I OZ 1083/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 152/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie ochrony danych osobowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. odmówił skarżącej A. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wnioskiem z 11 maja 2016 r. skarżąca wniosła (po raz wtóry) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Dochód rodziny stanowi kwota 4.000 zł, na którą składa się: dochód skarżącej z renty rodzinnej w wysokości 2.400 zł netto i dochód jej matki 1.600 netto, która pozostaje na utrzymaniu męża. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podała własność domu o powierzchni użytkowej 112 m2 (obciążona kredytem hipotecznym dolarowym – brak wskazania kwoty) oraz własność nieruchomości rolnej o powierzchni 2,58 ha (obciążona kredytem hipotecznym dolarowym – brak wskazania kwoty). Majątku ruchomego skarżąca nie określiła. Jako wydatki skarżąca wskazała: zobowiązania kredytowe hipoteczne - ok. 900 zł (zależność kursowa waluty); zobowiązania kredytowe konsumpcyjne – ok. 920 zł; karta kredytowa – ok. 250 zł miesięcznie; opłaty za utrzymanie domu – ok. 350 zł miesięcznie; koszt leków (na jaskrę, ciśnienie i kręgosłup) – 190 zł miesięcznie; koszt utrzymania mieszkania matki – 950 zł miesięcznie; koszt opieki całodobowej – 1.270 zł miesięcznie; dojazdy, leki, środki czystości i pielęgnacji dla osoby starszej – ok. 250 zł miesięcznie. Skarżąca podała także, iż aktualnie jest jedynym opiekunem zdolnym do całodobowej opieki nad matką, która ma 84 lata, jest wdową (ojciec zmarł 6 września 2014 r.) i choruje na [...]. W lutym 2015 r. jej matka złamała drugą nogę w biodrze i aktualnie przebywa w ośrodku rehabilitacyjno-leczniczym, poza miejscem zamieszkania skarżącej. Koszt dojazdu do ww. ośrodka jest wysoki, także koszty utrzymania mieszkania matki i wydatki na jej utrzymanie są znaczne. Nadto wskazała na okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia. Postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od tego postanowienia strona skutecznie wniosła sprzeciw. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. Skarżąca w formularzu inicjującym niniejsze postępowanie podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką, a dochodem rodziny jest kwota 4.000 zł. Określiła także wydatki, jakie ponosi w związku z utrzymaniem mieszkania matki, jej leczeniem i utrzymaniem. Sąd zauważył, iż wskazywane przez skarżącą okoliczności, tak w zakresie dochodu, jak i ponoszonych wydatków, nie zostały udokumentowane, co skutkuje uznaniem, że skarżąca nie wyjaśniła, jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Zdaniem Sądu, podnoszone aktualnie przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej są tożsame z tymi, jakie przedstawiała we wcześniej złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd wyjaśnił, iż w toku poprzedniego postępowania w przedmiotowym zakresie nie stwierdzono zasadności udzielenia skarżącej pomocy, a orzeczenie Sądu I instancji zostało zaakceptowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Sądu orzekającego w tej sprawie, skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca nie wykazała swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd I instancji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."), orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką. Wskazała również wysokość obciążeń z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zawiera uzasadnione podstawy. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie skarżąca składała już wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten obejmował swym zakresem żądanie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Sprawa z powyższego wniosku została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2016 r., którym oddalono zażalenie na postanowienie Sądu I instancji o odmowie przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Z uzasadnień wspomnianych postanowień wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy był brak wykazania przez skarżącą, że jej sytuacja jest na tyle trudna, by zasługiwała na przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Uznano m.in., że skarżąca - mimo stosownego wezwania - nie wyjaśniła i nie udokumentowała dochodów matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oceniając kolejny wniosek skarżącej Sąd I instancji zdaje się nie zauważać, że tym razem strona wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym, oprócz zwolnienia od kosztów sądowych, także żądanie ustanowienia adwokata. WSA swoje rozważania koncentruje na kwestii związanej z niewykazaniem przez stronę możliwości poniesienia kosztów postępowania uznając, że podnoszone aktualnie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej są tożsame z tymi, które strona przedstawiła we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji przyjmuje, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką, a dochodem rodziny jest kwota 4000 zł. Uznaje także, iż wskazywane przez skarżącą okoliczności, tak w zakresie dochodu, jak i ponoszonych wydatków, nie zostały udokumentowane, co w jego ocenie oznacza, że strona nie wyjaśniła, jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Podkreślić jednak trzeba, że w toku postępowania przed Sądem I instancji skarżąca kwestionowała fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa z matką. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 maja 2016 r. strona wskazywała, że nie mieszka z matką, a jedynie w zależności od zapotrzebowania i stanu psycho-fizycznego matki przebywa w miejscu jej zamieszkania. Z racji zaawansowanego wieku oraz złego stanu zdrowia sprawuje nad matką opiekę jednak nie ma prawa do dysponowania jej środkami finansowymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza wszystkich oświadczeń składanych przez stronę w toku rozpoznania powtórnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalała na jednoznaczną konkluzję, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a dochodem rodziny jest kwota 4000 zł. Jednocześnie, skoro Sąd uznał, że wskazywane przez skarżącą okoliczności w zakresie dochodu i ponoszonych wydatków były niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, to powinien rozważyć zasadność zastosowania art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy podkreślić że od zastosowania trybu z art. 255 P.p.s.a. nie zwalnia Sądu – w przypadku stwierdzenia, że oświadczenie we wniosku jest niewystarczające bądź budzi wątpliwości – to, że w toku poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wypełniła w pełni skierowanego do niej na podstawie tego przepisu wezwania. Zaznaczyć warto, że dla oceny czy strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, przydatna może być również argumentacja przedstawiona w zażaleniu na postanowienie z dnia 27 czerwca 2016 r. Dopiero dogłębna analiza pism strony składanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również ewentualne wystosowanie do strony wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., umożliwi stwierdzenie, czy skarżąca wykazała spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.