II OZ 1074/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. i R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 października 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1030/15 odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. i R. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie A. B. i R. B., pismem z dnia 7 lipca 2015 r. wnieśli skargę na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W dniu 20 sierpnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął wniosek A. B. i R. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym R. B. wskazał, że nie dysponuje środkami pieniężnymi na opłacenie skargi, nie ma oszczędności i nie mógł ograniczyć swoich wydatków, bowiem wszystkie uzyskiwane środki pieniężne przeznacza na bieżące utrzymanie siebie i rodziny tj. żony i małoletnich dzieci (7 i 10 lat). Wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1630 zł. Jest współwłaścicielem (udział 1/2) nieruchomości rolnej o pow. 0,10 ha.Natomiast A. B. podniósł, że wszystkie uzyskiwane środki pieniężne przeznacza na bieżące utrzymanie siebie i rodziny tj. żony i małoletniego dziecka (7 lat). Wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1550 zł. Jest współwłaścicielem (udział 1/2) nieruchomości rolnej o pow. 0,10 ha Pismem z dnia 31 sierpnia 2015 r. skarżący zostali wezwani przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych oświadczeń dotyczących uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. W odpowiedzi na to wezwanie A. B. podniósł, że jego wynagrodzenie za pracę wynosi 1400 zł, zaś miesięczne koszty utrzymania rodziny to "nie mniej niż kwota 3000 zł", a składają się na nie następujące pozycje: 800 zł - wyżywienie, 200 zł – opłata za przedszkole, 400 zł – odzież, obuwie, 200 zł – środki czystości, 300 zł – paliwo, 200 zł – lekarstwa, dentysta, 100 zł – książki, rozrywka, prezenty urodzinowe, 700 zł – utrzymanie urządzeń wod.-kan., gaz, prąd, telefon, Internet. Rodzina nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Mieszka w domu, w którym zajmuje część o pow. 80 m.kw. (w pozostałej części mieszkają brat z rodziną oraz rodzice). Natomiast R. B. podniósł, że jego wynagrodzenie za pracę wynosi 1800 zł, zaś miesięczne koszty utrzymania rodziny to "nie mniej niż kwota 2900 zł", a składają się na nie następujące pozycje: 800 zł - wyżywienie, 200 zł – opłata za przedszkole, 400 zł – odzież, obuwie, 200 zł – środki czystości, 300 zł – paliwo, 200 zł – lekarstwa, dentysta, 100 zł – książki, rozrywka, prezenty urodzinowe, 600 zł – utrzymanie urządzeń wod.-kan., gaz, prąd, telefon, internet. Rodzina nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Mieszka w domu, w którym zajmuje część o pow. 70 m.kw. Postanowieniami z dnia 15 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Następnie A. B. i R. B. wnieśli sprzeciw od w/w postanowień z dnia 15 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 1 października 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wskazane przez skarżących wydatki na utrzymanie rodzin znacznie, niemal dwukrotnie, przewyższają ujawnione dochody, co podaje w wątpliwość złożone oświadczenia o stanie majątkowym. Skoro pokrywają comiesięcznie wydatki na poziomie 3 000 zł każdy z osobna, to z pewnością muszą posiadać albo oszczędności albo dodatkowe źródła dochodu – sami lub ich żony albo rodzice, którzy mogą ich wspierać finansowo, zwłaszcza że wszyscy mieszkają w jednym obiekcie. Nie korzystają zaś z pomocy społecznej, a nie wykazali, aby zaciągali jakieś zobowiązania finansowe, skoro nie posiadają dodatkowych źródeł dochodu czy choćby oszczędności. Ponadto, pomimo wezwania, nie przestawili wyciągów z posiadanych przez nich i ich żony rachunków bankowych; w ogóle nie odnieśli się do tego wezwania. Nie wykazali, jakie rzeczywiście ponoszą wydatki na poszczególne media, na jakich zasadach dokonują podziału kwot wynikających z rachunków, np. za prąd, gaz, wodę czy usługi telekomunikacyjne, czy też np. posiadają odrębne liczniki i umowy na dostawę tych mediów, co mogłoby potwierdzić - albo zaprzeczyć - oświadczeniu o prowadzeniu odrębnych gospodarstw domowych. Nie złożyli oświadczeń co do posiadanych pojazdów, choć wydatkują na paliwo po 300 zł każdy. Sugeruje to więc ich posiadanie. Z podanych względów Sąd uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej. Złożone oświadczenia nie są wiarygodne, nie zostały poparte np. dowodami z dokumentów (rachunkami, wyciągami bankowymi). Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Rzeszowie wnieśli A. B. i R. B. podkreślając, że gdyby posiadali dodatkowy dochód to na pewno by go ujawnili. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący dostatecznie nie wykazali, iż znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy zauważyć, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący zostali wezwani przez referendarza sądowego do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie udzielił pełnej odpowiedzi na powyższe wezwanie. Nie nadesłali dokumentów potwierdzających ich wydatki oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Brak oświadczenia skarżących w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy zauważyć, że zasadnie podniósł Sąd I instancji, iż z danych jakie podali skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący tworząc gospodarstwo domowe z żonami i dziećmi, ponoszą deklarowane comiesięczne wydatki w dwukotnie wyższej wysokości niż uzyskują dochody, co jednoznacznie wskazuje, że posiadają dodatkowe nie ujawnione źródło utrzymania. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.