VII SA/Wa 1274/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak (spr.), Protokolant ref. staż. Magdalena Bąba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej - Przychodnia Rodzinna " [...]" Sp. z o.o. w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...] na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1-4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.): 1. uznał praktyki stosowane w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej – Przychodnia Rodzinna "[...]" sp. z o.o. (dalej: przychodnia), polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem Zakładu w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie przesyłając je na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem następujących środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r., 2. uznał praktyki stosowane przez Zakład polegające na udostępnianiu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta wyłącznie na podstawie pisemnego upoważnienia, mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o których mowa w art. 23 ust. 1 i 26 ust. 1 i 2 u.p.p. jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazał jej zaniechanie, 3. zobowiązał do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania praktyk opisanych w pkt. 2, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania decyzji, 4. decyzji w pkt 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wobec otrzymania informacji uprawdopodabniających naruszenie zbiorowych praw pacjentów przez podmiot leczniczy – Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Przychodnia Rodzinna "[...]" sp. z o. o. (adres: ul. [...]), zarejestrowany w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, prowadzonym przez Wojewodę [...], pod numerem księgi: [...], wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów oraz przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego przychodnia nadesłała żądane informacje i dokumenty. Z pisma Prezesa przychodni z dnia 21 stycznia 2015 r. wynika, iż w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przychodnia stosowała praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zamknięciem przychodni i zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r., przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji wyłącznie przesyłając je na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej. W dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu. Organ ponadto wskazał, że przychodnia stosuje praktyki polegające na udostępnianiu dokumentacji medycznej osobom upoważnionym na piśmie przez pacjentów, co wynika z § 7 ust. 4 regulaminu organizacyjnego, obowiązującego w przychodni. Podsumowując Rzecznik Praw Pacjenta uznał, że w przychodni doszło do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., zgodnie z którym przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych. Organ wyjaśnił pojęcia "zbiorowe" i "bezprawność". Wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.p. pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Natomiast podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta (art. 26 ust. 1 u.p.p.). Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta, które może być zrealizowane poprzez: 1) wgląd, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych; 2) poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii; 3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji (art. 27 u.p.p.). Ponadto w myśl przepisu § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 tego rozporządzenia). W celu realizacji tego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 u.p.p. Przepisy prawa nie określają, w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Uznać zatem należy, że może być to dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej. Przy tym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej bądź elektronicznej. W sprawie bezsporne jest uczestnictwo przychodni w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie do dnia 7 stycznia 2015 r. Ze zgłoszenia dokonanego w dniu 2 stycznia 2015 r., przekazanego do Biura Rzecznika Praw Pacjenta za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii wynika, że przychodnia była zamknięta i nie udostępniała dokumentacji medycznej. Koresponduje to z wyjaśnieniami przychodni, w których wskazano, że dopiero w dniu 7 stycznia 2015 r. rozpoczęto udzielanie świadczeń zdrowotnych. Przychodnia twierdzi, że poinformowała pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej. Informacja ta wywieszona została na drzwiach przychodni. Pomimo tego pacjenci, którzy udali się w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. do podmiotu leczniczego, nie mogli uzyskać dokumentacji medycznej. Zdaniem organu, praktyka stosowana przez przychodnię