II FZ 847/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, , , po rozpoznaniu w dniu 26 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 588/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 8 października 2014 r. nr ... w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2015 r. o sygn. I SA/Gd 588/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił H. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 8 października 2014 r. w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Według stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji, skarżąca zwróciła się o przyznanie jej w sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł) oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku skarżąca dołączyła: odpis sentencji postanowienia referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2015 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym; odpis sentencji postanowienia Sądu Okręgowego w S. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2013 r. o zwolnieniu skarżącej od opłaty od apelacji; odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury; wyciąg z rachunku bankowego za luty 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 36,64 zł; odpis zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia skarżącej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, przy czym poza mieszkaniem o powierzchni około 45 m² oraz używanym samochodem osobowym nie posiada innego majątku; utrzymuje się z emerytury, która wg załączonego odpisu decyzji ZUS wynosi 1.218,84 zł netto miesięcznie; do podstawowych kosztów swojego utrzymania zaliczyła wydatki na odpłatne leczenie (przy czym nie wskazała ich kwoty). 2.1. W związku z powziętymi wątpliwościami co do złożonego przez skarżącą oświadczenia referendarz sądowy WSA w Gdańsku zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2015 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.). Powyższe wezwanie skutecznie doręczono skarżącej w dniu 11 czerwca 2015 r. W zakreślonym terminie skarżąca nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów. 2.2. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy WSA w Gdańsku ustalił, że wnioskodawczyni nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. 2.3. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie pomocy z urzędu. Zdaniem skarżącej, WSA w Gdańsku błędnie ocenił jej trudną sytuację materialną, jak również stan zdrowia, które nie pozwalają jej egzystować i prowadzić sprawy bez pomocy z urzędu. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (Sądu pierwszej instancji). Sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawczynię do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Zawarte w formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym i osiąganych przychodach, wbrew stanowisku strony, nie przedstawiało bowiem w pełni jej sytuacji finansowej. Oświadczenie skarżącej uznano za budzące wątpliwości, gdyż z wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącą, jej małżonka oraz syna w licznych sprawach, toczących się przed WSA w Gdańsku wynika, że pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem oraz synem pod jednym adresem; jest także właścicielką nieruchomości położonej w B. przy ul. ..., którą zamieszkuje, a której nie zadeklarowała na urzędowym druku PPF. Nadto, z uwagi na brak jakichkolwiek danych dotyczących kosztów, jakie skarżąca faktycznie ponosi na swoje utrzymanie przedmiotowe, stwierdzono, że owe oświadczenie jest niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Z uwagi na to, że wnioskodawczyni uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji WSA w Gdańsku uznał, iż nie dokonała ona wszelkich starań, aby w wystarczający sposób przedstawić swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie WSA w Gdańsku postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym, WSA w Gdańsku uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżąca wniosła zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gdańsku, w którym domagała się jego zmiany. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie WSA w Gdańsku - po przeanalizowaniu dostępnych w sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. 5.2. Skarżąca zdecydowanie unikała przedstawienia dokumentów potwierdzających jej oświadczenia zawarte w formularzach, mimo że WSA w Gdańsku żądał konkretnych danych. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji gdy w aktach sprawy znajdują się jedynie oświadczenie skarżącej i wybiórczo przez nią nadesłane dokumenty, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego WSA w Gdańsku, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dokumentów. Z wyżej przedstawionych okoliczności wynika zresztą szereg wątpliwości, które uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przykładowo, z wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącą oraz jej małżonka w sprawach toczących się przed WSA w Gdańsku wynika, że pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem i synem pod jednym adresem. 5.4. Reasumując, trafnie WSA w Gdańsku uznał, że bierność skarżącej w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia wnioskowanego prawa pomocy. 5.5. Uwzględniając ww. argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.