II FSK 3257/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Cezary Koziński, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 738/15 w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 15 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 738/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") oddalił skargę R. P. (dalej: "Skarżący"), na postanowienie Ministra Finansów z dnia 15 stycznia 2015 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że Dyrektor Izby Celnej w Krakowie wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 26 lipca 2012 r., obejmującego należność w podatku akcyzowym za październik 2007 r. określoną decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w N. z dnia 27 marca 2012 r. Odpis tytułu wykonawczego doręczono Skarżącemu w dniu 22 sierpnia 2012 r. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności Izby Celnej w Krakowie, z tytułu zasądzonych na rzecz Skarżącego od Dyrektora Izby Celnej w Krakowie zwrotu kosztów sądowych. Pismem z dnia 8 maja 2013 r., Skarżący złożył skargę na powyższą czynność egzekucyjną, wnosząc o uchylenie przedmiotowej czynności egzekucyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 15 lipca 2013 r., oddalił skargę jako nieuzasadnioną wskazując, iż zaskarżona czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Na skautek wniesionego zażalenia, Minister Finansów postanowienie z dnia 15 stycznia 2015 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Minister Finansów nie stwierdził nieprawidłowości i naruszenia prawa przez organ egzekucyjny, tj. Dyrektora Izby Celnej w Krakowie. Organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Minister Finansów wskazał, że wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z Nr 137, poz. 1541 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Doręczenie Skarżącemu i jego pełnomocnikowi zawiadomienia o zajęciu nastąpiło dnia 6 maja 2013 r., tytuł wykonawczy został zaś doręczony zobowiązanemu odpowiednio dnia 22 sierpnia 2012 r., dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie doręczono w dniu jego wystawienia. Zawiadomienie o zajęciu zostało podpisane przez uprawnionego pracownika, a jego forma odpowiadała formie przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązującym na dzień dokonania czynności. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tą kwestię. Minister Finansów zauważył, iż przy stosowaniu środków egzekucyjnych nie chodzi o wyrządzenie dolegliwości zobowiązanemu, lecz doprowadzenie do spełnienia ciążącego na Nim obowiązku. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne, gdyż przesłanką do niestosowania środków przymusu w postępowaniu egzekucyjnym mogłoby być jedynie wykonanie obowiązku, czego na dzień wydania zaskarżonego postanowienia nie stwierdzono. Minister Finansów stwierdził, że w zażaleniu Skarżący zakwestionował możliwość zajęcia zasądzonego wyrokiem WSA z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1274/12, zwrotu kosztów postępowania podnosząc, że zasądzona kwota nie przysługiwała Skarżącemu, lecz kancelarii jego pełnomocnika. WSA w pkt 2 sentencji tegoż wyroku stwierdził, iż: "zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Krakowie na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 4.416,00 zł." Powyższe wskazuje, iż stroną której należą się koszty jest Skarżący, a nie jego pełnomocnik. Kwestia wzajemnych rozliczeń między pełnomocnikiem, a Skarżącym pozostaje bez znaczenia w przedmiotowej sprawie. Skoro Skarżącemu przysługiwała wierzytelność od Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego, to wierzytelność ta mogła podlegać zajęciu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1274/12, którym zasądzono od Dyrektora Izby Celnej w Krakowie zwrot kosztów postępowania na rzecz Skarżącego, organ ten występuje więc również w charakterze dłużnika zajętej wierzytelności, pełniąc w przedmiotowej sprawie funkcje zarówno wierzyciela, jak też organu egzekucyjnego. Odnosząc się do kwestii nieprawidłowego oznaczenia dłużnika zajętej wierzytelności, Minister Finansów wskazał, że użycie w zawiadomieniu z dnia 30 kwietnia 2013 r. w miejsce oznaczenia dłużnika zajętej wierzytelności nazwy "Izba Celna w Krakowie", nie miało wpływu na prawidłowość zastosowanej czynności egzekucyjnej i zaskarżone rozstrzygnięcie. Nie można mówić o odrębności Izby Celnej w Krakowie, będącej państwową osobą prawną kierowaną przez Dyrektora - od tegoż Dyrektora Izby Celnej w Krakowie, posiadającego status dłużnika zajętej wierzytelności. W skardze do WSA, Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 89 § 1 w świetle art. 38 § 1 u.p.e.a., w zw. z art. 509 § 1 i 2 oraz art. 512 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. 