V SA/Wa 1369/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Protokolant ref. staż. - Julia Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi J.Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz J.Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi J.Z., dalej: "Skarżący" lub "Strona" jest postanowienie Ministra Finansów, dalej: "Minister" lub "organ odwoławczy" z dnia [...] stycznia 2015r., nr [...]. Zaskarżonym orzeczeniem Minister oddalił skargę Strony na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego zajęcie rachunku bankowego i utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...]. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku Skarżącego na podstawie wystawionych przez Wójta Gminy S. dwóch tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2011 r. oraz trzech tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2012 r. obejmujących należności z funduszu alimentacyjnego za okres od lutego do grudnia 2010 r. oraz od stycznia do września 2011 r. Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania należności zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. zajął rachunek bankowy Skarżącego w Banku [...] w O.. Zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] grudnia 2012 r., natomiast zobowiązanemu w dniu [...] grudnia 2012 r. Pismem z dnia 14 stycznia 2013 r. Bank [...] w O. potwierdził przyjęcie przedmiotowego zajęcia do realizacji. Skarżący pismem z [...] grudnia 2012 r. zaskarżył przedmiotową czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z [...] grudnia 2012 r. Postanowieniem z [...] lutego 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L. oddalił skargę uznając zarzuty Strony za nieuzasadnione. Skarżący wniósł do Ministra Finansów zażalenie na postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w L.. Minister Finansów postanowieniem z [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że dokonana analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie pozwala stwierdzić nieprawidłowości w działaniu organu egzekucyjnego i naruszenia prawa przez ten organ. Wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego organ I instancji dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zastosował bowiem środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619), dalej "u.p.e.a.", tj. egzekucję z rachunku bankowego. W ocenie Ministra przeprowadzona czynność egzekucyjna została dokonana z zachowaniem reguł przewidzianych w art. 80 u.p.e.a. Odwołując się do akt administracyjnych sprawy Minister wskazał, że organ egzekucyjny skutecznie zawiadomił zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o zajęciu rachunku bankowego. Organ odwoławczy nie dopatrzył się również uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Wskazał, że druk zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną dłużnika zawierał wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. oraz przewidziane we wzorze obowiązującym na dzień dokonania zaskarżonej czynności dla tego rodzaju druków, a zajęcie zostało podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego. Dodał, że postanowienie wydane w I instancji zawiera wszystkie niezbędne elementy określone w art. 124 §1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 54 § 5 u.p.e.a., uzasadnienie faktyczne i prawne jest wyczerpujące, a strona została pouczona o przysługującym jej prawie do złożenia zażalenia. Odnosząc się do zarzutu Strony, iż organy nie wyjaśniły kwestii, czy zajęty rachunek bankowy zobowiązanego może być uznany za rachunek wyodrębniony w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego, przesłał zapytanie do Banku [...] w O., a odpowiadając na pismo organu egzekucyjnego bank poinformował, iż zajęty rachunek bankowy nie jest rachunkiem założonym na wyodrębniony cel w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Ostatecznie Minister podkreślił, że w trybie skargi na czynności egzekucyjne nie podlegają rozpatrzeniu kwestie materialno-prawne stanowiące podstawę uruchomienia odrębnego postępowania administracyjnego. W ramach postępowania egzekucyjnego Strona posiada bowiem ochronę prawną na każdym jego etapie. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.Z. wniósł o "uznanie go w całości za bezskuteczne". Skarżący formułował zarzuty dotyczące wymagalności zobowiązania oraz braku podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych. Wniósł również zastrzeżenia do możliwości prowadzenia egzekucji należności z tytułu alimentów przez administracyjne organy egzekucyjne wskazując, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym nie ma zapisów dotyczących egzekucji alimentów i sposobu ich prowadzenia. Ponadto Skarżący kwestionował czynności podejmowane przez organy administracji państwowej, wyraził niezadowolenie z polityki Państwa prowadzonej wobec rolników i zarzucił wszystkim organom państwowym bezczynność w wykonywaniu obowiązków oraz przewlekłe prowadzenie postępowań. