I SAB/Wa 508/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2015 r. sprawy ze skargi D.S., T.W. i J.W. na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta W. do rozpoznania wniosków o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] dz. [...] - w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta W. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Prezydentowi W. grzywnę w wysokości 1.000 (jeden tysiąc) złotych; 4. zasądza od Prezydenta W. na rzecz D.S., T.W. i J.W. solidarnie kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. D.S., T.W. i J.W., pismem z dnia 25 maja 2015 r., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie rozpoznania wniosków o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]" dz. [...], przejętą dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.). Skarżący zarzucili Prezydentowi W. naruszenie art. 35 § 1 - 3 i § 5 kpa, polegające na niezałatwieniu sprawy najdalej w ciągu dwóch miesięcy oraz prowadzenie postępowania dłużej niż jest to konieczne i uzasadnione. W oparciu o powyższe skarżący wnieśli o stwierdzenie bezczynności organu, stwierdzenie, że zaistniała bezczynność ma rażący charakter, o zobowiązanie Prezydenta do załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji, w określonym przez Sąd terminie nie dłuższym niż 2 miesiące od daty zwrotu akt administracyjnych do organu, o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o wymierzenie organowi grzywny określonej w art. 154 § 6 powołanej ustawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali m.in., że wyczerpali przysługujące im środki zaskarżenia, wnosząc zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie, które rozpoznane zostało przez Wojewodę [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...]. Zdaniem skarżących w niniejszej sprawie wszelkie kwestie formalne zostały już ustalone i nic nie stoi na przeszkodzie wydania decyzji administracyjnej. Jednakże pomimo upływu ustawowych terminów określonych w art.35 § 1 - 3 kpa i art. 36 § 1 kpa, do dnia sporządzenia skargi postępowanie jest prowadzone w dalszym ciągu, a organ nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy, nie podał również przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie oraz nie wydał stosownej decyzji. Skarżący przedstawili stanowisko doktryny i orzecznictwa dotyczące bezczynności organu i podkreślili, że niezrozumiałym jest dalsze uporczywe prowadzenie (tylko formalne, gdyż żadne czynności dowodowe nie zostały podjęte) przez organ postępowania przy równoczesnym braku podjęcia jakichkolwiek czynności celem dokonania opisu i oszacowania nieruchomości i w konsekwencji ustaleniu odszkodowania za utraconą nieruchomość. Do dnia sporządzenia skargi nie otrzymano żadnych dalszych informacji w tym zakresie. Zdaniem skarżących postępowanie organu pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 kpa oraz podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Wniosek o stwierdzenie bezczynności o charakterze rażącym jest zatem w pełni uzasadniony. W odpowiedzi na skargę Prezydent W. wniósł o jej oddalenie podnosząc, że postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. Wojewoda [...] rozpoznał zażalenie skarżących na niezałatwienie sprawy w terminie oraz że pismem z dnia 6 lipca 2015 r. wystąpiono do Archiwum Państwowego o przekazanie dokumentów archiwalnych dotyczących nieruchomości. Organ wskazał ponadto, że w sprawie zachodzi konieczność wykonania operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości oraz wniósł o nierozpoznawanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. W ocenie Sądu skarga na bezczynność Prezydenta W. jest uzasadniona. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). Stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Instytucja skargi na bezczynność organu ma natomiast na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi Sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego. W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – Prezydent W. nie wywiązał się z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Analiza dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wskazuje, że opisana wyżej nieruchomość [...] stanowiła własność W.W. i M.K.. Wnioski o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość złożone zaś zostały przez dawne właścicielki odpowiednio w dniu 24 sierpnia 1988 r. i w dniu 17 