2016, poz. 380, ze zm., dalej: "k.c."), a także art. 39 pkt 4 p.p.s.a., poprzez dokonanie zajęcia wierzytelności pieniężnej nieprzysługującej zobowiązanemu; - art. 67 § 1 i 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 89 § 1 i 2 oraz art. 1a pkt 3 a także art. 90 § 2 u.p.e.a., poprzez nieprawidłowe oznaczenie w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności pieniężnej dłużnika zajętej wierzytelności i doręczenie zawiadomienia o zajęciu podmiotowi, który nie był jej dłużnikiem w rozumieniu art. 1a pkt 3 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że zasadniczy spór w niniejszej prawie sprowadza się do tego, czy zajęcie wierzytelności w postaci zwrotu kosztów egzekucyjnych zasądzonych Skarżącemu wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1274/12, było zasadne z uwagi na cesję tej wierzytelności na rzecz Kancelarii "M. [...]". W ocenie WSA ta kwestia dotyczy jednakże nie tyle poprawności czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności, lecz oceny komu przysługuje prawo do zajętej wierzytelności. To natomiast może być przedmiotem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 38 u.p.e.a. Powyższa okoliczność wyklucza, w ocenie WSA, możliwość rozstrzygnięcia tej kwestii przy pomocy skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze zarzutu, że wadliwie w dokumencie zajęcia przedmiotowej wierzytelności wskazano Izbę Celną Wydział Księgowo – Finansowy zamiast Dyrektora Izby Celnej w Krakowie WSA wskazał, że zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2009 r., Nr 168, poz. 1323 ze zm.) do zadań dyrektora izby celnej należy rozstrzyganie w II instancji w sprawach należących w I instancji do naczelników urzędów celnych. Natomiast ust. 2 tego artykułu stanowi, że dyrektorzy izb celnych wykonują zadania przy pomocy podległych im izb celnych. Zatem w ocenie WSA, wskazanie w dokumencie zajęcia wierzytelności jako dłużnika zajętej wierzytelności Izby Celnej oraz konkretnej komórki wewnętrznej nie było wskazaniem innego podmiotu jak Dyrektor Izby Celnej w Krakowie i nie można ich uznać za wadliwe. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, poprzez uchylenie postanowienia Ministra Finansów oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora IS, a także zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 151 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 67 § 1 i 2 pkt 2 u.p.e.a., art. 89 § 1 i 2 zd. 1 u.p.e.a. oraz art. 1a pkt 3 u.p.e.a., poprzez oddalenie skargi pomimo nieprawidłowego oznaczenia w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności pieniężnej dłużnika zajętej wierzytelności i doręczenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej podmiotowi, który nie był jej dłużnikiem, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 509 § 1 i 2 k.c., poprzez oddalenie skargi na skutek błędnej wykładni zwrotu "dłużnik zajętej wierzytelności" polegającej na przyjęciu, że dłużnikiem zobowiązanego jest podmiot niebędący, z uwagi na zawartą umowę przelewu wierzytelności, jego cywilnoprawnym dłużnikiem, tj. na skutek pominięcia instytucji prawa cywilnego, do których expressis verbis odsyła art. 1a pkt 3 u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uznaje zarzuty naruszenia przez WSA przepisów postępowania, tj.: art. 151 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 67 § 1 i 2 pkt 2 u.p.e.a., art. 89 § 1 i 2 zd. 1 u.p.e.a. oraz art. 1a pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 509 § 1 i 2 k.c. Jak słusznie bowiem zauważał WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej (to jest konkretna czynność egzekucyjna), a nie zasadność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, czy też prawidłowość jego prowadzenia. Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, prawidłowo orzekł WSA oddalając skargę Skarżącego, jako pozbawioną podstaw, bowiem w skardze w istocie zostały podniesione zarzuty, o których mowa w przepisie art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a, tj. nieistnienie obowiązku czy błąd co do osoby zobowiązanego. Natomiast rozpatrzenie ich na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., powodowałoby wadliwość tego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z przepisem art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. W postępowaniu tym bada się zgodność z przepisami prawa i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, że skarga może dotyczyć tylko okoliczności, które nie są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia, co jest również zgodne z przyjętą linią orzecznictwa, gdzie wskazuje się, że w skardze można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia (np. zob. wyrok z dnia 9 lipca 2008 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 644/08, LEX nr 489600, oraz z dnia 18 lipca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 379/07, opublikowany w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, na co zasadnie zwrócił uwagę również WSA, przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne, to jest działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, którego przedmiotem w tym przypadku było zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności Izby Celnej w Krakowie, z tytułu zasądzonych na rzecz Skarżącego od Dyrektora Izby Celnej w Krakowie zwrotu kosztów sądowych. Zawiadomienie powyższe zostało doręczone zobowiązanemu i pełnomocnikowi dnia 6 maja 2013 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu jego wystawienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.