II GZ 836/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 19 października 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 804/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. zoo w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 804/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., odmówił I. Sp. z o.o. w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca Spółka podczas wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 6.000.000,00 zł , wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 448.672,96 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosiła 56.585,17 zł. Skarżąca wskazała, iż nie posiada rachunku bankowego. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółce zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, co powoduje niemożność opłacenia wpisu sądowego. Nadto wskazano, iż wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Zarządzeniem z dnia 7 września 2015 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. Pismem z dnia 18 września 2015 r. wnioskująca poinformowała, iż żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Zdaniem Spółki, "jest to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia", wobec czego nie nadeśle ona żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, iż Spółka wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia nie udzieliła odpowiedzi, wobec czego nie wykazała, że spełnia przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy. Sąd I instancji, orzekając na skutek sprzeciwu skarżącej, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu spółka nie wykazała, że w jej przypadku wystąpiła przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako p.p.s.a.). Skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek materiałów źródłowych, które pozwalałaby na poznanie jej zdolności płatniczej oraz zweryfikowanie wiarygodności oświadczeń przez nią złożonych. Wobec tego Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca uchyla się od udokumentowania sytuacji, w jakiej się znajduje, zatem nie istnieje możliwość stwierdzenia, że w jego przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji I. Sp. z o.o., wniosła o jego uchylenie. Zażalenie nie zawierało żadnego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi Spółka winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Mimo wezwania – Spółka nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że I. Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie jego wiarygodności. Mimo wezwania wydanego na postawie art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie nadesłała bowiem żadnych dokumentów to jest: 1) dokumentów potwierdzających prowadzone wobec Spółki postępowania egzekucyjne, 2) aktualnego wykazu środków trwałych Spółki, 3) wyciągów i wykazów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w razie zajęcia rachunku – należało nadesłać dokument potwierdzający zajęcie, ewentualnie zaświadczenie z banku potwierdzające blokadę bądź zamknięcie (likwidację) rachunku, 4) sprawozdania finansowego za rok obrotowy 2014, 5) bilansu zysków i strat za I i II kwartał 2015 r., 5) odpisów deklaracji na podatek VAT za ostatnie cztery miesiące, 6) odpisów raportów kasowych za ostatnie cztery miesiące. Brak wskazanych wyżej dokumentów uniemożliwiał Sądowi pierwszej instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.