II FZ 597/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1002/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1002/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że Spółka w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że jest w bardzo złej kondycji finansowej ze względu na fatalną sytuację na rynku drobnego AGD, bardzo wysokie koszty stałego utrzymania, zajęcie rachunku bankowego przez Urząd Skarbowy, całkowitą utratę płynności finansowej z powodu działań Urzędu Skarbowego, zmniejszenie liczy nabywców, brak środków na rachunkach Spółki. Skarżąca oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł, a wartość środków trwałych 27.224,30 zł. Zysk spółki za ostatni rok obrotowy wyniósł 130.209,91 zł. Rachunek bankowy został zajęty przez organ egzekucyjny na kwotę 5.000.000 zł. Skarżąca została wezwana do wskazania zakresu wniosku oraz do przedłożenia dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi podała, że wnosi o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz nadesłała : zeznania podatkowe CIT-8 za 2013 i 2014 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2013 i 2014 r., dziennik księgowań spółki za grudzień 2014 r., styczeń i luty 2015 r., deklaracje VAT-7, wyciągi z rachunków bankowych, umowę najmu. Ponadto pełnomocnik spółki wyjaśnił, że rachunki Skarżącej zostały zajęte przez urząd skarbowy, a dodatkowo jeden z rachunków został obciążony linią kredytową na kwotę 170.000 zł. Powyższe działania doprowadziły do redukcji zatrudnienia. Postanowieniem z 22 maja 2015 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca złożyła sprzeciw w terminie, w którym podniosła, że wszystkie konta zostały zajęte przez organ w ramach prowadzonej egzekucji. Jej zdaniem brak przyznania prawa pomocy jest naruszeniem przysługującego jej konstytucyjnego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wspomnianym na wstępie postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając stanowisko stwierdził, że Skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Sąd podkreślił, że nie kwestionuje sytuacji majątkowej Skarżącej która jest trudna, na co wskazuje wysokość zaległości podatkowych. Nie zmienia to jednak faktu, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby Skarżąca zwróciła się do swoich wspólników o pomoc finansową konieczną do prowadzenia niniejszego postępowania. Od powyższego orzeczenia wywiedzione zostało zażalenie, w którym zaskarżono w całości postanowienie i wniesiono o jego zmianę oraz uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej : "p.p.s.a.") poprzez nieudzielanie prawa pomocy Spółce, pomimo iż ze wskazanego we wniosku stanu faktycznego, jak również z dokumentów wynika, iż sytuacja finansowa Spółki uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że konieczność uiszczenia opłaty sądowej będzie jednoznaczna z koniecznością zakończenia działalności gospodarczej przez Spółkę. Jednocześnie podkreśliła, iż w związku z zajęciem rachunków bankowych nie jest ona faktycznie w stanie uiścić należnego wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego powinny samodzielnie ponosić ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny poddając kontroli orzeczenie Sądu I instancji oraz uwzględniając akta sprawy stwierdza, że WSA w Warszawie prawidłowo uznał, że sytuacja majątkowa Skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z deklaracji CIT 8 za 2013, i 2014 r. wynika, że Skarżąca osiągnęła dochód w wysokości odpowiednio w kwocie 162.435,02 zł i 49.948,57 zł. Z pozostałych nadesłanych dokumentów wynika, że zysk netto za 2013 r. wyniósł 130.282,18 zł. W 2014 r. natomiast Skarżąca osiągnęła stratę w kwocie 1.537, 50 zł. Aktywa Spółki na koniec 2014 r. wynosiły 3.730.351,28 zł. Przychód za 2013 r. równy był kwocie 10.224.503,81, a w 2014 r. 9.381.294,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, że Skarżąca pomimo kłopotów z zadłużeniem i przymusowym zajęciem rachunków bankowych, osiąga obrót w skali, która powinien pozwolić jej na uiszczenie wpisu. Słusznie Sąd I instancji zauważył, że Spółka w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się nie tylko z możliwością, lecz także z koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinna się liczyć z poniesieniem kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Jednocześnie Sąd I instancji trafnie zwrócił uwagę na możliwość dokonania dopłat przez wspólników. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.