I FZ 527/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. S.A. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2567/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2567/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił przyznania I. S.A. w W. (dalej: skarżąca lub spółka) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 maja 2014 r. w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji podkreślił wyjątkowość instytucji prawa pomocy i to, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Sąd zwrócił też uwagę, że zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w przypadku uznania, że oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące, a niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie już uznane zostało przez sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że skarżąca nie potwierdziła złożonych przez siebie oświadczeń o braku majątku żadnymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Mimo wezwania skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej, w szczególności nie nadesłała zeznań podatkowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat, nie podała także, że ich nie składała. Oświadczyła jedynie, iż wszelkie dokumenty są w posiadania organów skarbowych, które zostały przewiezione do Delegatury UKS w S. i ze względu na odległości i koszt wykonania ich kserokopii nie ma możliwości ich dostarczenia do sądu. Skarżąca wyjaśniła też, że bank zawiesił funkcjonowanie rachunków bankowych. Brak informacji o należnościach i zobowiązaniach uzasadniła natomiast kradzieżą dokumentów. W takiej sytuacji sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącej, które nie są jednak wystarczające, aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa, w tym także z koniecznością podjęcia działań utrudnionych. Tymczasem skarżąca nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną, a same jej twierdzenia nie mogą być uznane za wystarczające do przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko, stwierdzając, że z uwagi na decyzję władz skarbowych nie ma możliwości formalnoprawnej poniesienia kosztów sądowych i to niezależnie od tego, czy przeznaczone na to środki pochodziłyby z funduszy własnych firmy, kredytu, pożyczki, czy też jakiejkolwiek dopłaty ze strony właścicieli spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach sprawy spełnienie wskazanego wymogu nie zostało wykazane. Należy przede wszystkim zauważyć, że nie ma wątpliwości, iż skarżąca nie wypełniła wezwania wystosowanego do niej w trybie art. 255 p.p.s.a. Nie został przedstawiony żaden z szeregu dokumentów, o których przedłożenie została wezwana spółka w wezwaniu z dnia 15 lipca 2015 r. (np. zeznania podatkowe za 2013 i 2014 r., bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za 2014 r., kopia z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, bilans i rachunek zysków i strat z I półrocze 2015 r., deklaracje VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące lub udokumentowanie likwidacji/zajęcia tych rachunków). W zaskarżonym postanowieniu sąd wskazał jednoznacznie, że niemożliwe jest stwierdzenie wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy wyłącznie na podstawie nieudokumentowanych (mimo wezwania) twierdzeń skarżącej. W swym zażaleniu spółka ani nie zaprzecza, że dokumenty nie zostały przedłożone, ani nie odnosi się do argumentów przywołanych przez sąd pierwszej instancji, wskazując jedynie, że nie może ponieść kosztów postępowania. Powtarzając, że nie stać jej na uiszczenie kosztów sądowych, spółka pomija to, że sąd pierwszej instancji wcale nie stwierdził, że jest inaczej, tj. że spółka może ponieść koszty postępowania, lecz ograniczył się przede wszystkim do wskazania, że z braku materiałów źródłowych nie może miarodajnie ocenić, czy spółka w istocie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioski sądu pierwszej instancji we wskazanym względzie są prawidłowe. W piśmie z dnia 10 sierpnia 2015 r. skarżąca wskazała, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, tj. prowadzi pełną księgowość i składa comiesięcznie deklaracje VAT-7, nie wypełniła jednak wezwania w zakresie odnoszącym się do jej aktualnego stanu finansowego. Odwoływanie się do kradzieży w dniu 27/28 września 2014 r. dokumentacji księgowej nie może wpłynąć na obowiązek wypełnienia wezwania w odniesieniu do dokumentacji dotyczącej późniejszego okresu (znaczna część wezwania dotyczyła dokumentów obejmujących trzy miesiące poprzedzające jego wystosowanie do spółki, a więc pierwsze półrocze 2015 r.). Podobnie nie tłumaczy zaniechania wykonania całości wezwania wskazanie na zajęcie dokumentacji przez urząd kontroli skarbowej – choć istotnie utrudnia to dostęp do niektórych materiałów źródłowych, brak jest usprawiedliwienia dla nieprzedstawienia zeznań podatkowych spółki za lata 2013-2014, skoro odpisy tych dokumentów można uzyskać z właściwego dla spółki urzędu skarbowego. Także udokumentowanie twierdzenia o zamknięciu rachunku bankowego, czy też jego zajęciu komorniczym, nie powinno sprawić spółce trudności (na takie trudności skarżąca zresztą nie wskazuje). W takiej sytuacji brak jest usprawiedliwionych przyczyn, dla których spółka uchyliła się od wypełnienia całości wezwania o przedłożenie żądanych dokumentów, a bez nich – jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, nie jest możliwe dokonanie miarodajnej oceny sytuacji finansowej, w której znajduje się spółka, a tym samym stwierdzenie, czy spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podsumowując powyższe należy uznać, że skoro to skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się ona nie wywiązała, nie realizując wezwania skierowanego do niej w trybie z art. 255 p.p.s.a., a fakt ten nie był na etapie zażalenia w żaden sposób kwestionowany, należy uznać, że skarżąca nie wykazała, by błędna była konkluzja sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.