I OZ 249/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.C. i W.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 282/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w części zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.C. i W.C. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 19 grudnia 2014 r. nr [..] w przedmiocie opróżnienia i przekazania w stanie wolnym lokalu mieszkalnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 282/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał J.C. i W.C. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2015 r. oddalił skargę J.C. i W.C. na decyzję Komendanta Głównego Policji w przedmiocie opróżnienia i przekazania w stanie wolnym lokalu mieszkalnego. Skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a do stałych kosztów utrzymania zaliczyli: czynsz za mieszkanie – 536 zł oraz opłaty za odpady komunalne – 19 zł, energię elektryczną – 203 zł, gaz – 18, telefon stacjonarny – 34,53 zł, telefon komórkowy – 25,54 oraz zakup koniecznych leków – 350 zł. W uzasadnieniu wniosku J.C. podniosła, że jest osobą starszą (85 lat), schorowaną, wymagającą stałej opieki, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, a utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.286,58 zł. W.C. wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną od 2010 r., a od lutego 2011 r. - bez prawa do zasiłku. Podniósł, że na opiekę i pomoc swojej matce poświęcił swój czas oraz oszczędności. Podał, że jest właścicielem samochodu osobowego marki [..], rok produkcji [..]o wartości około 10.000 zł i posiada około 5.000 zł oszczędności – na rachunku bankowym około 1.000 zł, a w gotówce około 4.000 zł. Nadto nie posiada majątku ani przedmiotów wartościowych. Powyższy wniosek uzupełnił pismem z dnia 12 listopada 2015 r., do którego dołączył odcinek emerytury J.C., wyciąg z posiadanego rachunku bankowego, zaświadczenie z Urzędu Pracy w Warszawie z dnia 12 listopada 2015 r. oraz dowody opłat za czynsz, wywóz odpadów komunalnych, energię elektryczną, gaz, telefon stacjonarny oraz telefon komórkowy. Sąd I instancji wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest rzeczywiście ciężka. Instytucja powyższa ma na celu bowiem umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie wykazali tego że spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Kwota posiadanych oszczędności wielokrotnie przekracza wysokość wymaganego w niniejszej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej, który wynosi 100 zł. Sąd I instancji stwierdził ponadto, że wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania. Mając na uwadze wysokość obecnie uzyskiwanych przez rodzinę dochodów, bezrobocie skarżącego, wydatki na leczenie, brak majątku, a także trudną sytuację życiową w związku z decyzją dotyczącą opróżnienia przez skarżących zajmowanego lokalu mieszkalnego, Sąd uznał, że właściwym będzie przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli J.C. i W.C., zaskarżając je w pkt 2 wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w części zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując powyższą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle. Zaskarżonym postanowieniem sąd przyznał skarżącym pełnomocnika z urzędu, odmówił zaś przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 P.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Wykazanie występowania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na wnioskującym. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części. Przytoczone zaś przez stronę skarżącą okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd, bazując na danych przedstawionych przez stronę skarżącą, nie dopatrzył się zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Na ich dochód składa się emerytura skarżącej w wysokości 1286,58 zł. Oprócz tego skarżący wskazał dalsze składniki majątkowe w postaci własności samochodu o wartości 10000 zł oraz posiadane oszczędności w wysokości 5000 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazali, że spełniają przesłankę warunkującą przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżących nie dają bowiem podstaw do uznania, iż nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania rodziny. Uwzględniając uzyskiwany przez skarżących dochód oraz posiadane oszczędności, jak również wskazane przez nich bieżące wydatki, nie można przyjąć, iż prawo pomocy powinno zostać im przyznane. Kwota zgromadzona na rachunku bankowym skarżącego jest na tyle wysoka, że pozwala na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie obejmują jedynie wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Skarżącym został ustanowiony pełnomocnik z urzędu, a więc koszt ewentualnego wynagrodzenia pełnomocnika również nie obciąża budżetu ich gospodarstwa domowego. Pamiętać należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może mieć miejsce tylko wtedy, gdy osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczności przedstawione przez skarżących nie wskazują, że uiszczenie kosztów sądowych oznaczać będzie uszczerbek w ich utrzymaniu. Wynika to nie tylko z oceny sądu, ale także z tego, że skarżący sami nie wskazali jaki miałby to być uszczerbek. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.