w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie do trybu korespondencyjnego lub za pośrednictwem telefonu bądź poczty elektronicznej i nie uwzględnił tych pacjentów, którzy z różnych względów nie mogli wykorzystać powyższych form komunikacji z podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych, w tym przede wszystkim ze względów ekonomicznych. Ponadto zamknięcie podmiotu w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje "bez zbędnej zwłoki". Stosowanie tych praktyk w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. nie było adresowane do konkretnej osoby lecz dotyczyło każdego potencjalnego pacjenta, miało także zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, a przychodnia niewątpliwe przewidywała, że pacjent nie uzyska dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Jednocześnie w toku postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów organ ustalił, że przychodnia ogranicza dostęp do dokumentacji medycznej w ten sposób, że sporządza i udostępnia osobom upoważnionym przez pacjenta odpisy, wypisy lub kopie dokumentacji medycznej jedynie na podstawie pisemnego upoważnienia wydanego przez pacjenta. Żaden przepis ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie określa, iż udostępnienie dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta następuje wyłącznie na podstawie pisemnego upoważnienia pacjenta. Również przepisy rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania nie ustanawiają takiego obowiązku. W § 8 pkt 2 rozporządzenia przewidziano jedynie, iż w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej oświadczenia pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia. Organ podkreślił, że dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta. W jego imieniu prawo to może wykonywać w szczególności osoba upoważniona. Upoważnienie jest czynnością prawną, której treścią jest oświadczenie woli pacjenta, upoważniające wskazaną przez niego osobę do dostępu do jego dokumentacji w zakresie i formie wskazanej w ustawie. Ustawa nie stawia dla ważności lub skuteczności upoważnienia do dokumentacji medycznej wymogu żadnej formy szczególnej, w tym pisemnej. Oznacza to, że upoważnienie może być udzielone nawet ustnie np. w obecności lekarza. Zasady udostępniania dokumentacji medycznej zostały wprowadzone w podmiocie leczniczym na podstawie postanowień Regulaminu Organizacyjnego Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Przychodni Rodzinnej "[...]" sp. z o.o. w § 7 ust. 4 pn. "Opłaty", a tym samym ich ustanowienie w akcie wewnętrznym przemawia za zorganizowanym charakterem zachowania podmiotu leczniczego, mającego na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej. Jednocześnie stosowana praktyka nie była adresowana do konkretnej osoby, lecz była wymierzona w każdego potencjalnego pacjenta. Zdaniem organu, z powyższego jednoznacznie wynika, iż ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznaniu tej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej – Przychodnia Rodzinna "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Przychodnia podniosła, że nie udzielała świadczeń opieki zdrowotnej, gdyż nie miała w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. zawartej stosownej umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia (dalej: NFZ). Zdaniem skarżącej, nie istnieje przepis prawa powszechnie obowiązującego, który uznawałby brak umowy z NFZ na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej za niedopuszczalny. Fakt nieudzielania świadczeń na początku stycznia 2015 r. nie stanowił więc o naruszeniu jakiegokolwiek przepisu prawa. Żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie nakazuje codziennego otwierania siedziby czy innego miejsca udzielania świadczeń podmiotu wykonującego działalność leczniczą – czy to w celu udostępniania pacjentom dokumentacji medycznej, czy też w jakimkolwiek innym celu. Wskazała, że zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (t.j. z zakresu świadczeń, których udziela skarżący), świadczeniodawca mający zawartą stosowną umowę z NFZ obowiązany jest zapewnić pacjentom dostępność do miejsca udzielania świadczeń w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach 08:00 do 18:00. Oczywistym jest, iż skarżący w okresie 1 do 6 stycznia 2015 r. nie miał zawartej umowy z NFZ na udzielanie świadczeń zdrowotnych, w związku z czym nie był zobowiązany do zapewnienia dostępności do miejsca udzielania świadczeń wedle przytoczonych wyżej zapisów. W tym okresie działalności prowadzonej przez skarżącego nie normowały przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i aktów wykonawczych do tej ustawy. Zdaniem skarżącej, wywody zawarte w zaskarżonej decyzji przeczą zasadzie racjonalności ustawodawcy, bowiem wynika z niej, iż każdy