II OZ 130/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt VII SAB/Wa 76/15 o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi B. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt VII SAB/Wa 76/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek B. D. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 23 listopada 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia, w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Jednocześnie z uwagi na zmianę przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", mocą ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej poprzez złożenie oświadczenia, zgodnie z art. 252 § 1a P.p.s.a., o treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawiając wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania wskazał, że art. 252 P.p.s.a. określa wymogi formalne, jakie winien spełniać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie zaś z treścią § 1a (który to przepis wszedł w życie 15 sierpnia 2015 r., lecz ma zastosowanie również do postępowań wszczętych przed tą datą) oświadczenia, o których mowa w § 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Klauzula zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W ocenie Sądu I instancji, wobec nieuzupełnienia przez skarżącego braku formalnego wniosku poprzez złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 252 § 1a P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy należało pozostawić bez rozpoznania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł B. D., wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na skutek nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonanej ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dodany został przepis art. 252 § 1a P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenia, o których mowa w § 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W związku z powyższym Sąd I instancji prawidłowo wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku złożonego jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który nie zawierał klauzuli o wskazanej treści. Błędnie jednak Sąd I instancji ocenił skutki, jakie wiązały się z niewykonaniem tego wezwania przez skarżącego. Stanowisko Sądu I instancji jest w tym zakresie zbyt rygorystyczne, szczególnie uwzględniając, że wymóg ten jest efektem nowelizacji przepisów dokonanej w toku toczącego się postępowania. W poprzednim stanie prawnym strona również składała oświadczenie, że jest świadoma ewentualnej odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych. Oświadczenie to znajdowało się w formularzu prawa pomocy i miało brzmienie: Oświadczam, że znana mi jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Wzór formularza ustalony został na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245 ze zm.), wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 256 pkt 1 P.p.s.a. Oświadczenie takie podpisał skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Po nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostało wydane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 19 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015, poz. 1257), które dostosowało wzór formularzy o przyznanie prawa pomocy do nowych wymogów ustawowych. W obecnym brzmieniu w formularzu zawarte jest oświadczenie: Oświadczam, że jestem świadomy(a) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.). Nie ulega zatem wątpliwości, że w obu przypadkach chodzi o odpowiedzialność karną na tej samej podstawie prawnej, a celem nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w konsekwencji również rozporządzenia, było precyzyjne sformułowanie zakresu i podstawy ewentualnej odpowiedzialności karnej za składane w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, dokumenty i informacje. W niniejszej sprawie oznacza to, że skarżący składając formularz na poprzednio obowiązującym druku i podpisując znajdujące się w nim oświadczenie potwierdził w sposób niebudzący wątpliwości, że jest świadomy skutków składania fałszywych informacji, oświadczeń czy innych dowodów w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. To natomiast oznacza, że brak było podstaw do pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Należy także zwrócić uwagę na treść ostatniego zdania art. 252 § 1a P.p.s.a., zgodnie z którym klauzula zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Przepis ten stanowi nawiązanie do art. 233 § 2 Kodeksu karnego, zgodnie z którym warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie. Zawarcie we wniosku klauzuli o treści "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" jest zatem równoznaczne ze spełnieniem warunku ewentualnej odpowiedzialności karnej wynikającym z art. 233 § 2 Kodeksu karnego. Taki jest też cel regulacji art. 252 § 1a P.p.s.a. Wystarczającą dla spełnienia wynikającego z art. 233 § 2 Kodeksu karnego warunku odpowiedzialności karnej będzie również inna forma uprzedzenia o tej odpowiedzialności, a więc w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy, stosowne pouczenie. Jak wynika z art. 252 § 1a P.p.s.a. klauzula zastępuje pouczenie, a nie je wyłącza. O zakresie i podstawach odpowiedzialności karnej Sąd I instancji pouczył skarżącego doręczając wezwanie do złożenia klauzuli. Warunek ewentualnej odpowiedzialności karnej wynikający z art. 233 § 2 kodeksu karnego został więc spełniony, co oznacza, że został zrealizowany cel wynikający z art. 252 § 1a P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.