II GZ 848/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt V SO/Wa 9/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. 2016, poz. 718 z późn. zm.) postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt V SO/Wa 9/15 odmówił W. S. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku skarżącego o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów za nieprzekazanie sądowi kompletnych akt sprawy. Sąd I instancji wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Podane przez niego informacje, aczkolwiek wskazują na uzyskiwany przez niego dochód oraz ponoszone przez niego koszty, budzą wiele wątpliwości w zakresie zarówno źródeł jego pochodzenia, jak i faktycznego ich ponoszenia. Ponadto są one wewnętrznie sprzeczne. Jako przykład takiej sytuacji WSA wskazał podaną przez skarżącego informację, że mieszkanie zostało mu przyznane przez brytyjskie władze, przy udziale instytucji socjalnych dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żony wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie tłumacząc w żaden sposób, na jakiej podstawie zajmował przyznany lokal. Odmówił także przedstawienia decyzji dyrektora Gminy [...] na podstawie której mieszkanie zostało mu przyznane. Powyższa sytuacja wzbudziła istotne wątpliwości Sądu I instancji. Podobne stanowisko WSA zajął odnośnie do kwestii zwolnienia skarżącego z opłacania czynszu za ww. lokal na podstawie tzw. "[...]". Skarżący nie wytłumaczył, czym jest owa instytucja, nie przedstawił też żadnego dokumentu lub decyzji, która byłaby podstawą takiego stanu rzeczy. Sąd I instancji podzielił w tym zakresie wątpliwości wskazane już przez referendarza sądowego w postanowieniu z [...] lutego 2016 r. WSA wskazał, że skarżący odmówił przedstawienia dokumentu przyznającego mu zasiłku dla osób o niskich dochodach. Przedstawił jedynie wyciąg z rachunku nieprzetłumaczony na język polski. W ocenie WSA skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał na liczne niejasności w tłumaczeniach skarżącego. Skarżący twierdzi, że nie stać go na ponoszenie kosztów postępowania, jednocześnie wskazuje, że przybywa do WSA w Warszawie i przegląda akta spraw. Twierdzi, że podczas pobytu w Polsce utrzymuje go rodzina, ale brak jest jakichkolwiek wyjaśnień, jak często przebywa w kraju i jaką pomoc od rodziny otrzymuje. Opisując koszty utrzymania, płynnie przechodzi pomiędzy funtami brytyjskimi a polskimi złotymi, co finalnie uniemożliwia precyzyjne ich podsumowanie. Wzywany przez referendarza sądowego nie odpowiada na pytania dotyczące tych kwestii lub oświadcza, że stosownych informacji już udzielił i nie widzi potrzeby dalszego ich wyjaśniania. WSA podkreślił, że to po stronie skarżącego leży inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania, że poniesienie kosztów postępowania sądowego jest dla niego niemożliwe. Skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu powyższego i nie udzielił żądanych od niego wyjaśnień. W. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta przed datą wejścia w życie nowelizacji ustawy procesowej wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, przyjąć należy, że w stosunku do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie zastosowanie znajdował art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Oznacza to, że po wniesieniu przez skarżącego sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw dotyczył utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez ten Sąd orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd ma obowiązek dokonania oceny na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznając przede wszystkim, że skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania sądowego jest dla niego niemożliwe i nie udzielił żądanych od niego odpowiedzi. Tym samym WSA prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tych oświadczeń. Na zmianę oceny wyrażonej przez Sąd I instancji nie mogły wpłynąć argumenty podniesione w zażaleniu. Stwierdzenia zawarte w tym środku zaskarżenia nie odnoszą się bowiem w ogóle do wskazanych przez WSA argumentów świadczących o niewykazaniu przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.