II GZ 820/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 780/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Ż. na decyzję Zarządu Województwa L. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu ze środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. odmówił A. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Zarządu Województwa L. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu ze środków z budżetu Unii Europejskiej. I Sąd pierwszej instancji wskazał, że A. Ż. w skardze na opisaną wyżej decyzję Zarządu Województwa L., utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję L. Agencji Wspierania Przedsiębiorczości (w skrócie: LAWP), mocą której określono skarżącemu przypadającą do zwrotu kwotę wypłaconego dofinansowania ze środków unijnych, zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania, ponieważ jego konta bankowe zostały zablokowane ze względu na niezapłacone zobowiązania podatkowe. Firma A. [...], która była jedynym jego źródłem utrzymania, utraciła płynność finansową, wskutek czego, z dniem [...] kwietnia 2014 r. doszło do jej likwidacji. Skarżący podniósł, że nie może znaleźć zatrudnienia i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, której dochody z tytułu pracy i renty wynoszą średnio 2.279,98 zł miesięcznie. Kwota ta nie pozwala na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania koniecznego rodziny, które mimo drastycznego ograniczenia wydatków stanowią kwotę 2.484,07 zł. Na wezwanie Sądu celem potwierdzenia swojej sytuacji materialnej skarżący złożył pismo z dnia [...] lipca 2015 r. oraz część dokumentów źródłowych i oświadczeń, do nadesłania których został zobowiązany. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na skutek sprzeciwu wniesionego od powyższego rozstrzygnięcia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L., który zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek zawartych w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd zauważył, że okoliczność, iż skarżący nie pracuje, nie osiąga dochodów i poszukuje pracy (i z tego powodu zamieszkuje w W.) sama przez się nie dowodzi, że nie dysponuje on żadnymi zasobami pieniężnymi niezbędnymi na pokrycie niezbędnych wydatków (w tym związanych z prowadzeniem sporu sądowego z Zarządem Województwa L.). Skarżący nie udowodnił bowiem, że nie ponosi kosztów pobytu w W. oraz że nie utrzymuje mieszkania w L. przy ul. G.. Nie potwierdzają tego figurujące w aktach sprawy – porozumienie wskazujące, że żona skarżącego, B. Ż. ponosi wyłącznie koszty utrzymania mieszkania w L., faktury (za energię elektryczną i za dostawę gazu) – mogące jedynie świadczyć podobnie jak i oświadczenie zatytułowane "Roczne rozliczenie budżetu domowego", że skarżący jest osobą zobowiązaną do dokonywania określonych płatności. Żona skarżącego uzyskuje obecnie miesięczne dochody (1 240, 93 zł) z tytułu pracy w M. w L. oraz (1230 zł) z tytułu renty z ZUS. Pismo z dnia [...] lipca 2015 r. wskazuje, że skarżący wydatkował ze swojego majątku 461 091,46 zł w ramach rozliczeń z dwóch projektów współfinansowanych z funduszy unijnych. Jeśli rzeczywiście taka suma pieniężna została wydatkowana, to skarżący uzyskał w zamian za to wymierną korzyść majątkową (ekwiwalent). Braku zasobów finansowych nie potwierdzają ani udokumentowane deklaracjami podatkowymi wykazywane straty, ani fakt zaprzestania działalności gospodarczej (wykreślenie z tej ewidencji nastąpiło z dniem [...] kwietnia 2014 r.), ani podjęte czynności organu egzekucyjnego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnych. II W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie go w całości i uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, że Sąd przyjmując in abstracto możliwość posiadania zasobów finansowych nie dokonał jakiegokolwiek porównania możliwości finansowych wnioskodawcy z kosztami, jakie musi on ponieść w związku z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Zdaniem skarżącego, przez bezprawne działania LAWP stracił on 491 091,46 zł z uwagi na brak dalszego finansowania projektu i niemożność osiągnięcia założonego celu. Zdaniem skarżącego odmowa udzielenia mu prawa pomocy w konsekwencji oznacza pozbawienie go prawa do sądu, czyli stanowi naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak-Molczyk, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom skarżącego, Sąd pierwszej instancji dokonał analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową, dochodząc na tej podstawie do słusznego przekonania, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia Sądu pierwszej instancji, wykazała, że Sąd ten, wydając zaskarżone postanowienie, nie uchybił przepisom ustawy. WSA ustalił, zgodnie z przedłożonymi dokumentami, że złożone przez skarżącego dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem (pismo ze spółdzielni mieszkaniowej, faktury VAT za media) dotyczą mieszkania przy ul. G. [...] w L., które to miejsce skarżący podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako adres do korespondencji, a jako adres zamieszkania wskazuje ul. M. [...] w L., gdzie jest zameldowany. Jednocześnie skarżący podaje, że zamieszkuje w W., co potwierdzają również przedstawione wyciągi z rachunku bankowego I. S.A., gdzie wskazany jest adres ul. M. [...], W. Powyższe wzbudziło wątpliwości Sądu pierwszej instancji zarówno co do faktu prowadzenia wspólnego gospodarstwa z żoną i przebywania przez skarżącego na jej wyłącznym utrzymaniu, przy jednoczesnym niewykazaniu kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z zamieszkiwaniem poza stałym miejscem pobytu. Należy też podkreślić, że wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie może być oparty na przekonaniu strony o wadliwości zaskarżonej decyzji. W toku postępowania wpadkowego dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dokonuje się bowiem kontroli legalności tejże decyzji. Wobec tego bez znaczenia dla rozpoznania zażalenia, jak i bez znaczenia dla kwestii udzielenia prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają okoliczności podniesione w zażaleniu – wysokość straty poniesionej przez skarżącego w związku z brakiem dalszego finansowania projektu, jak i subiektywne przekonanie skarżącego o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu ze środków z budżetu Unii Europejskiej. Zaznaczyć również należy, że odmowa prawa pomocy, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji ocenił stan majątkowy skarżącego na podstawie przedłożonych wyjaśnień, jak również po wezwaniu strony do złożenia dodatkowych dokumentów, nie może zostać uznana za ograniczenie prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ to na stronie ciąży obowiązek takiego wykazania swojej sytuacji majątkowej, aby umożliwić wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu wydanie orzeczenia uwzględniającego wniosek w żądanym zakresie. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.