II GZ 563/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. sp. z o.o. w F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2015 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 69/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. w F. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. w przedmiocie przewlekłości postępowania w sprawie płatności bezpośrednich na 2012 rok postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. odmówił L. sp. z o.o. w F. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. w przedmiocie przewlekłości postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na 2012 rok. Pismem z dnia 9 [...] 2015 r. L. sp. z o.o., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pismach z dnia 9 i 23 [...] 2015 r. podała, że aktualnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie prowadzi żadnej działalności pozarolniczej, a dotychczasową działalność rolniczą zawiesiła i przekazała gospodarstwo innemu producentowi rolnemu, aby kontynuował zaciągnięte przez skarżącą zobowiązania jakie miała w związku z dopłatami unijnymi. Ponadto skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych "0", zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Do wniosku załączyła CIT-8 za 2014 r., bilans, rachunek zysków i strat za 2014 r. oraz wygenerowany elektronicznie wyciąg z rachunku bankowego z saldem na dzień 8 [...] 2015 r. w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu odmowy przyznania wnioskowanego prawa pomocy wskazał, iż wbrew twierdzeniom Spółki nadal pozostaje ona w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, tym samym winna podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Nieprowadzenie działalności oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest spowodowany zdaniem Sądu postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Jednocześnie Sąd ten wskazał, że powoływana okoliczność przekazania gospodarstwa rolnego innemu producentowi celem kontynuowania zaciągniętych zobowiązań nie może uzasadniać wyjątkowego traktowania, jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy. Jeśli skarżąca rozdysponowała posiadanym gospodarstwem w ten sposób, to nic nie stoi na przeszkodzie by zwróciła się do tego producenta rolnego o pomoc finansową na pokrycie kosztów postępowania, tym bardziej, że stanowią one najniższy wpis jaki przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w prawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), czyli [...] zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła Sądowi I instancji nieuprawnione uznanie, że w jej obecnej sytuacji powinna zwrócić się ona do kontrahentów o pomoc finansową. Podniosła, iż do ograniczenia działalności została zmuszona błędnymi decyzjami ARiMR, a wszystkie wydatki bieżące ponosi osobiście zarząd, który nie jest w stanie pokryć wpisów od skarg. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że skoro spółka pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, a jednocześnie przekazuje gospodarstwo innemu producentowi rolnemu w celu kontynuacji zaciągniętych zobowiązań, to brak przychodów jest wynikiem jej decyzji i nie uzasadnia traktowania jej w sposób wyjątkowy, jakim jest przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił spełnianie przesłanek przyznania prawa pomocy przez Skarżącą spółkę. Jeśli Spółka, pozostając w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, podjęła decyzję o przekazaniu gospodarstwa innemu producentowi rolnemu zaprzestając starań ukierunkowanych na pozyskiwanie przychodów, to nie może oczekiwać, że uzyska pomoc od Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia jest również wysokość wpisu jaki winna uiścić Spółka, jest to bowiem najniższy z wpisów przewidzianych przez ustawodawcę w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.