I OZ 1020/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 149/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 149/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 1826/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. L. na postanowienie z dnia 5 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wobec niewykazania przez skarżącego trudnej sytuacji materialnej. Pismem z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku złożonym następnie na urzędowym formularzu PPF podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i małoletnim synem. Utrzymuje się z prac dorywczych, za które otrzymuje wynagrodzenie 100 - 600 zł. Podał też, że aktualnie nie ma gdzie mieszkać. Oświadczył, że "pokątnie" przebywa u rodziny, gdzie pracuje w zamian za mieszkanie oraz, że leczy się onkologicznie. Ponadto wskazał, że otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie 77 zł netto. Określając ponoszone bieżące koszty utrzymania, wskazał na: kredyty prywatne (wypowiedziane) – ok. 850 zł, kredyty firmowe (wypowiedziane) – ok 1.000 zł, jak i dług w ZUS z tytułu działalności gospodarczej w granicach 20.000 zł, rachunek za telefon w kwocie 30 zł, specjalna dieta żony (z uwagi na karmienie piersią dziecka) – 150 zł, jak i wydatki na dziecko – 250 zł. Pismem z dnia 14 kwietnia 2016 r. zobowiązano skarżącego do złożenia dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na ww. wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie udokumentować wydatków na bieżące utrzymanie, ponieważ rachunki "były dzielone" w zależności od ilości mieszkańców, a ponadto są wystawiane na jego matkę – właścicielkę nieruchomości. W zakresie złożenia zeznań podatkowych za lata 2014 – 2015 oświadczył, że działalność była "zawieszana i odwieszana" i nie przynosiła żadnych dochodów, a ponadto rozliczenia za 2015 r. są związane z "potrzebą zakupienia programu księgowego jak i zatrudnienia osoby, która potrafi prawidłowo rozliczyć kwestie księgowe...". Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przytaczając art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 199 P.p.s.a., zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki, jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, powoduje, że brak jest wystarczających danych co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny, czy poniesienie przez skarżącego kosztów postępowania uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji, oświadczenia złożone przez wnioskodawcę w sposób wybiórczy i niekompletny odnoszą się do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W ocenie tego Sądu skarżący ponownie uchylił się m.in. od wykazania wysokości dochodu uzyskanego w 2014 i 2015 roku z tytułu działalności gospodarczej, deklarując jedynie wysokości środków uzyskiwanych z prac dorywczych na kwotę 100 zł - 600 zł. Nie wykazał też, aby jego rodzina korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, co przy deklarowanym dochodzie dla rodziny trzyosobowej, wydaje się konieczne. Nadto nie wyjaśnił, co stało się z posiadanym przez niego gospodarstwem rolnym, co do którego Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2016 r. wyraził pogląd o potencjalnym źródle utrzymania. Sąd ten podał, że odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest nienależytym wykonaniem zobowiązania sprowadzającym się do przedstawienia niewiarygodnych i niepełnych informacji, które spowodowało, że niemożliwe jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Zauważył także, że obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, jak wskazuje skarżący - kredytów prywatnych i firmowych, ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść należnych w sprawie kosztów postępowania, jak również kosztów ustanowienia pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu. Chcąc korzystać z prawa pomocy, wnioskodawca winien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowych oświadczeń w kwestii jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, ciężar dowodu w w/w zakresie spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy od tego, jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji materialnej. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego oraz aktualnej sytuacji finansowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, jak również kosztów ustanowienia pełnomocnika. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w świetle przedłożonych przez skarżącego dowodów brak jest możliwości oceny sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący nie udzielił stosownych wyjaśnień umożliwiających zbadanie faktycznej kondycji finansowej i nie przedstawił dokumentów źródłowych, do nadesłania których został wezwany. Wezwanie z dnia 14 kwietnia 2016 r. nie zostało przez niego wykonane. Skarżący nie złożył żądanych dokumentów, m.in. dotyczących wysokości dochodu uzyskanego za 2014 r. i 2015 r. z tytułu działalności gospodarczej, nie wyjaśnił co stało się z posiadanym gospodarstwem rolnym. Powyższe świadczy o tym, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłby na ocenę, jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak stosownych dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową skarżącego powoduje, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Skarżący ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Twierdzenia skarżącego nie zostały poparte konkretnymi dokumentami pozwalającymi wywieść istnienia złej kondycji finansowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.