej. Trudno więc uznać zasadność wniesionego zarzutu. Za niezasadny uznać również należy zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (w petitum błędnie podano art. 33 pkt 6 u.p.e.a.). W ramach podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentów, które można przypisać jako uzasadnienie tego zarzutu, skarżący twierdzi, że nie wymagał, by organ podważał decyzję będącą podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego, ale jednocześnie podnosi, że na terenie Danii nie prowadzi działalności gospodarczej od wielu lat, przed wyjazdem opłacił wszystkie daniny publiczne, nic nie wiedział o prowadzeniu wobec niego postępowania. Wskazuje na nieprawidłowości jakich dopuścił się organ duński, m.in. przy doręczaniu korespondencji. Twierdzi, że nie można uznać za ostateczną decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy. Tego typu argumenty w rzeczy samej podważają wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tymczasem zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z kolei według postanowień przywoływanego przez organy i Sąd pierwszej instancji art. 78 ustawy o wzajemnej pomocy, spory dotyczące należności pieniężnych państwa członkowskiego, czy tytułu wykonawczego, są rozstrzygane przez właściwy organ tego państwa zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Tak więc zgodnie ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji podnoszone przez skarżącego argumenty, nie mogły być rozpatrzone i uwzględnione przez polski organ egzekucyjny. Poza tym w skardze kasacyjnej skarżący nie wykazał, aby podniesione przez niego argumenty zaświadczały o wystąpieniu przesłanki z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., chociaż w petitum zarzucił naruszenie właśnie tego przepisu. Natomiast zważywszy na ich charakter można sądzić, że skarżący dążył do wykazania, iż egzekucja jest niezasadna. Jednak takiego skutku nie mógł osiągnąć, a to przez wzgląd na przywołaną wcześniej regulację z art. 78 ustawy o wzajemnej pomocy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.