grudnia 1990 r. Wnioski o odszkodowanie powtórzone następnie zostały przez następców prawnych dawnych właścicieli w dniu 17 kwietnia 2012 r. oraz w dniu 11 lutego 2013 r. Zauważyć należy, że z przekazanych do Sądu akt administracyjnych sprawy wynika co prawda, iż organ podejmował czynności mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego i wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Występowano do różnego rodzaju podmiotów i instytucji o przesłanie dokumentów i informacji niezbędnych do ustalenia istnienia przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, umożliwiających przyznanie stosownego odszkodowania. Jednakże – co wymaga podkreślenia – nie można uznać, że działania te podejmowane były zgodnie z zasadami określonymi w powołanych wyżej przepisach kpa. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że z akt sprawy wynika, iż pierwsze czynności w sprawie podjęte zostały w istocie dopiero w maju 2012 r. (a więc po upływie niemal 24 lat od dnia złożenia wniosku przez W.W.) i ograniczyły się do wystosowania w dniu 11 maja 2012 r. pisma zawierającego prośbę o przesłanie akt własnościowych nieruchomości. Kolejne działania w sprawie podjęte zostały w lipcu i wrześniu 2013 r. (stosowne pismo z dnia 5 lipca 2013 r. skierowane do skarżących i z dnia 9 września 2013 r. skierowane do Delegatury Biura Geodezji i Katastru w [...]), a następnie w sierpniu 2014 r. (pismo z dnia 6 sierpnia 2014 r. skierowane do Delegatury BGN w [...]) oraz w styczniu 2015 r. (pismo z dnia 30 stycznia 2015 r. skierowane do Wydziału Architektury i Budownictwa dla [...]). Z powyższego wynika zatem, że w sprawie podejmowane były nieliczne czynności mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego i – co istotne - podejmowane one były zazwyczaj po interwencji ze strony skarżących, tj. po złożeniu wniosków z dnia 17 kwietnia 2012 r. i z dnia 11 lutego 2013 r. oraz po wniesieniu zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie. Organ nie informował przy tym stron o przyczynach niemożności załatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa oraz o przewidywanym terminie jej zakończenia. Prezydent W. nie dochował też terminu wyznaczonego przez Wojewodę [...] w postanowieniu z dnia [...] marca 2015 r., mocą którego uznano zażalenie skarżących za uzasadnione i wyznaczono termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia wynoszący 2 miesiące od daty doręczenia postanowienia, tj. od dnia 10 kwietnia 2015 r. Do dnia rozpoznania skargi na bezczynność stosowna decyzja nie została wydana. W ocenie Sądu okoliczności powyższe jednoznacznie wskazują, że skarga na bezczynność Prezydenta W. jest uzasadniona. Nie ulega wątpliwości, że wskazany organ nie wywiązał się z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów kpa. Jak wskazano czynności mające na celu załatwienie sprawy i wydanie stosownego rozstrzygnięcia podejmowane były sporadycznie, w dużych odstępach czasu. Zgodnie zaś z art. 149 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając skargę na bezczynność organu za zasadną, Sąd zobowiązuje ten organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności. Jednocześnie uwzględniając skargę na bezczynność Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że wobec podejmowania przez Prezydenta W. jedynie nielicznych czynności mających na celu zakończenie sprawy i podejmowania ich ze znacznym przekroczeniem terminów określonych w kpa, a także z uwagi na fakt, że postępowanie toczy się już od wielu lat, zaistniała w sprawie bezczynność nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Sąd uznał jednocześnie, że wskazany w skardze dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy byłby zbyt krótki, zwłaszcza z uwagi na charakter i stopień jej skomplikowania oraz fakt, iż w sprawie istnieje potrzeba sporządzenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości. W ocenie Sądu zasadnym jest dlatego zobowiązanie organu do rozpoznania wniosków o odszkodowanie w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie, mając na uwadze w/w okoliczności, Sąd stwierdził, że w sprawie zaistniały podstawy do wymierzenia organowi grzywny w trybie art. 149 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w wysokości [...] zł, której celem jest zdyscyplinowanie organu i przeciwdziałanie opieszałości w prowadzeniu sprawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.