I FZ 465/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 513/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 września 2015 r. nr ... w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zażalenie K. H. dotyczy postanowienia z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 513/15, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w złożonym wniosku skarżąca oświadczyła, iż nie posiada żadnych dochodów, nie jest zatrudniona na umowę o pracę, zlecenie, o dzieło ani żadną inną formę. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności ani majątku, w utrzymaniu jej i dziecka pomagają jej rodzice i przyjaciele. Skarżąca mieszka w domu swojej mamy, która pomaga jej również w opiece nad dzieckiem. Sprawa z wniosku o ustanowienie świadczenia alimentacyjnego w kwocie 500 zł jest w toku. Cały majątek prywatny, jaki skarżąca posiadała został przeznaczony na pokrycie zobowiązań spółki "po działalności przestępczej na stacjach paliw dzierżawionych przez spółkę". W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o dodatkowe oświadczenia i dokumenty skarżąca powtórzyła przedstawione dotychczas informacje oraz podjęła polemikę z poszczególnymi elementami tego wezwania. Wyjaśniła ponadto, że nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie posiada rachunków bankowych poza rachunkiem w banku PKO BP S.A., z którego nie korzystała od lat. Rachunek ten nie został zamknięty z uwagi na brak środków pieniężnych na uregulowanie zaległości z tytułu opłat wynikających z jego prowadzenia. Skarżąca podkreśliła, że wysokość emerytury bądź ewentualnych zarobków jej rodziców nie dotyczy tej sprawy. Skarżąca załączyła pozew o alimenty na rzecz syna w kwocie 500 zł miesięcznie. Podkreśliła, że nie była w związku małżeńskim. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącej. Dlatego też została ona wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów. Skierowane wezwanie, nie zostało jednak w pełni wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Sąd podkreślił, że wezwanie było w niniejszej sprawie niezbędne, aby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Sąd zaznaczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczył skarżącej, a nie spółki, w której pełniła ona funkcję prezesa zarządu w dacie wniesienia ww. wniosku. Niemniej jednak, Sąd podzielając pogląd, że posiadanie udziałów w spółce wcale nie musi podwyższać znacząco możliwości płatniczych skarżącej, zauważył, iż relacja łącząca skarżącą ze spółką nie była pozbawiona dla sprawy znaczenia. Skarżąca stwierdziła przecież, że wniosła na podstawie umowy pożyczki, cały swój majątek do spółki, czego nie udokumentowała. Sąd wskazał, że najważniejsze w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy było jednak to, w jaki sposób strona ustosunkowała się do wezwania referendarza sądowego. W niniejszej sprawie skarżąca skierowane do niej wezwanie wykonała w sposób wybiórczy, nie przedstawiając całości dokumentacji. Najbardziej znaczącym brakiem było niewykazanie dochodów osoby, z którą skarżąca zamieszkuje. Zdaniem Sądu, skarżąca nie mogła uchylić się od przedstawienia dokumentacji dotyczącej matki, skoro według jej oświadczeń nie tylko z nią zamieszkuje, ale przede wszystkim korzysta z tego, że matka ma ponosić wszystkie koszty utrzymania, także dla skarżącej. Wobec powyższego Sąd uznał, że łączy je więź ekonomiczna, która jest właściwa dla osób pozostających w gospodarstwie domowym. Nie może zatem skarżąca twierdzić, że matka jest osobą trzecią i jej dochody nie mają znaczenia. Sąd zwrócił ponadto uwagę na fakt, że skarżąca nie wykazała także swoich możliwości płatniczych. Najpoważniejszym brakiem w tym zakresie był brak wyciągu z jej rachunku bankowego. Skarżąca poprzestała jedynie na oświadczeniu, że rachunek bankowy posiada, ale z niego nie korzysta. W ocenie Sądu, nie można jednak wykluczyć, że na rachunku tym znajdują się środki oraz że skarżąca wykorzystuje go do rozliczeń. Wnioskodawczyni nie udokumentowała również swojego twierdzenia o braku wynagrodzenia z tytułu pełnionej w spółce funkcji prezesa. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca w całości podtrzymała złożone oświadczenia o braku możliwości ponoszenia wydatków finansowych w sądzie, wskazując, że aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby jej ponieść koszty postępowania sądowego. Zaznaczyła, że osoby trzecie (rodzice) niezobowiązane w sprawie nie mogą ponosić kosztów prowadzonych postępowań, ponieważ wystarczająco pomagają utrzymując skarżącą i jej syna. Nadto podniosła, że cały majątek przeznaczyła na walkę z mafią paliwową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie z art. 255 Ppsa w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 Ppsa – wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, wskazując o jakie dokumenty w szczególności chodzi. Skarżąca do przedmiotowego wezwania ustosunkowała się wybiórczo. Sąd pierwszej instancji wskazał przy tym, że najbardziej znaczącym brakiem jest niewskazanie dochodów osoby, z którą skarżąca zamieszkuje – Sąd ten eksplikował, że skarżącą łączy z matką więź, która jest właściwa dla osób pozostających w gospodarstwie domowym i wyjaśniał doniosłość braku wyjaśnień w tym zakresie. Sąd wskazał także na inne braki: brak wyciągu z rachunku bankowego skarżącej (poprzestała ona na oświadczeniu, iż rachunek bankowy posiada, ale z niego nie korzysta), nieudokumentowanie twierdzenia o braku wynagrodzenia z tytułu pełnionej w spółce funkcji prezesa, wybiórcze potraktowanie wezwania do przedłożenia dokumentów dotyczących spółki, w której pełniła funkcję prezesa. Tym samym, nie można stwierdzić, że skarżąca uczyniła zadość wezwaniu – nie przedstawiła bowiem wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając w ten sposób pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Słusznie tym samym uznano, że skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Wskazać przy tej okazji można, że nasuwa się wniosek, iż skarżąca przedstawiła tylko informacje mogące świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że została o nie wezwana. Znamienne, że także na obecnym etapie strona nie przedstawia dokumentów, które przemawiałaby za uznaniem jej twierdzeń, więcej, w zażaleniu w żaden sposób nie odnosi się do podstawowej dla rozstrzygnięcia w tej sprawie kwestii udokumentowania jej sytuacji, ograniczając się bądź to do ogólnych sformułowań bądź powtarzając, w zdawkowy sposób, dotychczasowe, mało konkretne stwierdzenia o złej sytuacji majątkowej. Skoro zaś to skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązała, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie rozważań Naczelny Sąd Administracyjny podnosi, że słusznie Sąd pierwszej instancji nadmienił, iż podziela pogląd, zgodnie z którym posiadanie udziałów w spółce wcale nie musi podwyższać znacząco możliwości płatniczych skarżącej, podobnie, jak wskazał, że relacja łącząca skarżącą ze spółką nie jest pozbawiona dla sprawy znaczenia. Trudno jednak odnieść się do tych okoliczności, gdy skarżąca podnosi, że wniosła na podstawie umowy pożyczki cały swój majątek do spółki, a kolejno nie dokumentuje odpowiednio tego twierdzenia. Idąc dalej stwierdzić trzeba także, że wyzbycie się całego majątku na rzecz osoby prawnej samo w sobie nie może stanowić podstawy zwolnienia od kosztów sądowych; przyjęcie takiego poglądu zachęcałoby wręcz do podejmowania czynności mających charakter działań pozornych, służących zmanipulowaniu tego, co stanowi istotę ustaleń podejmowanych przy okazji postępowań w sprawach dotyczących prawa pomocy – uzyskanie jak najbliższego prawdzie obrazu sytuacji finansowej strony i jej zdolności do poniesienia kosztów postępowania (pełnych – w przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym; jakichkolwiek – w przypadku prawa pomocy w zakresie całkowitym). Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa postanowił jak w sentencji.