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał w całości swoje stanowisko zajęte w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Podkreślenia na wstępie wymaga, że kontroli Sądu poddane zostały postanowienia w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, czyli wydane w trybie art. 54 u.p.e.a. Skarżący wskazał czynność organu egzekucyjnego polegającą na zajęciu z naruszeniem art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. środków pochodzących z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujących się na wyodrębnionym rachunku bankowym. Organy uznały, że w sytuacji, gdy organ egzekucyjny uzyskał od Banku prowadzącego rachunek Skarżącego informację, iż zajęty rachunek nie jest rachunkiem wyodrębnionych wpływów, to oznacza, że skarga nie jest zasadna. Organ egzekucyjny nie dopuścił się bowiem naruszenia prawa zajmując rachunek bankowy Strony. Spór w niniejszej sprawie dotyczy zarówno ustaleń faktycznych dokonanych przez organy, jak i wykładni przepisów prawa materialnego. Zdaniem Skarżącego organy bezpodstawnie przyjęły bowiem, że zajęty rachunek bankowy nie był rachunkiem wyodrębnionym dla obsługi dotacji i zajęły środki pochodzące z dotacji. Na wstępie należy podkreślić, że przepisy o ograniczeniach egzekucji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zobowiązany nie może zrzec się wobec organu egzekucyjnego uprawnień wynikających z omawianej zasady. Nie jest dopuszczalna umowna modyfikacja katalogu przedmiotów podlegających wyłączeniu spod egzekucji. Szczególnego podkreślenia wymaga kwestia, że organ egzekucyjny każdorazowo zobowiązany jest uwzględniać wyłączenia zawarte w art. 8 u.p.e.a. z urzędu. Z kolei sam zakres wyłączeń spod egzekucji trzeba traktować jako wyjątek od zasady prowadzenia egzekucji z przedmiotów należących do zobowiązanego. Nie należy zatem w odniesieniu do art. 8 u.p.e.a. stosować wykładni rozszerzającej (zob. Komentarz do art. 8 u.p.e.a. {w} "Postępowanie egzekucyjne w administracji" - Komentarz pod redakcją prof. Romana Hausera, prof. Andrzeja Skoczylasa - 5 wydanie i powołane tam orzecznictwo: wyrok NSA z 18 grudnia 1996 r., SA/La 2983/95, niepubl., wyrok NSA z 7 marca 1997 r., I SA/Gd 1180/96, niepubl.; wyrok NSA z 3 września 2003 r., III SA 3025/02, niepubl.). Zatem w sytuacji skierowania egzekucji przez organ egzekucyjny do przedmiotów, kwot pieniężnych oraz wierzytelności wskazanych w art. 8-10 u.p.e.a., zobowiązany może zakwestionować zgodność z prawem takiego postępowania organu egzekucyjnego i egzekutora, składając skargę na tę czynność na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. W ocenie Sądu organy bezpodstawnie skoncentrowały się na kwestii, że z informacji banku wynika, że zajęty rachunek nie był rachunkiem wyodrębnionym. Pominięto treść art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., który w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (11.12.2012 r.) stanowił, że nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz pochodzące z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki. Jak wynika z brzmienia tego przepisu środki pochodzące z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki nie muszą znajdować się na wyodrębnionym rachunku bankowym. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że rachunek wyodrębniony oznacza rachunek przeznaczony faktycznie do obsługi dotacji oraz środków z funduszy europejskich (tak WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 2182/07, WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Po 11/14). Pogląd ten znalazł uznanie doktryny (por. Dariusz Ryszard Kijowski Komentarz do art. 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w LEX ). W sprawie niniejszej nie ulega wątpliwości, że środki przekazane przez bank w wyniku dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia pochodziły z dopłat z ARiMR. Świadczą o tym polecenia przelewu dołączone przez J.Z. do zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L.. Mimo posiadanej informacji, że środki mogą podlegać wyłączeniu na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 organ zaniedbał wyjaśnienia tej okoliczności, przy czym, o czym wspomniano wyżej, wyłączenia spod egzekucji następują z mocy prawa. Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zarówno organ nadzoru, jak i organ odwoławczy naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie wyjaśniły bowiem wystarczająco, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej przyjęły, że zajęty rachunek bankowy nie był i nie jest rachunkiem wyodrębnionym w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Pominięto też całkowicie wyjaśnienie czy zajęte środki pochodzą z płatności w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich otrzymanych w formie zaliczki. W ocenie Sądu, zarówno organ nadzoru, jak i organ odwoławczy naruszyły także art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. poprzez jego błędną (zawężającą) wykładnię. Organy bezpodstawnie przyjęły, że informacja banku prowadzącego rachunek, że nie jest to rachunek wyodrębniony, zwalnia organ od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego czy de facto nie służył on wyłącznie do obsługi środków o jakich mowa w art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Naruszenie przez organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oznacza, że spełnione zostały przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) u.p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) oraz art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.