II GZ 218/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F G C Sp. z o.o. w O M na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B z dnia 9 października 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 971/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F G C Sp. z o.o. w O M na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [..] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w B postanowieniem z dnia 9 października 2015 r. odmówił F G C Sp. z o.o. w O M (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z analizy dokumentów wynika, że Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 1.688.950,20 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 1.745.404,46 zł. W pierwszym kwartale 2015 r. Skarżąca kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. Z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2015 r. wynika, że Skarżąca dokonywała transakcji handlowych (sprzedaż kształtowała się na poziomie 679.992 zł). Skarżąca pomimo wykazywanych trudności obraca nadal środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania, co wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych. W ocenie Sądu I instancji bez znaczenia dla kwestii oceny spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy był końcowy wynik finansowy Spółki za 2014 r. tj. strata podatkowa w wysokości 56.454,26 zł. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Za 2013 r. Skarżąca wykazała w rachunku zysków i strat stratę na poziomie 149.368,31 zł, a w 2014 r. stratę w wysokości 167.360,10 zł. Natomiast w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 30 kwietnia 2015 r. Spółka wykazała zysk w wysokości 91.406,56 zł uzyskując przychody netto w kwocie 867.268,28 zł. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka domagała się zmiany postanowienia Sądu z dnia 8 października 2015 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 245 § 1, § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. i art. 246 § 2 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że wbrew twierdzeniu Sądu I instancji jej obecna sytuacja finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przychód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej (podobnie jak i skala tej działalności) nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przychód jest wyłącznie kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, a co najwyżej jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych. Wartości przychodów ujęte w sprawozdaniu nie oznaczają, że dany podmiot w rzeczywistości (efektywnie) uzyskał wskazaną w sprawozdaniu kwotę przychodu. Skarżąca dodała, że jej aktualna sytuacja majątkowa wynika nie tylko i nie wyłącznie ze złożonych do akt sprawy sprawozdań finansowych, lecz również z innych, zaoferowanych przez skarżącą dokumentów, m.in. zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych. Zdaniem spółki, nie posiada ona obecnie środków na poniesienie kosztów sądowych, lecz również - mimo podjęcia niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków - nie mogła ich wcześniej przygotować na poczet ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych. Spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, a zatem stan ten ma charakter trwały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo ocenił wniosek Spółki, uwzględniając treść obowiązujących przepisów oraz przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty. Trafnie Sąd zwrócił uwagę, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem jest wpis od skargi w wysokości 720 zł, a w porównaniu do zysków Spółki (przeszło 91 000 zł wg rachunku zysków i strat na 30.04.2015 r.) oraz w powiązaniu z przedstawionymi przez stronę danymi o operacjach finansowych dokonywanych na rachunku bankowym, nie można uznać, że Spółka znajduje się w złej kondycji finansowej, która uniemożliwiałaby jej uiszczenie wskazanego wpisu sądowego. Prawidłowość oceny Sądu potwierdzają udostępnione przez Spółkę wyciągi z rachunku bankowego. Wynika z nich jednoznacznie, że suma wpływów na rachunku za luty 2015 r. wyniosła 57 429,43 zł, za marzec 112 600 zł, za kwiecień 22 300 zł i za maj 123 000 zł. Kwoty te wielokrotnie przekraczają wysokość wpisu od skargi w tej sprawie i dobitnie świadczą o tym, że strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest niezbędne dla przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe brak było podstaw do uchylenia kontrolowanego postanowienia i przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. NSA kontrolując zaskarżone postanowienie zauważa, że Sąd I instancji omyłkowo wskazał zakres wniosku podając, że Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podczas gdy z treści wniosku wynika, że Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W tej kwestii wyjaśnić należy, że Sąd orzekając w przedmiocie prawa pomocy nie może przyznać tego prawa w zakresie szerszym niż żąda tego strona, ale może to zrobić w zakresie węższym, jeżeli zostaną spełnione do tego przesłanki. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji uznał, że nie zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzając, że sytuacja finansowa Spółki umożliwia poniesienie tych kosztów. Gdyby WSA w B po analizie dokumentów źródłowych przedstawionych przez wnioskodawcę uznał, że Spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe nie w całości ale w części, byłby uprawniony do takiego rozstrzygnięcia. Jednak Sąd I instancji doszedł do wniosku, że sytuacja finansowa Spółki umożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego w pełnym zakresie. W związku z powyższym uznać należy, że wskazana niedokładność w określeniu zakresu wniosku nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.