II GZ 714/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G G na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R z dnia 23 września 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 918/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G G na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w R Wojewódzki Sąd Administracyjny w R postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. (wydanym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego) odmówił G G przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji podał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką (emerytką). Wspiera ją finansowo w zakresie zakupu leków, opału, remontów. Spoczywają na nim zobowiązania finansowe z tytułu alimentów na dwoje dzieci, przy czym zadłużenie z tego tytułu w funduszu alimentacyjnym wynosi 32 010,40 zł. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie gier hazardowych, która w 2014 r. zakończyła się stratą przekraczającą 90 000 zł. Aktualnie osiąga dochód w kwocie 2000 zł miesięcznie; emerytura matki wynosi 807 zł. Matka skarżącego jest właścicielką domu, skarżący podnajmuje mieszkanie na cele prowadzonej działalności gospodarczej uiszczając czynsz w wysokości 200 zł. Na żywność przeznaczają około 1000 zł, leczenie i lekarstwa 350 zł, alimenty 1000 zł, środki komunikacji 450 zł, wydatki związane z prowadzoną działalnością (ZUS) 1000 zł, spłatę kredytu na remont domu 400 zł. Skarżący nie posiada pojazdów mechanicznych, jak również otwartych rachunków bankowych; nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Nie prowadzi już działalności gospodarczej. WSA w R uznał, że skarżący nie spełnił ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Dysponuje comiesięcznie dochodem w wysokości 2000 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zadeklarowane wydatki przewyższają wysokość deklarowanych dochodów o niemal 1000 zł. Przedstawiono kopię informacji o posiadanych w latach 2012-2013 licznych rachunkach bankowych, na których nie odnotowywano obrotów. Budzi to uzasadnioną wątpliwość co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i przepływu środków finansowych z prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej, z której przychody – opierając się tylko na zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2014 r., wynosiły 146 890 zł. Sąd uznał, że wnioskodawca nie ujawnił wszystkich istotnych informacji o swoim stanie majątkowym. W zażaleniu skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący nie wykazał przesłanek określonych w tym przepisie. Skarżący podał, że obecnie pozostaje bez zatrudnienia i bez jakichkolwiek dochodów. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosiła straty finansowe. Wskazał, że swoje należności regulował gotówkowo, dlatego wyciągi z rachunków bankowych nie obrazują jego obrotów. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że jego wydatki przewyższają dochody, wskazał że należności alimentacyjne nie są przez niego regulowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji badając sytuację materialną skarżącego częściowo oparł się na informacjach nieaktualnych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w R wskazuje, że z informacji przedstawionych przez skarżącego wynika, że aktualnie osiąga on dochód w kwocie 2000 zł. W formularzu PPF wnioskodawca rzeczywiście wskazuje, że osiąga dochód w tej wysokości, ale w sprzeciwie od postanowienia referendarza (k. 45 akt sądowych) zawarta jest informacja, że od 3 września 2015 r. nie prowadzi on działalności gospodarczej i nie osiąga stałego dochodu. Na dowód tego, do sprzeciwu załączony został wydruk z Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej, który potwierdza, że skarżący zakończył działalność z dniem 2 września 2015 r. Sąd I instancji orzekając w dniu 23 września 2015 r. powinien wziąć pod uwagę nie tylko informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także zawarte w późniejszych pismach skarżącego. Powinien zatem uwzględnić okoliczność, że informacja o osiąganym dochodzie w kwocie 2000 zł jest nieaktualna, a skarżący pozostaje bez własnego źródła utrzymania, pozostaje we wspólnym gospodarstwie z matką, która pobiera emeryturę. Prawidłowa ocena zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wymaga zestawienia rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy z wysokością kosztów prowadzonego postępowania i w konsekwencji ustalenia, czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji skupił swoje rozważania na okoliczności, że skarżący nie mógł prowadzić działalności gospodarczej nie posługując się kontem bankowym, co faktycznie budzi uzasadnione wątpliwości, ale nie zwalnia od obowiązku oceny zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. WSA w R nie dokonał jednak oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, nie porównał kwoty jaką miesięcznie dysponuje skarżący z kwotą kosztów sądowych jakie musi ponieść. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd I instancji dokona powtórnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy pod kątem spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń i dokumentów Sąd wnikliwie oceni, czy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.