II OZ 542/17

Dnia 24 maja 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 946/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 23 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 946/15 umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej E. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca wnioskiem z 2 lutego 2017 r. zwróciła się do Sądu pierwszej instancji o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że utraciła zaufanie do dotychczasowego pełnomocnika ustanowionego z urzędu (adw. A. S.-W) i musiała zrezygnować z jego pomocy. Radca prawny jest zaś jej potrzebny do sporządzenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd pierwszej instancji umarzając – na podstawie art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r.) w zw. z art. 249a p.p.s.a. – postępowanie zainicjowane wnioskiem z 2 lutego 2017 r. stwierdził, że skarżąca ma już przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (postanowienie referendarza sądowego z 8 września 2015 r.) i że Okręgowa Rada Adwokacka w K. jako pełnomocnika dla skarżącej wyznaczyła adwokat A. S.-W. W związku z tym Sąd uznał, że rozpoznanie ponownego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, gdyż przyznane jej prawo pomocy nie zostało cofnięte w całości ani w części (art. 249 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, uzasadniało to umorzenie postępowania. Jak dalej wskazano, stanowiska tego nie zmienia fakt, że postanowieniem z 8 września 2015 r. ustanowiono dla skarżącej adwokata, natomiast we wniosku z 2 lutego 2017 r. wniesiono o ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że prawo pomocy, skonkretyzowane w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu, jest uprawnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego, a nie jej obowiązkiem, co oznacza, że może wypowiedzieć tak ustanowionemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe. Może ona również ubiegać się o zmianę adwokata wyznaczonego przez okręgową radę adwokacką. Jeżeli bowiem stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika (które nie zostało cofnięte na mocy art. 249 p.p.s.a.), bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane. Oznacza to, że stronie przyznane przez Sąd prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata przysługuje do czasu prawomocnego uchylenia postanowienia wydanego w tym zakresie, a z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Sąd natomiast nie może ponownie, w tej samej sprawie, przyznać stronie przyznanego już raz i wciąż aktualnego prawa do pomocy prawnej ustanowionej z urzędu. Sąd nie może bowiem przyznać stronie czegoś, co strona już posiada. Natomiast kwestia faktycznej realizacji tego prawa, tj. wskazania adwokata, który obowiązany będzie udzielić pomocy prawnej, leży w gestii właściwej okręgowej rady adwokackiej, i w tym zakresie strona powinna występować do tego właśnie podmiotu. Dalej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wypowiedzenie pełnomocnictwa udzielonego przez stronę w trybie art. 244 § 2 p.p.s.a., co w tej sprawie nastąpiło pismem z 2 grudnia 2016 r., nie daje skarżącej skutecznego prawa ubiegania się o ponowne prawo pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem przepisu, który uprawniałby stronę do żądania od sądu wyznaczenia kolejnego adwokata (radcy prawnego) w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jej oczekiwań, czy też – jak miało to miejsce w tej sprawie – strona wypowiada pełnomocnictwo przyznanemu jej z urzędu adwokatowi. W zażaleniu na postanowienie skarżąca podniosła, że jeżeli nie zostanie jej przydzielony pełnomocnik, to zostanie naruszone jej konstytucyjne prawo do Sądu, gdyż nie będzie mogła wnieść skargi kasacyjnej. Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przepisy art. 243–246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) określają zasady przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i częściowym osobie fizycznej i osobie prawnej. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że właściwość Sądu obejmuje rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy i wydanie orzeczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania stronie tego prawa. Sąd przyznając prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika nie wskazuje jego personaliów, a jedynie ocenia wystąpienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Natomiast konkretny pełnomocnik wyznaczany jest na wniosek Sądu przez Okręgową Radę Adwokacką, Radę Okręgową Izby Radców Prawnych, Krajową Radę Rzeczników Patentowych lub Krajową Radę Doradców Podatkowych, o czym stanowi art. 253 p.p.s.a. Z art. 244 § 3 p.p.s.a. wynika zaś, że jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, to właściwa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, wyznaczy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wskazanego przez stronę. Z tych regulacji jednoznacznie wynika, że o osobie pełnomocnika nie decyduje sąd administracyjny. W związku z tym, jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu, stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika. W tej sprawie oznacza to, że skoro postanowieniem z 8 września 2015 r. przyznane zostało skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym, które nie zostało cofnięte w całości ani w części (art. 249 p.p.s.a.), to skarżąca nadal, mimo wypowiedzenia pełnomocnictwa ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi – adw. A. S.-W., może korzystać z uprawnień wynikających z tego, nadal obowiązującego i aktualnego, postanowienia referendarza sądowego z 8 września 2015 r. Może zatem zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w K., by ta zmieniła jej pełnomocnika (wyznaczyła innego adwokata) w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W tych okolicznościach zasadnie Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie w zakresie ponownego wniosku skarżącej o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, tym razem w osobie radcy prawnego. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.