podmiot wykonujący działalność leczniczą, który choć raz udzielił świadczeń zdrowotnych pacjentom, byłby zobowiązany do umożliwienia stałej dostępności do miejsca udzielania świadczeń pacjentom, którzy potencjalnie mogliby ubiegać się o wydanie im dokumentacji medycznej oraz, że taki stały dostęp nie powinien ograniczać się tylko do dni powszednich od poniedziałku do piątku. W przepisach prawa powszechnie obwiązującego brak jest, zdaniem skarżącej, wytycznych co do tego, w jakie dni i w jakich godzinach należy zapewnić dostęp do miejsca udzielania świadczeń. Wskazała również, że podmiotami wykonującymi działalność leczniczą są także lekarze udzielający świadczeń w ramach indywidualnych praktyk lekarskich samodzielnie, bez pomocy jakiegokolwiek personelu. Przy interpretacji przedstawionej przez organ, taki lekarz musiałby każdego dnia mieć otwartą praktykę, nigdy nie mógł choćby skorzystać z urlopu, każdego dnia powszedniego musiałby czekać, by móc przyjąć ustny wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej przez pacjenta. Skarżąca podkreśliła, że przepisy ustanawiane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, np. zarządzenie 82/2013/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna, wprost pozwalają na ograniczenie dostępności do miejsca udzielania świadczeń, Nadto, określenie "niezwłocznie", użyte w art. 78 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, nie oznacza "natychmiast", "od ręki", więc nie istnieje obowiązek natychmiastowego rozpoznawania tego rodzaju wniosków. Przychodnia zapewniła pacjentom możliwość dostępu do dokumentacji medycznej i nie sposób jej zarzucić naruszeniu przepisów prawa i zbiorowych praw pacjenta.  Odnosząc się do pkt. 2 decyzji, skarżąca wskazała, że organ oparł to rozstrzygnięcie jedynie na treści regulaminu organizacyjnego, w żaden sposób nie dokonując ustaleń co do tego, jak w rzeczywistości w przychodni jest załatwiana kwestia upoważnień pacjentów. Oświadczyła, że upoważnienia pacjentów dotyczące dostępu do dokumentacji medycznej są przyjmowane także w formie ustnej i są odnotowywane w dokumentacji medycznej. Wskazała, że regulamin ten być może dotknięty jest błędem, polegającym na jego nieścisłości i niewłaściwym sposobie użycia słowa "pisemnie", nie oznacza to jednak, iż błąd ów można uznać za powodujący ograniczenie prawa pacjenta w określony w decyzji sposób. Podkreśliła przy tym, iż zgodnie z par. 8 pkt 2 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, w dokumentacji medycznej zamieszcza się lub do niej dołącza: "oświadczenie pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji". Oznacza to, iż przepisy prawa powszechnie obowiązującego przewidują, iż w każdej formie złożenia upoważnienia (w tym ustnej) musi ten fakt znaleźć swe pisemne odzwierciedlenie (choćby poprzez pisemną adnotację o złożeniu ustnego upoważnienia). Z tego powodu w regulaminie znalazł się zapis o upoważnieniach pisemnych, choć istotnie sposób jego użycia może budzić wątpliwości interpretacyjne. Podsumowując, skarżąca wskazała, że co najwyżej można jej zarzucić niejednoznaczne zapisy w regulaminie i ich użycie w sposób, który budzi wątpliwości interpretacyjne, ale nie sposób z niejednoznacznych zapisów wywnioskować, iż narusza prawa pacjenta. Organ nie zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie tych nieścisłości, czym naruszył art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wskazał, że zamknięcie przychodni spowodowało, iż pacjenci byli zmuszeni do poszukiwania innych podmiotów leczniczych, które udzieliłby świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. Kontynuacja leczenia wymagała jednak dokumentacji medycznej, a ta znajdowała się w zamkniętych przychodniach. Zamknięcie przychodni w związku z prowadzonym protestem spowodowało nieuzasadnioną zwłokę w udostępnianiu dokumentacji medyczne, gdyż przychodnia mogła zapewnić dyżur osób z personelu, który udostępniałby dokumentację medyczną. Odnosząc się do zarzutów co do pkt. 2 decyzji, organ wskazał, że każdy zapis w akcie wewnętrznym obowiązującym w podmiocie leczniczym, który jest sprzeczny z przepisami prawa, należy uznać za naruszający zbiorowe prawa pacjentów, niezależnie od zachowania pacjentów. Dlatego też w ocenie organu nie było potrzeby uzyskiwania od przychodni dodatkowych wyjaśnień ani uzupełniania zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Materialnoprawna podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 59 ust. 1 pkt 1 i art. 64 ust. 1-4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tymi przepisami w przypadku wydania przez Rzecznika decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie, a w przypadku zaprzestania stosowania tych praktyk wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Organ może także nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania takich praktyk. Definicję praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów zawiera art. 59 ust. 1 ww. ustawy. Zgodnie z jego treścią przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się dwa rodzaje zachowań: 1. bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych oraz 2. stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji protestacyjnej lub strajku przez organizatora strajku, - mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych. Naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia określonych przesłanek: bezprawności, zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjenta praw lub ich ograniczenie. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z ww. ustawą i innymi ustawami określającymi prawa pacjenta i zobowiązania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z norm określonych we wskazanych przepisach. Dopuszczalne jest przyjęcie, że odpowiedzialność na podstawie przywołanego przepisu zachodzi również w przypadku działania w innym celu i przewidywanie możliwości pozbawienia pacjenta praw lub ich ograniczenia. W świetle powyższego nie jest ważny skutek, tylko sam fakt określonego zachowania, co oznacza, że podjęte zachowania nie muszą w istocie doprowadzić do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjenta. W powyższym przepisie chodzi o zapewnienie szczególnej ochrony w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom jako zbiorowości, grupie, niezależnie od podstawy prawnej świadczenia zdrowotnego. Aby praktyka została zakwalifikowana jako naruszająca zbiorowe prawa pacjentów, konieczne jest wykazanie, że dochodzi do naruszenia praw nieoznaczonej z góry większej liczby pacjentów. Naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania, wskazującej na stałość postępowania. Praktyka określona w art. 59 ust. 1 pkt 1 ma polegać na zachowaniu bezprawnym oraz zorganizowanym. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z normy prawnej, orzeczenia sądowego lub zobowiązania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie ustalony przez organ stan faktyczny nie jest kwestionowany przez stronę skarżącą. Podstawowy problem sprowadza się do oceny czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku zamknięcia w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej – Przychodnia Rodzinna "[...]", w związku z protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 uzpp. Stosownie do art. 23 ust. 1 cyt. ustawy, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń zdrowotnych. Jest to prawo pacjenta, który może żądać wglądu, w tym także do baz danych w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń, sporządzenia wyciągów, odpisów lub kopii dokumentacji, wydania oryginału przy spełnieniu określonych warunków. Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje "bez zbędnej zwłoki". Należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że zamknięcie Przychodni Rodzinnej "[...]" w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. w związku z uczestniczeniem w proteście lekarzy rodzinnych ograniczyło sposób składania przez pacjentów wniosków o udostepnienie dokumentacji medycznej jedynie do form pośrednich. Pacjent nie mógł bowiem złożyć takiego wniosku bezpośrednio w przychodni, a zważywszy że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie. W ocenie Sądu organ trafnie podkreślił, że realizacja prawa pacjenta do dokumentacji medycznej nie może być w żaden sposób ograniczona bądź utrudniona przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych i to nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Fakt uczestniczenia w legalnej akcji protestacyjnej nie zwalniał jednak skarżącej z obowiązku przestrzegania prawa we wskazanym zakresie. Powyższe uwagi odnoszą się także do punktu drugiego zaskarżonej decyzji, w którym uznano, iż podmiot leczniczy ograniczał dostęp do dokumentacji medycznej w ten sposób, że mogła być ona wydana (odpisy, kopie, wypisy) osobie wskazanej przez pacjenta jedynie w formie pisemnego upoważnienia. W § 8 pkt 2 cyt. rozporządzenia przewidziano jedynie, iż w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej oświadczenia pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia. Zawarty w wewnętrznym regulaminie przychodni wymóg pisemnego upoważnienia nie tylko, jak twierdzi skarżąca był "niezręcznym sformułowaniem", ale w praktyce powodował ograniczenie w dostępie do dokumentacji medycznej przez osoby, które takiego pisemnego upoważnienia pacjenta nie posiadały. Podsumowując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż ustalony stan faktyczny sprawy wyczerpywał przesłanki określone w art. 59 i 64 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.