II GZ 721/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Spółki z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 21 września 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 624/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Spółki z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. o sygn. akt I SA/Gl 624/15, orzekając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił I. Spółce z o.o. w G. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 6 mln zł, wartość środków trwałych wg bilansu za ostatni rok obrotowy wyniosła 448.672,96 zł, natomiast strata 56.585,17 zł. Spółka wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego, a wszystkie konta bankowe zablokowano, uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, co spowodowało niemożność opłacenia wpisu, zaś środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, że treść wniosku była niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki, więc pismem z 31.07.2015 r. strona została wezwana do złożenia dokumentów obrazujących jej sytuację, a skoro w odpowiedzi na wezwanie (pismo z 19.08.2015 r.) Spółka oświadczyła, że "Nie będziemy brali udziału w tworzeniu tej fikcji i dlatego nie wysyłamy żądanych dokumentów.", to taka postawa wykluczyła pozytywne rozpatrzenie wniosku. Spółka odmówiła bowiem przedstawienia informacji dotyczących aktualnego stanu majątkowego, zaś przedstawione dane nie dały podstaw do przyjęcia, że kwota wpisu od skargi przekracza jej możliwości płatnicze. Ponadto Sąd podkreślił, że nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy gdy uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka domagała się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 21.09.2015 r. i zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenia nie uzasadniła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z uzasadnienia kontrolowanego postanowienia, Sąd odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, przede wszystkim ze względu na nieprzedstawienie – mimo wezwania – dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Z tej przyczyny nie było możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych, z jakimi Spółka powinna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Zdaniem NSA Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania Spółce prawa pomocy, uznając, że nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie wnioskodawczyni zawarła we wniosku PPPr oświadczenie o sytuacji majątkowej, jednak ostatecznie uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny jego wiarygodności, gdyż mimo wezwania z 31.07.2015 r. nie nadesłała żadnego z wymaganych dokumentów: 1/ odpisu ostatniego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa), 2/ odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych, 3/ odpisu zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r., 4/ odpisu deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, 5/ odpisu raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące, 6/ wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; w przypadku zajęcia rachunków, zaświadczenia wystawionego przez bank po dniu otrzymania wezwania. Brak tych dokumentów uniemożliwił Sądowi I instancji ocenę, czy w przypadku Spółki wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co z kolei oznaczało, że strona nie wykazała zasadności zgłoszonego żądania. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.