II FZ 776/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt I SA/Po 801/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 9 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt I SA/Po 801/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P. B. (zwanego dalej "Skarżącym") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że Skarżący oświadczył, iż posiada liczne źródła dochodu. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń (osiąga przychód w wysokości 6.350 zł brutto miesięcznie), prowadzi gospodarstwo rolne (z tego tytułu wykazuje stratę), ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę (osiąga dochód w wysokości 1.750 zł brutto). Wnioskodawca posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha i las o pow. 4,7 ha. Podał, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2014 r. w wysokości 142.000 zł, natomiast w okresie od stycznia do czerwca 2015 r. poniósł koszty w wysokości 110.000,00 zł. Wnioskodawca podał, że z tytułu upraw w 2014 r. uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący nie wyjaśnił jednak, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2013 r. przychód Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 132.633,35 zł, koszty uzyskania przychodów 348.121,56 zł i strata 215.488,21 zł, w 2014 r. przychód Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 407.941,75 zł, koszty uzyskania przychodów 432.045,82 zł i strata 24.104,07 zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód Skarżącego w 2013 r. wyniósł 11.537,30 zł, z innych źródeł 4.837,07 zł, w 2014 r. dochód Skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 12.468,46 zł, z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń 7.516,42 zł, z innych źródeł 1.288,68 zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w styczniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.312 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.207 zł, w lutym 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 9.139 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.709 zł, w marcu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 9.415 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 4.027 zł, w kwietniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 10.171 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.909 zł, w maju 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 7.768 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.157 zł, w czerwcu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.317 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 2.809 zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY 2015 r. wynika, że w styczniu 2015 r. przychód Skarżącego wyniósł 8.311,96 zł, koszty uzyskania przychodów 24.963,99 zł i strata 16.652,03 zł, w lutym 2015 r. przychód Skarżącego wyniósł 9.139,18 zł, koszty uzyskania przychodów 24.130,71 zł i strata 14.991,53 zł, w marcu 2015 r. przychód Skarżącego wyniósł 9.414,68 zł, koszty uzyskania przychodów 21.643,84 zł i strata 12.229,16 zł, w kwietniu 2015 r. przychód Skarżącego wyniósł 10.170,74 zł, koszty uzyskania przychodów 20.387,14 zł i strata 10.216,40 zł, w maju 2015 r. przychód Skarżącego wyniósł 7.767,85 zł, koszty uzyskania przychodów 21.714,79 zł i strata 13.946,94 zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 maja 2015 r. przychód Skarżącego wyniósł 44.804,41 zł, koszty uzyskania przychodów 114.651,72 zł i strata 69.847,31 zł. Zatem z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2013, 2014, w okresie od stycznia do maja 2015 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Wnioskodawca podał bowiem, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w ING Bank Śląski w wysokości 2.515,32 zł miesięcznie. Sąd zauważył, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, iż jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec Skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że Skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 2.650 zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi 1.750 zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu "B." Sp. z o.o. Skarżący w innych sprawach prowadzonych w Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do syna (postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 780/13, z dnia 18.03.2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14). Skarżący oświadczył, że Spółka "B." prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości 6.350,00 zł brutto miesięcznie. Sąd zauważył, że utworzenie podmiotu gospodarczego "B." Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych Skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o 2.080.926,82 zł (postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11). Zdaniem Sądu, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego żony w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez Skarżącego oraz ujawnione przychody Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Ponadto, Skarżący mimo wezwania nie podał, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Natomiast ze złożonego przez niego oświadczenia wynika, że w 2014 r. z tytułu prowadzenia działalności rolniczej uzyskał przychody w wysokości 100.000,- zł, poniósł natomiast koszty działalności rolniczej w wysokości 142.000,- zł. Ponadto w okresie od stycznia do czerwca 2015 r. poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości 110.000,- zł. Nie wiadomo zatem z jakich środków Skarżący ponosi koszty związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Wskazanych powyżej rozbieżności Skarżący nie wyjaśnił na etapie sprzeciwu, mimo że w kwestionowanym przez niego postanowieniu referendarza sądowego zostały one szczegółowo wykazane. Okoliczność ta wysoce uprawdopodabnia, że złożone przez Skarżącego oświadczenia są nierzetelne i niepełne. W ocenie WSA, nie budzi wątpliwości, że dane na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie obrazują jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Ponadto, ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej i istnienie licznych zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie są okolicznościami wystarczającymi dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym sprzeciwie, który stanowi jedynie gołosłowną polemikę z kwestionowanym rozstrzygnięciem referendarza sądowego. Wszczynając postępowania sądowe, Skarżący powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. W zażaleniu Skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu podniósł, że tym postanowieniem Sąd dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawej, a w związku z drastycznym spadkiem dochodów Skarżący nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd, a dokonane ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Skarżący dalej postawił pytanie, jak więc ma dochodzić swoich praw, w sytuacji, gdy nie stać go na opłacenie kosztów sądowych, a jego sytuacja pogorszyła się w wyniku wypadku jakiemu uległ i w związku z tym obecnie przebywa na rencie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca jest zobowiązany do uczynienia zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu wątpliwości czy niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi wnioskodawcy, wnioskodawca taki powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 p.p.s.a. Sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że brak zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego Skarżącego i jego rodziny. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Skarżący ograniczył się jedynie do subiektywnych stwierdzeń, które nic nie wnoszą do sprawy. Jeśli twierdzi on, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swojego stanowiska. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia strona kwestionuje. W zażaleniu Skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączył żadnych załączników. Sąd oceniając zasadność zażalenia nie może opierać się na gołosłownych twierdzeniach strony, lecz te twierdzenia muszą zostać potwierdzone przedłożonymi dokumentami. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. [pic]