III SA/Lu 704/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami oddala skargę. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] lipca 2013 r., Nr [...] odmówiono L. K. umorzenia składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od maja 2009 r. do grudnia 2012 r. w kwocie 10569,04 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.), dalej: u.s.u.s., należności z tytułu składek w tym odsetki za zwłokę, mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W wyniku analizy akt sprawy organ stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia umorzenia wymaganych należności. Zwrócił uwagę, że istnieje możliwość ratalnej spłaty powstałego zadłużenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że z dniem [...] czerwca 2013 r. rozwiązano z nim umowę o pracę. Z dniem [...] sierpnia 2013 r. nastąpi natomiast rozwiązanie umowy leasingowej i zwrot przedmiotu leasingu. W związku z utratą pracy nie będzie możliwa spłata zaległości w ratach. Jedynym źródłem utrzymania będzie emerytura małżonki i zasiłek dla bezrobotnych. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. W ocenie organu, w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, co jest przesłanką jej ewentualnego umorzenia na podstawie art. 28 u.s.u.s. Organ ustalił, że w dacie wydania niniejszej decyzji skarżący osiągał dochód w wysokości 10018,00 zł z tytułu zatrudnienia, ponieważ okres wypowiedzenia upływa w dniu [...] września 2013 r. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2 oraz współwłaścicielem domu o powierzchni 140 m2. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która uzyskuje dochód z emerytury w kwocie 1920,56 zł. Organ podał, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszą ok. 920 zł. Skarżący opłaca podatek rolny w kwocie 229 zł rocznie. Z oświadczenia skarżącego wynikało, że posiada zobowiązania w kwocie 220100,00 zł, które spłaca w miesięcznych ratach w łącznej kwocie 6675 zł. Organ podniósł również, że skarżący rozwiązał umowy leasingową i zwrócił przedmiotu leasingu oraz że od dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z rozpoczęciem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Uwzględniając fakt wypowiedzenia umowy o pracę, organ stwierdził, że w okresie od marca 2013 r., kiedy zawiadomiono skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia, do lipca 2013 r. skarżący uzyskiwał dochód w wysokości 10018,00 zł i w związku z tym uznał, że skarżący ma możliwość spłaty zadłużenia w ratach lub w dobrowolnych wpłatach. Organ rozważył możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., odnoszącego się do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zgodnie z tym przepisem, zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Analizując poszczególne przesłanki umorzenia organ ustalił, że skarżącego nie dotknęły żadne zdarzenia losowe ani klęski żywiołowe, powodujące trudną sytuację materialną. Odnosząc się do argumentu skarżącego, że fizycznie nie prowadził działalności gospodarczej, gdyż kolidowało to czasowo z zatrudnieniem, organ stwierdził, że działalność gospodarcza prowadzona jest na własny rachunek i na własne ryzyko przedsiębiorcy. Płatnik jest zobowiązany do prawidłowego obliczania, rozliczania i opłacania należnych składek oraz składania stosownych dokumentów bez uprzedniego wezwania ze strony organu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie L. K. zaskarżył powyższą decyzję w całości i wniósł o jej uchylenie. Podniósł, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka fakultatywnego umorzenia należności, o której mowa w art. 28 ust. 3a ustawy określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Niemożliwe jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i zobowiązań finansowych skarżącego z emerytury żony. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem jednak ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym miejscu zaznaczyć należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności kontrola ta polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej: k.p.a. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które przewiduje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawidłowe jest ustalenie, że w przypadku skarżącego nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy wymienia w pkt 1 – 6 okoliczności, które pozwalają na uznanie, że zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, że żadna z wyżej wymienionych przesłanek w niniejszej sprawie nie wystąpiła i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżący osiągał dochód w wysokości 10018,00 zł z tytułu umowy o pracę. Uwzględniona została okoliczność, że w dacie orzekania przez organ skarżący znajdował się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę, który upływał w dniu [...] września 2013 r. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2 w L. oraz współwłaścicielem domu o powierzchni 140 m2 w D. Podkreślić w tym miejscu należy, że wbrew zarzutom skargi, z akt sprawy nie wynika, że skarżący pozbawiony jest majątku trwałego, a dom i mieszkanie nie stanowią jego własności. W oświadczeniu złożonym w dniu [...] maja 2013 r. skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o pow. 140 m2, położonej w D. oraz współwłaścicielem mieszkania o pow. 60 m2 przy ul. [...] w L. Łączną wartość domu i mieszkania sam skarżący oszacował na 500 000 zł. Nie sposób również nie zauważyć, że w oświadczeniu tym skarżący jako miejsce swojego zamieszkania (i adres do korespondencji) wskazał mieszkanie w L. przy ul. [...], którego to mieszkania nie wymienił w części dotyczącej nieruchomości i posiadanych mieszkań. Powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej mogą być brane pod uwagę przy rozważaniu przesłanek umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to oparte zostało o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącego i uznał, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która uzyskuje dochód z emerytury w kwocie 1920,56 zł. W dacie wydawania zaskarżonej decyzji skarżący osiągał dochód w wysokości 10 018 zł z tytułu umowy o pracę. Stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszą ok. 920 zł. Jeśli chodzi natomiast o zobowiązania skarżącego, to oświadczeniu z dnia 8 maja 2013 r. wskazał on co prawda kwotę ponad 200000 zł, jednak odwołaniu wyjaśnił, że z dniem [...] sierpnia 2013 r. rozwiązana została umowa leasingowa i zwrócił przedmiot leasingu, na co organ słusznie zwrócił uwagę w zaskarżonej decyzji. Skarżący nie jest zatem już obciążony spłatą rat w kwocie ok. 5000 zł miesięcznie z tytułu umowy leasingu. Inne zobowiązania spłaca skarżący w mniejszych ratach, nieprzekraczających – jak wynika z jego oświadczenia – 1700 zł. Skarżący opłaca również podatek rolny w kwocie 229 zł rocznie. Od dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w związku z rozpoczęciem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie udokumentowane fakty świadczące o sytuacji finansowej skarżącego. Organ uwzględnił okoliczność wypowiedzenia skarżącemu umowy o pracę i stwierdził, że może to uniemożliwić spłatę zadłużenia jednorazowo, ale nie stanowi mimo wszystko podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Ponadto należy zauważyć, że z oświadczenia skarżącego z dnia [...] czerwca 2013 r. wynika, że od dnia [...] września 2013 r. skarżący osiąga wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie ok. 2400 zł. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika ponadto, by w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał również, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do argumentu skarżącego podnoszonego w toku postępowania administracyjnego, że fizycznie nie prowadził działalności gospodarczej w związku, z którą powstało zadłużenie, stwierdzić należy, że nie mają znaczenia okoliczności, w jakich zadłużenie powstało. Ocenie organów w aspekcie umorzenia należności podlega aktualna sytuacja majątkowa i życiowa strony. Działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Spłata zadłużenia jest obowiązkiem skarżącego. Należy zauważyć, że należności mogą być regulowane w ratach o wysokości odpowiadającej możliwościom zobowiązanego. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie do zgromadzonych dowodów. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn.).