II OZ 951/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 535/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postępowania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 535/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. K., zw. dalej skarżącym lub wnioskodawcą, na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 stycznia 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w spawie stwierdzenia nieważności postanowienia. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wskazał, że z nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona, syn i dwie córki. Wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie wielkości 62 m2, nieruchomość rolną wielkości 2,4 ha oraz kamienicę w T. M. Podał, że jego dochód miesięczny z wynajmu kamienicy wynosi 3 500 zł brutto, a dochód żony wynosi 3 500 zł brutto. Wskazał, że jego syn studiuje we W. co generuje koszt ok. 2 000 zł. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że dochód jego żony należy pomniejszyć o kwotę 1 000 zł, która przeznaczana jest na: ZUS – 200 zł, paliwo – 300 zł i spłatę kredytu – 500 zł. Natomiast dochody skarżącego są zależne od tego czy lokatorzy mają pieniądze na czynsz, gdyż niektórzy mają długi za kilka miesięcy i płacą na raty. Wskazał, że na stałe opłaty przeznacza kwotę 1 200 zł. Reasumując skarżący podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje do dyspozycji kwota 3 000 zł, natomiast stałe koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 1 785 zł (czynsz – 100 zł, gaz do gotowania i ogrzewania – 200 zł, prąd – 200 zł, środki czystości – 50 zł, odzież – 100 zł, internet – 85 zł, lekarstwa – 50 zł, żywność ok. 1 000 zł oraz kieszonkowe dla dzieci). Dodał, że posiada samochód marki Opel 1995 r., a żona Citroena – 2003 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji zajął stanowisko, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie wskazując, że jak wynika z przedstawionych dokumentów łączny dochód rodziny to kwota ok. 7 000 zł. Do dyspozycji rodziny, po odjęciu stałych kosztów miesięcznych, pozostaje kwota ok. 3 000 zł. Niemniej jednak wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie swojej sytuacji materialnej. Co prawda do sprzeciwu dołączone zostały zeznania o wysokości osiągniętego dochodu skarżącego i jego żony, jednakże dotyczą one jedynie roku 2012, co uniemożliwia ocenę bieżącej sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie sądu, dołączone fragmenty z wyciągów z kont bankowych również nie obrazują tej sytuacji, bowiem dotyczą różnych kont – bez wskazania właściciela, nie wskazują na datę operacji oraz nie obejmują dochodów. W ocenie sądu, wniosek skarżącego pomija istotne informacje dotyczące wysokości osiąganych dochodów, wobec tego niemożliwe było, zdaniem sądu pierwszej instancji, dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego, niezbędnej dla ustalenia, czy słuszne jest przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie WSA wskazując, że obecnie ponosi dodatkowe koszty na utrzymanie dzieci idących do szkoły, remont samochodu i kamienicy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Sądu Wojewódzkiego była prawidłowa, gdyż stan majątkowy nie pozwala zaliczyć skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący sam wskazuje, że posiada nieruchomości, ruchomości oraz środki finansowe, które przeznacza na różne cele m.in. remonty, lekcje gry na gitarze, spłatę kredytu, to wyklucza uznanie skarżącego za osobę ubogą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Zobowiązania prywatnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W związku z powyższym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo przeanalizował stan faktyczny sprawy i prawidłowo stwierdził, że z argumentacji strony nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, tak więc nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a w konsekwencji zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Z tych względów, na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.