I GZ 739/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 5 października 2015 r.; sygn. akt I SA/Ol 516/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 5 października 2015 r. o sygn. akt I SA/Ol 516/15 odmówił R. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i studiującą córką. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2. Prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód 3.431,16 zł. Zaciągnął kredyt celem uiszczenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w wysokości 150.000 zł. Wskazał, że toczy się wobec niego także postępowanie w sprawie podatku od towarów i usług, zaś jego rachunek bankowy został zablokowany, a sytuacja na rynku transportowym powoduje opóźnienia w opłatach ze strony kontrahentów lub ich brak. Odpowiadając na wezwanie skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skarżący podał, że jego żona jest osobą bezrobotną i pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący ponosi również wszelkie wydatki związane z utrzymaniem studiującej córki w łącznej wysokości 1.868 zł miesięcznie. Do stałych wydatków związanych z utrzymaniem domu należą: podatek od nieruchomości (826 zł rocznie), wywóz nieczystości 67,50 zł kwartalnie) energia elektryczna (654,17 zł za okres marzec-lipiec 2015r.), woda i ścieki (536,83 zł za okres od maja do lipca 2015r.), opłata za utrzymanie psów (72 zł), telefon, Internet LTE (173,54 zł kwartalnie), telefony komórkowe (836,34 zł kwartalnie), telefon stacjonarny, internet, telewizja kablowa (329,75 zł kwartalnie) oraz ubezpieczenie domu (184 zł). Skarżący ponosi ponadto koszty leczenia w wysokości około 250 zł miesięcznie, koszty leczenia żony – 600 zł miesięcznie (100 zł – zakup lekarstw oraz 500 zł koszty wizyt u lekarzy specjalistów), a także córki (kwartalne wizyty u kardiologa – 200 zł i koszty przyjmowanych lekarstw – 50 zł). Spłaca dwa kredyty w wysokości 56.239,15 zł (miesięczna rata do spłaty ok. 1.450 zł) oraz 150.000 zł (miesięczna rata – 1.700 zł). Roczne koszty ubezpieczeń od nieszczęśliwych wypadków wynoszą łącznie 337 zł za całą rodzinę. Wnioskodawca podał, że posiada nieruchomość o powierzchni 0,0541 ha, która jest zabezpieczona kredytem hipotecznym na sumę 150.000 zł. Jest także właścicielem samochodu marki Ford Fokus (rok produkcji 2000), którego utrzymanie kosztuje w skali roku około 997 zł. Skarżący przedłożył ponadto zestawienie przychodów i kosztów za rok 2014 oraz za miesiące od stycznia do lipca 2015 r., kopie deklaracji VAT-7 za miesiące maj-czerwiec 2015 r. oraz kopie ewidencji środków trwałych na lipiec 2015 r. Złożył również oświadczenie o korzystaniu z usług profesjonalnych pełnomocników oraz kopie dwóch faktur za usługi prawne: z dnia 22 czerwca 2015 r. na kwotę 3.690 zł oraz z 29 maja 2015 r. na kwotę 3.690 zł. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd I instancji wskazał, że powstałe na aktualnym etapie postępowania sądowego koszty odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 2.000 zł. Zestawienie tej kwoty ze stanem majątkowym wnioskodawcy przedstawionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwoliło na uznanie, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować skutek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Skarżący w okresie od stycznia do lipca 2015 r. osiągnął dochód z działalności gospodarczej w wysokości 35.907,94 zł, tj. około 5.129 zł miesięcznie. W ramach tej działalności posiada środki trwałe o wartości początkowej 164.530,70 zł, na które składają się samochody ciężarowe, naczepy oraz ciągniki siodłowe. Co istotne, ostatniego nabycia środa trwałego w postaci naczepy dokonał w dniu 22 maja 2015 r. za kwotę 12.250,80 zł. Pomimo zatem postępowań podatkowych, wnioskodawca dokonuje inwestycji w prowadzonej działalności gospodarczej, co pozwala przyjąć, że jej funkcjonowanie nie jest zagrożone. Ocenę tę potwierdza również analiza danych wykazanych w deklaracji VAT-7 za okres od maja do lipca 2015 r., z których wynika, że skarżący w kolejnych miesiącach wykazał obrót w wysokości odpowiednio 61.295 zł, 63.589 zł, 64.498 zł, dokonując jednocześnie w tym czasie nabycia towarów i usług na kwotę 189.382 zł. Wbrew zatem twierdzeniom strony o trudnościach w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie przynosi ona strat, a osiągany przez skarżącego w analizowanym okresie obrót nawet wzrósł. Zdaniem Sądu, sytuacja materialna i finansowa wnioskodawcy nie odbiega w istotny sposób od przeciętnej dla gospodarstwa domowego, czego potwierdzeniem jest m.in. wysokość i charakter ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie siebie i rodziny (Internet LTE, telefony komórkowe, telefon stacjonarny, telewizja kablowa, koszty wizyt u lekarzy specjalistów, czy spłata kredytów bankowych). Z oświadczenia strony wynika, że średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny, przy pominięciu spłaty kredytów, wynoszą ok. 4.000 zł. Trudno uznać, by ponoszenie wydatków we wskazanych powyżej kwotach, jak i wysokość dochodów z działalności gospodarczej (w okresie od stycznia do lipca 2015 r. około 5.100 zł miesięcznie), uzasadniało wniosek, że niemożliwym jest zapewnienie przez wnioskodawcę niezbędnego minimum warunków socjalnych dla siebie i najbliższych. Przy czym nie bez znaczenia dla oceny całokształtu okoliczności był fakt poniesienia przez skarżącego w dotychczasowym postępowaniu kosztów profesjonalnej obsługi prawnej na sumę 7.380 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do WSA w O. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. polegające na niezastosowaniu niniejszego przepisu w stanie faktycznym sprawy i nieprzyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, mimo iż zostały spełnione przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji, rozważając sytuację materialną wnioskodawcy, skupił się wyłącznie na rozmiarze obrotów prowadzonej przez niego działalności, a pominął rzeczywiste dochody i wydatki. Skarżący podkreślił, że jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą ponosi koszty związane z zatrudnianiem pracowników, bieżącym regulowaniem należności na rzecz kontrahentów, spłacaniem kredytów, jak również utrzymaniem siebie oraz swojej rodziny. Ponadto, Sąd błędnie uznał, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika świadczy o dobrej sytuacji majątkowej skarżącego, podczas gdy ustawodawca nie wyklucza zwolnienia od kosztów sądowych strony korzystającej z profesjonalnej pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejność należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie zatem z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przedstawione przez niego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej nie świadczą bowiem, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stałe dochody, oraz dokonuje inwestycji w ramach jej prowadzenia (zakup naczepy w dniu 22 maja 2015 r. za kwotę 12.250,80 zł.). Miesięczne koszty utrzymania rodziny rzędu 4.000 zł również nie świadczą o tym, że sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle trudna, by musiał korzystać on z prawa pomocy. Podobnie należy traktować wydatki na profesjonalną pomoc prawną. Istotnie, nie jest to okoliczność uniemożliwiająca zwolnienie od kosztów sądowych, jednak w sytuacji gdy koszty te wynoszą 2.000 zł, zaś wynagrodzenie radcy prawnego 7.380 zł, Sąd I instancji zasadnie wziął pod uwagę również tę okoliczność przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jednocześnie należy podkreślić, że zarówno koszty związane z prowadzeniem działalności, jak również spłata kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, wynikającymi z wszczętego postępowania sądoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.