I GZ 470/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2792/15 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. (sygn. akt V SA/Wa 2792/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił skarżącemu A. W. zmiany postanowienia tegoż Sądu z dnia 15 października 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wydanego w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że prawomocnym postanowieniem z 15 października 2015 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, skoro: 1) nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który - według jego oświadczeń - osiągają rodzice, 2) nie wykonał zarządzenia z 9 lipca 2015 r. w zakresie, w jakim był wzywany do określenia wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców, u których mieszka (co było niezbędne do oceny wniosku niezależnie od twierdzenia skarżącego, że nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego), 3) nie przedstawił, jak kształtują się jego wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, 4) nie wyjaśnił, jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. W styczniu 2016 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - ponad kwotę 300 zł), jednak postanowieniem z dnia 23 lutego 2016 r. WSA w Warszawie odmówił zmiany swojego postanowienia z 15 października 2015 r., zaś Naczelny Sad Administracyjny postanowieniem z 19 kwietnia 2016 r. (sygn. akt I GZ 263/16) oddalił zażalenie strony na postanowienie z 23 lutego 2016 r. Następnie skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (w wysokości 22 504 zł). W odpowiedzi skarżący (zastępowany przez adwokata) złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając wypełniony formularz PPF oraz - nadsyłane już na wcześniejszych etapach postępowania - kserokopie deklaracji PIT za 2013 r. i 2014 r. oraz formularza PCC. We wniosku wskazano, że skarżący nie posiada żadnego źródła dochodów i utrzymuje się dzięki niewielkiej pomocy finansowej swoich rodziców, którzy m.in. opłacają za niego koszty pomocy prawnej udzielanej przez pełnomocników, jednak rodzice nie są w stanie zgromadzić kwoty wyższej niż 2200 zł. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej, która przemawiałaby za zmianą prawomocnego postanowienia z 15 października 2015 r. Skarżący nie przywołał bowiem żadnych okoliczności pozwalających stwierdzić, że jego sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości partycypowania skarżącego w kosztach sądowych. Wobec tego WSA przyjął, że wykazywania sytuacja majątkowa strony nie uległa pogorszeniu. Sąd podkreślił ponadto, że wnioskodawca powinien być świadomy tego, w jaki sposób należycie przedstawić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, skoro mechanizmy obowiązujące przy rozpoznawaniu prawa pomocy zostały mu wyjaśnione w toku pierwszego postępowania. Mimo to przy kolejnym wniosku skarżący złożył oświadczenia tej samej treści, nie wyjaśniając jednocześnie wątpliwości wskazanych w poprzednim postępowaniu. Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę, że w postanowieniu z 15 października 2015 r. WSA - kierując się identycznymi przesłankami - uznał, iż sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z uwagi na to ustalone okoliczności tym bardziej nie uzasadniają przyznania tego prawa w węższym zakresie - czyli częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 2200 zł. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył A. W. (zastępowany przez radcę prawnego). Wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej 2200 zł. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący szczegółowo opisał i uzasadnił swoją sytuację majątkową, która zmieniła się i tak wystarczająco radykalnie na przestrzeni lat, a nawet miesięcy. Skarżący jest na całkowitym utrzymaniu rodziców, zamieszkuje jeden pokój w domu, który jest własnością jego ojca. Koszty utrzymania domu (m.in. prąd i ogrzewanie) ponosi ojciec skarżącego, zaś koszty profesjonalnych pełnomocników skarżącego oraz zaległych opłat sądowych zostały pokryte z pożyczki udzielonej skarżącemu przez jego matkę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - zgodnie z art. 165 p.p.s.a. - mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W niniejszej sprawie skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 15 października 2015 r. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a postanowieniem z dnia 23 lutego 2016 r. odmówił zmiany postanowienia z 15 października 2015 r. Ponadto zażalenie na postanowienie z 23 lutego 2016 r. zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 kwietnia 2016 r. Z uzasadnienia prawomocnego postanowienia z 15 października 2016 r. wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie było uznanie, iż oświadczenia wnioskodawcy nie były wyczerpujące i rzetelne, bowiem skarżący: 1) nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który - według jego oświadczeń - osiągają jego rodzice, 2) nie wykonał zarządzenia z dnia 9 lipca 2015 r. poprzez określenie wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców, 3) nie przedstawił, jak kształtują się jego wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem (ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia "około kilkaset złotych"), 4) nie wyjaśnił jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów, skoro nie rejestrował się w urzędzie pracy i nie korzystał z pomocy społecznej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoznawanym na obecnym etapie postępowania – trafnie potraktowanym przez Sąd pierwszej instancji jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy – nie wynika, że doszło do zmiany sytuacji majątkowej skarżącego w stosunku do sytuacji ocenionej w postanowieniu z 15 października 2015 r. Skarżący składa w istocie tożsame w treści oświadczenia, mające wskazywać, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych, przy czym - podobnie jak i w postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia z 15 października 2015 r. - nie przedstawia stosownych dokumentów na poparcie swoich oświadczeń (w szczególności tych, których brak wytknął WSA we wspomnianym postanowieniu z 2015 r.), natomiast załącza dokumenty (kopie PIT-28 za 2013 r. i 2014 r., kopia PCC-3), które były już przedmiotem oceny we wspomnianym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Całkowicie trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący powinien mieć świadomość konieczności udokumentowania swojej sytuacji majątkowej dodatkowymi dokumentami źródłowymi, choćby dlatego, że: 1) brak złożenia stosownych dokumentów i wyjaśnień został wytknięty już w postanowieniu z 15 października 2015 r., 2) niniejsze postępowanie wpadkowe jest już drugim toczącym się w tej sprawie postępowaniem o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, 3) skarżący jest zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który z pewnością wie w jaki sposób powinien zostać uzasadniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, aby możliwe było stwierdzenie rzeczywistej i aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym uznać należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmawiając skarżącemu zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. PG