II FZ 989/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 508/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2007 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 508/15 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2015 r., odmówiono Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF i dołączonym do skargi kasacyjnej, Skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania kształtuje wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1.662 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci w wieku 3 i 4 lat, Skarżąca posiada niezabudowaną nieruchomość położoną w J., natomiast jej mąż jest właścicielem mieszkania oraz samochodu osobowego marki Opel Astra, Skarżąca nie otrzymuje wynagrodzenia z uwagi na niewypłacalność pracodawcy, który – jak określił – "złożony jest poważną chorobą", obecnie koszty utrzymania rodziny ponosi mąż, on także dokonuje spłat pożyczek i kredytów. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2016 r. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 23 sierpnia 2016 r. wyjaśniła, że: (-) nie składała zeznania podatkowego za rok 2015, gdyż nie osiągnęła dochodu ani ze stosunku pracy ani z innych źródeł – pracodawca przebywał na zwolnieniu lekarskim i nie wypłacał Skarżącej wynagrodzenia, zaś ona sama pozostawała w gotowości do wykonywania pracy; (-) nie ma kontaktu z pracodawcą, który wciąż przebywa na zwolnieniu lekarskim, w związku z czym nie jest w stanie przedłożyć oświadczenia o zaprzestaniu wypłaty należnego jej wynagrodzenia; (-) nie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna – pozostaje w gotowości do pracy, którą może podjąć niezwłocznie po ustaniu przyczyny zwolnienia chorobowego pracodawcy; (-) otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł, które w całości przeznacza na ich potrzeby; (-) nie posiada dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych stałych opłat i kosztów utrzymania rodziny oraz stan zobowiązań kredytowo-pożyczkowych i ich spłatę, gdyż sprawami finansowymi zajmuje się małżonek, zaś w jej małżeństwie od momentu jego zawarcia istnieje ustrój rozdzielności majątkowej; (-) otrzymuje pomoc od rodziców w codziennych zakupach żywności, artykułów higienicznych, środków czystości etc. Jednocześnie Skarżąca, pomimo że została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka wyłącznie w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a skarżąca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie, nie przedłożyła dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. Postanowieniem z dnia 18 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedziony został sprzeciw. W uzasadnieniu wspomnianego na wstępie postanowienia Sąd I instancji wskazał, że Skarżąca w sposób wybiórczy odpowiedziała na zarządzenie z dnia 21 lipca 2016 r. Powołując się na ustanowioną rozdzielność majątkową uchyliła się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić sytuację finansową jej męża, na którego wyłącznym utrzymaniu pozostaje. Zdaniem WSA w Gdańsku dokumenty te mają kluczowe znaczenie dla oceny, czy skarżąca może skorzystać z pomocy finansowej małżonka a udzielona jej pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu czteroosobowej rodziny. W konsekwencji nie można było ustalić, czy Skarżąca w ogóle jest w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. Ponadto w złożonym oświadczeniu podała nieprawdę, że w roku 2015 nie osiągnęła dochodów ze stosunku pracy. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie pracodawcy skarżącej O. K., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Prawnicza O. [...], który w dniu 8 czerwca 2015 r. poświadczył zatrudnienie Skarżącej i zaświadczył, że jej wynagrodzenie wynosi 1.750 zł brutto. Jednocześnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że jest to drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Z dokumentów złożonych do pierwszego wniosku wynika, że wnioskodawczyni wraz z małżonkiem utrzymują się z niemałych dochodów. Z przedstawionych przez Skarżącą dokumentów, w tym oświadczeń złożonych przez jej małżonka, wynika że dochody skarżącej wynoszą 1.286,16 zł netto miesięcznie, zaś jej męża w okresie od stycznia do marca br. wyniosły średnio 5.420,72 zł netto miesięcznie. Łączne zatem dochody gospodarstwa domowego wnioskodawczyni zgodnie z przedstawionymi wybiórczo dokumentami wynoszą około 6.706,88 zł netto, co stanowi niemal 2,5 krotność średniego wynagrodzenia w 2015 r. Przy czym najprawdopodobniej nie jest to całość środków, którymi dysponuje rodzina Skarżącej. Mężowi wnioskodawczyni, jako sędziemu delegowanemu do Ministerstwa Sprawiedliwości przysługują dodatkowe świadczenia. Sytuacja finansowa nie uległa zatem znacznej zamianie w porównaniu do wykazanej przy pierwotnym wniosku, a przede wszystkim skarżąca uchyliła się od jej udokumentowania. Skarżąca wskazała również, iż małżonkowie otrzymują materialną pomoc od rodziny. Przy czym ani wielkości tej pomocy ani częstotliwości w żaden sposób nie wyjaśniono, co jeszcze bardziej zamazuje rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej rodziny wnioskodawczyni. Reasumując Sąd I instancji uznał, że strona nie przedstawia swojej sytuacji majątkowej w sposób kompletny, w związku z czym było zbyt wiele wątpliwości, by można było bez przeszkód dokonać rzetelnej oceny, czy spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."). Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżąca wywiodła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie postanowienia Sądu I instancji i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła okoliczności dotyczące niezasadności prowadzenia postępowania w sprawie nieujawnionych źródeł przychodów, podkreśliła trudna sytuację zdrowotną oraz majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owe wykazanie polega na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu strona powinna złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, zgodził się z Sądem I instancji, że Skarżąca uniemożliwiła dokonanie merytorycznej oceny wniosku. Okoliczność powyższa wynika z faktu, iż Skarżąca pomimo wezwania nie przedstawiła stosownych dokumentów. Słusznie Sąd I instancji zauważył, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, w tym z tytułu prowadzenia spraw sądowych przez jednego z nich, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka, jak i ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Skoro Skarżąca uchyliła się od obowiązku udzielenia żądanych danych, to WSA w Gdańsku pozbawiony został możliwości dokonania merytorycznej oceny wniosku. Odnosząc się do okoliczności zawartych w zażaleniu zauważono należy, że dotyczą one kwestii będących przedmiotem postępowania głównego, z kolei postępowanie dotyczące przyznania prawa pomocy jest postępowaniem wpadkowym. To oznacza, że okoliczności dotyczące postępowania głównego nie mają znaczenia w sprawie dotyczącej instytucji prawa pomocy. Jeszcze raz należy podkreslić, że Skarżąca przedstawiła niekompletne informacje, tym samym uniemożliwiła odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Konsekwencją powyższego był brak możliwości dokonania merytorycznej oceny wniosku. W rezultacie postanowienie Sądu I instancji jest prawidłowe. Reasumując, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.