I SA/Ke 74/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1.1. Decyzją z dnia [...] 2013r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z dnia [...] 2013r. nr [...] odmawiającą J. M. (wnioskodawca/ skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy. 1.2.W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że pismem z dnia [...] 2013r. J. M. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności składkowych za okres od [...] 2008 do [...] 2013r. Należności za powyższy okres były już przedmiotem rozstrzygnięcia organu, który to ostateczną decyzją z dnia [...] 2013r. odmówił ich umorzenia. Organ wskazał, że we wniosku o umorzenie zaległych należności skarżący powołał się na swoją trudną sytuację majątkową, a nadto dodatkowo w stosunku do wniosku rozstrzygniętego negatywnie przywołaną wyżej decyzją z dnia [...] 2013r., podał, że toczy się postępowanie przed PFRON w sprawie refundacji składek, zmarła jego matka, a on reguluje bieżące zobowiązań wobec ZUS. Organ ustalił, że zaległości w zapłacie składek na ubezpieczenie własne powstały w związku z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą w zakresie wyrobów jubilerskich i podobnych. Wskazał, że po raz pierwszy wnioskodawca wystąpił o umorzenie zaległości składkowych w listopadzie 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wychodząc naprzeciw jego problemom finansowym i zdrowotnym, decyzją z dnia [...] 2009r. nr [...] umorzył należności na FUS i FP za okres od [...] 2007r. do [...] 2008r., natomiast na FUZ za okres od [...] 1999r. do [...] 2008r. 1.3. Wskazano, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna okoliczność opisana w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., pozwalająca na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. J. M. jest bowiem współwłaścicielem dwóch nieruchomości położonych w K. przy ul. W. (¼ udziału w nieruchomości zabudowanej o powierzchni [...] m²) oraz przy ul. N. (½ udziału w nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m²), nadal prowadzi działalność gospodarczą, a także pobiera świadczenie rentowe, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja należności składkowych. W związku z tym organ prowadził postępowanie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz regulacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie. Organ ustalił, że skarżący uzyskuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł brutto, z której po potrąceniach egzekucyjnych pozostaje mu kwota [...] zł. Z oświadczenia skarżącego, książki przychodów i rozchodów oraz deklaracji podatkowych za lata 2010-2012 wynikało, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty, i tak: w 2010 r. wynosiły [...] zł, w 2011r. – [...] zł, zł, w 2012r. – [...] zł., a w okresie rozliczeniowym od stycznia do lipca 2013r. – [...] zł. Z ustaleń organu wynika także, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony (wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] 2000r., IC [...]), posiada dwoje dzieci – syna P. ([...] lat) całkowicie niezdolnego do pracy i córkę M. ([...] lata), którą alimentował. W ww. wyroku rozwodowym Sąd ustalił prawo do korzystania z domu przy ul. W. w K. w ten sposób, że skarżący zajmuje dwa pokoje na piętrze budynku i łazienkę, była małżonka dwa pokoje na parterze, obojgu przysługuje prawo współkorzystania z kuchni na parterze. Skarżący celem udokumentowania ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, przedłożył faktury za: energię elektryczną, wodę i ścieki, podatek od nieruchomości, podatek rolny, zakup węgla i butli gazowych. Organ zauważył, że wysokość wskazanych opłat znacznie przewyższała możliwości finansowe skarżącego. Pomimo współkorzystania z domu przez byłą żonę i córkę, nie podano, w jakiej części poszczególne osoby partycypują w kosztach utrzymania nieruchomości. J. M. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, choruje na schizofrenię. Nie korzysta z form pomocy społecznej, jednie ze wsparcia rodziny. Poza zadłużeniem wobec ZUS nie posiada innych zobowiązań. 1.4. Rozpatrując sprawę w kontekście przesłanek zawartych w rozporządzeniu organ podniósł, że przedstawione argumenty okazały się niewystarczające do podjęcia pozytywnej decyzji. Forma terapii, jaką jest dla skarżącego praca, nie może automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia należności. Zakład stwierdził, że działalność gospodarczą prowadzi się na własne ryzyko. Na przedsiębiorcy spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłacaniem należności publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. W przypadku, gdy działalność okazuje się nierentowna, to w gestii osoby prowadzącej leży podjęcie decyzji o przekwalifikowaniu działalności lub jej zlikwidowaniu, aby ustrzec się przed generowaniem odsetek i powiększaniem długu. Zdaniem Zakładu, istnieją inne specjalistyczne formy terapii, które mogą pomóc w leczeniu, nie narażając jednocześnie na konsekwencje finansowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał się za instytucję niewłaściwą – w przeciwieństwie do jednostek pomocy społecznej – do wspierania w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Wskazał, że zła sytuacja finansowa nie jest zjawiskiem rzadkim i sama w sobie nie może stanowić uzasadnienia dla umorzenia zaległości. Wskazane we wniosku nowe okoliczności, tj. postępowanie przed PFRON w przedmiocie refundacji składek na ubezpieczenie społeczne oraz uiszczenie składek za lipiec i sierpień 2013r., zdaniem organu, świadczą o możliwości zorganizowania potrzebnych środków pieniężnych. Umorzenie przedmiotowych zaległości stanowiłoby przyzwolenie na stosowanie praktyk polegających na generowaniu długu i czynieniu z ZUS instytucji charytatywnej, wspierającej dłużników w ich problemach życiowych. Końcowo, organ nadmienił, że skarżący ma możliwość skorzystania z tzw. ustawy abolicyjnej, która weszła w życie z dniem 15 stycznia 2013r. 2.1. J. M. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w całości. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazał, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby go możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych, a z powodu przewlekłej choroby, która go dotknęła, nie ma możliwości uzyskać środków na opłacenie należności wobec ZUS. W uzasadnieniu skargi doprecyzował przyczyny powstania zaległości, kładąc nacisk na: problemy zdrowotne, orzeczenie o niepełnosprawności, kłopoty finansowe prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący podał, że we własnym zakresie ponosi koszty utrzymania domu w całości. Źródło dochodu stanowi świadczenie rentowe, otrzymuje również pomoc od rodziny. Zdaniem skarżącego, obecna koniunktura makroekonomiczna spowodowała złą kondycję ekonomiczną jego działalności. W konsekwencji, nie może on ponosić odpowiedzialności za przedmiotowe zadłużenie. 2.2. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. 3.1. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a – c p.p.s.a.). 3.2. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił także, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. 3.3. Przedmiotem rozważań Sądu w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca J. M. umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W pierwszej kolejności organ prawidłowo wskazał na materialnoprawną podstawę umarzania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2013r., poz. 1442, dalej: u.s.u.s.), który stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3.4. Z uwagi na okoliczność, że skarżący jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości oraz uzyskuje stały dochód, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja, poprawnie stwierdzono, że w sprawie nie zachodzą sytuacje opisane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wobec tego, Zakład prawidłowo dokonał analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Mając na względzie stan finansów ubezpieczeń społecznych, który wymaga bieżących wpływów ze strony podmiotów ustawowo zobowiązanych, organ poddał analizie drugi warunek uzasadniający umorzenie, tj. interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.). Wskazał, że wytyczne pomocne przy rozstrzyganiu konkretnych przypadków zostały zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz, 1365), który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3.5. Rozpatrując sytuację skarżącego w kontekście ww. przesłanek organ poprawnie przeanalizował jego sytuację majątkową. W tym zakresie dokonał szczegółowej analizy dochodów uzyskiwanych przez skarżącego: od 2010r. z prowadzonej działalności gospodarczej oraz tytułu pobieranego świadczenia rentowego, które aktualnie, po potraceniu egzekucyjnym wynosi [...] zł. Jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości położonych w obrębie miasta K. przez co ma możliwość uregulowania powstałego zadłużenia, chociażby poprzez zbycie udziału. Organ nie pominął również wydatków strony związanych z utrzymaniem mieszkania, zakupem żywności i lekarstw. Uwzględnił okoliczności związane z zadłużeniem, a mianowicie uzyskanie przez skarżącego częściowej refundacji z Państwowego Funduszu Pomocy Osobom Niepełnosprawnym, regulowanie bieżących składek, wsparcie rodziny. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, że decyzją z dnia [...] 2009r. ZUS umorzył skarżącemu powstałe uprzednio zaległości z tytułu składek. Przy spełnieniu określonych kryteriów możliwe jest objęcie skarżącego ustawą z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), na co zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, wprawdzie sytuacja majątkowa i życiowa J. M. nie jest łatwa, ale trudności finansowe i życiowe nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Podstawa umorzenia należności została bowiem stworzona dla uzasadnionych przypadków, a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie niezależnych od dłużnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08; LEX nr 558740). O spełnieniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. można mówić w przypadku istnienia konkretnych, jednoznacznych dowodów wskazujących na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1434/09, LEX nr 583502). W niniejszej sprawie organ doszedł prawidłowo do przekonania, że taka sytuacja nie wystąpiła. Będąc współwłaścicielem dwóch nieruchomości położonych na terenie K., skarżący nie zalicza się do osób pozostających w sytuacji trudnej i wyjątkowej, uzasadniającej konieczność umorzenia należności. Skarżący ma zapewnione warunki bytowe, utrzymuje się z renty. Ze świadczenia prowadzona jest wprawdzie egzekucja, jednakże kwota która jest wypłacana pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Należy zauważyć także, że skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie dotknęło go żadne nadzwyczajne zdarzenie, takie jak np. klęska żywiołowa. Problemy zdrowotne nie wyeliminowały go z rynku pracy, skoro mimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności prowadzi działalność gospodarczą. Wskazane okoliczności jednoznacznie dowodzą, że w przypadku J. M. nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. 3.6. W skardze podano liczne przyczyny powstania zaległości, w tym trudności w prowadzonej działalności gospodarczej, problemy zdrowotne, orzeczenie o niepełnosprawności, kryzys makroekonomiczny. Skarżący stwierdził, że nie może wziąć odpowiedzialności za skutki tych zdarzeń, bowiem nie miał na nie wpływu. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że Zakład prawidłowo w aspekcie umorzenia należności składkowych uwzględnił aktualną sytuację majątkową i życiową strony. Poprawnie też podał, że dla oceny zasadności zaistnienie przesłanek skutkujących umorzeniem zaległości, nie mają znaczenia okoliczności, w jakich zadłużenie powstało, a działalność gospodarcza prowadzona jest zawsze na własne ryzyko. 3.7. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.