II GZ 813/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Dyrektora Izby Celnej w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 września 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 616/15 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. oddalić wniosek H. sp. z o.o. z siedzibą w W. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 17 września 2015 r., działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uwzględnił wniosek H. Spółki z o.o. z siedzibą w W. i wstrzymał wykonanie zaskarżonej przez tę Spółkę decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r., utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] marca 2015 r. o wymierzeniu Spółce kary pieniężnej w wysokości 24 000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w skardze Spółka wniosła o wstrzymanie wykonania opisanej wyżej decyzji Dyrektora Izby Celnej z uwagi na niebezpieczeństwo wystąpienia znacznej szkody oraz trudnych do odwrócenia skutków. Podniosła, że dotychczas zapłaciła kary pieniężne w łącznej kwocie 5 079 683,76 zł (w załączeniu oświadczenie prezesa Spółki). Groźba zapłaty kolejnych kar (inne postępowania w tym przedmiocie są w toku) spowoduje utratę płynności finansowej i upadłość Spółki. Powstanie zatem sytuacja, której nie da się już odwrócić nawet w przypadku ewentualnego wygrania sporu i zwrotu uprzednio wyegzekwowanego świadczenia. Skarżąca wyjaśniła, że obecnie ponosi duże straty finansowe. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek Spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zasługiwał na uwzględnienie, bowiem Spółka uprawdopodobniła w wystarczający sposób, że wykonanie decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, czyli przesłanek wstrzymania wykonania decyzji określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu, prawdopodobne bowiem jest, że skutkiem natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji (w połączeniu z zapłaconymi i innymi karami) będzie wzrost strat ekonomicznych przedsiębiorstwa, zaś ich następstwem ograniczenie zakresu prowadzenia działalności gospodarczej i utrata płynności finansowej Spółki. II Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył Dyrektor Izby Celnej, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz o zwrot uiszczonego wpisu. Strona wnosząca zażalenie zarzuciła orzeczeniu Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a w szczególności, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał, że w niniejszej sprawie Spółka nie wskazała żadnej okoliczności stanowiącej o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a powołała się jedynie na kwotę już nałożonych kar z tego samego tytułu oraz inne toczące się postępowania. Niewystarczające jest twierdzenie, że brak wstrzymania wykonania decyzji może prowadzić do utraty płynności finansowej Spółki i jej upadłości, skoro nie wykazano rzeczywistej kondycji finansowej Spółki w kontekście oceny wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na możliwość powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Ponadto Spółka nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową, co zostało pominięte w skarżonym postanowieniu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, której skutki nie będą mogły być usunięte przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą Spółkę kary pieniężnej w wysokości 24 000 zł. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem uwzględnienia wniosku była wysokość wymierzonej Spółce w niniejszej sprawie kary pieniężnej oraz wysokość kar nałożonych w innych postępowaniach, których skarżąca jest stroną, a dotyczących tego samego zakresu prowadzonej działalności gospodarczej. Mając to na uwadze, Sąd pierwszej instancji uwzględnił argumentację skarżącej Spółki, że wykonanie zaskarżonej decyzji grozi utratą płynności finansowej Spółki, co z kolei może skutkować upadłością tego podmiotu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena nie jest prawidłowa, a zarzuty podniesione w zażaleniu są zasadne. Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w decyzji należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. W ocenie Sądu kasacyjnego, skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie zaskarżonej decyzji, tj. zapłata kary pieniężnej w wysokości 24 000 zł przed rozpoznaniem skargi, doprowadzi do utraty płynności finansowej Spółki. Przede wszystkim skarżąca nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową. Przedłożone oświadczenie Prezesa Spółki o łącznej wysokości zapłaconych kar pieniężnych nie może być uznane za miarodajne dla oceny kondycji finansowej Spółki w dacie składania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ([...] lipca 2015 r.). Za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji nie może przemawiać informacja, że na Spółkę nałożono łącznie kary pieniężne w łącznej wysokości ponad 5 mln zł, gdyż Spółka – co już zostało zaznaczone – nie zobrazowała swojej kondycji finansowej, przez co nie była możliwa ocena, czy wykonanie zaskarżonej decyzji – nawet w kontekście wysokości potencjalnie grożących Spółce innych kar pieniężnych, może prowadzić do wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z tych względów za trafne należało uznać stanowisko wyrażone w zażaleniu Dyrektora Izby Celnej, że twierdzenie skarżącej, iż z uwagi na znaczną kwotę nałożonych kar pieniężnych nieuwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji może prowadzić do utraty płynności finansowej Spółki, co z kolei groziłoby jej upadłością – jest niewystarczające. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wobec niewykazania rzeczywistej kondycji finansowej Spółki i ewentualnego wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na możliwość powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło z naruszeniem art. 61 § 3 p.p.s.a., co skutkowało tym, że zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, a wniosek Spółki jako nieuzasadniony podlegał oddaleniu. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do wniosku organu o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia.