II SA/Sz 390/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 września 2015 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej do Spraw Studentów Akademii Morskiej w S. z dnia [...] w przedmiocie stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nawigacyjnego Akademii Morskiej w S. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej do Spraw Studentów Akademii Morskiej w S. na rzecz skarżącej A. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej do Spraw Studentów Akademii Morskiej w S. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych: W dniu [...] r. A. B. złożyła do Wydziałowej Komisji Stypendialnej ds. Studentów Akademii Morskiej w S. wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2014/2015. Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenia o pobieraniu nauki przez przyrodnie rodzeństwo, zaświadczenie dotyczące dochodu osiąganego gospodarstwa rolnego przez ojczyma, wystawione przez Wójta Gminy W., zaświadczenia o dochodzie wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. dotyczące skarżącej, jej ojczyma i matki, a także oświadczenia dotyczące pobierania stypendium socjalnego w roku 2013, osiąganych dochodów, zamieszkiwania na stancji oraz oświadczenia dotyczące jej sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 23 października 2014r., doręczonym w dniu 6 listopada 2014 r., A. B. została wezwana do uzupełnienia braków formalnych i dostarczenia zaświadczenia z urzędu pracy, dotyczącego posiadania przez matkę skarżącej statusu osoby bezrobotnej i uzyskanych zasiłkach, oświadczenia matki o utrzymywaniu rodziny z dochodów osiąganych przez ojczyma skarżącej, a także oświadczenia złożonego przez ojczyma skarżącej o tym, czy jest on jej opiekunem prawnym bądź faktycznym, w terminie 14 dni. Brakujące dokumenty zostały uzupełnione przez skarżącą w dniu 12 listopada 2014r. Decyzją nr [...]z dnia [...]r. Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nawigacyjnego skarżącej zostało przyznane stypendium socjalne w kwocie [...], na okres 2 miesięcy od stycznia do lutego 2015 r. Jednocześnie komisja odmówiła skarżącej przyznania stypendium za okres 3 miesięcy od października do grudnia 2014r., z powodu wyczerpania środków w ramach kwot ujętych w planie funduszu pomocy materialnej uczelni na 2014 r. Na wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, w części dotyczącej przyznania stypendium, widnieją zapisy dotyczące przyznania skarżącej stypendium socjalnego na rok akademicki 2014/2015 w kwocie [...] zł i zwiększenia w kwocie [...] zł z tytułu zamieszkiwania w roku studenckim lub innym obiekcie, opatrzone datą 24 listopad 2014 r., które zostały następnie skreślone. W dolnej części strony widnieje zapis o przyznaniu skarżącej stypendium we wskazanych wysokościach opatrzony datą 15 grudnia 2014 r, i podpisem K. Po rozpatrzeniu odwołania A. B. Odwoławcza Komisja Stypendialna ds. Studentów utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję wskazując w uzasadnieniu, że wniosek skarżącej nie został rozpoznany w miesiącu październiku 2014 r. na skutek braków formalnych. Po ich uzupełnieniu okazało się, że środki funduszu pomocy materialnej na rok 2014 r. zostały rozdysponowane, a zatem brak było możliwości przyznania skarżącej stypendium socjalnego. Jako materialną podstawę decyzji organ wskazał § 12 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Akademii Morskiej w S., wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Rektora Akademii Morskiej w S. z dnia [...]r. Pod decyzją widnieje nieczytelny podpis Przewodniczącego Odwoławczej Komisji Stypendialnej ds. Studentów Akademii Morskiej w S. bez wskazania imienia i nazwiska. W skardze A. B. podniosła zarzuty naruszenia art. 184 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez przyznanie stypendium na okres krótszy niż semestr w sytuacji, gdy wniosek został złożony w terminie, art. 174 ust. 2 ustawy w związku z § 26 ust. 2 i § 2 ust. 4 zarządzenia Rektora Akademii Morskiej nr [...] poprzez niegospodarne zarządzanie środkami funduszu pomocy materialnej uczelni i nierówne traktowanie, co w konsekwencji doprowadziło do pokrzywdzenia części osób ubiegających się o przyznanie pomocy, art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak wskazania osoby upoważnionej do wydania decyzji. Organ wniósł o oddalenie skargi wyjaśniając, że w świetle przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym dopuszczalne jest przyznanie stypendium na okres krótszy aniżeli jeden semestr. Nadto organ wskazał, że uczelnia nie jest w stanie oszacować skali wniosków o wypłatę zapomóg związanych ze zdarzeniami losowymi oraz wniosków o wypłatę stypendium socjalnego. Stąd też, pomimo dokonania z należytą starannością rozdziału, środków nie wystarczyło dla wszystkich uprawnionych studentów. Organ argumentuje, iż w tej sytuacji decyzja odmowna była w pełni uzasadniona, zwłaszcza że rozpoznanie sprawy nie było spowodowane opieszałością organu, a faktem, iż wniosek strony był obarczony brakami formalnymi, które zostały uzupełnione dopiero w dniu 12 listopada 2014 r. Organ przyznał ponadto, że w decyzji nieprawidłowo jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przywołano § 12 ust. 1 regulaminu, podczas gdy stypendium socjalne zostało przyznane na podstawie § 8 i ten przepis winien zostać wskazany jako materialna podstawa rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c oraz pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należało uznać, że skarga jest zasadna. Przedmiotem skargi jest odmowa przyznania stypendium socjalnego z powodu wyczerpania środków funduszu pomocy materialnej na rok 2014. W pierwszej kolejności należało zatem zbadać, czy istnieją materialnoprawne podstawy do odmowy przyznania stypendium z tej przyczyny. Zgodnie z art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Przyznanie stypendium następuje w oparciu o kryterium dochodowe, które ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego na podstawie art. 179 ust. 2 ustawy. Ustalenie uprawnienia do otrzymania stypendium socjalnego następuje w oparciu o analizę sytuacji materialnej studenta, w szczególności ustalenie wysokości dochodu uprawniającego do ubiegania się o przyznanie stypendium, w sposób określony w art. 179 ust. 2. Na podstawie art. 179 ust. 8 w uzasadnionych przypadkach rektor, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna mogą żądać doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta i uwzględnić tę sytuację przy ocenie spełniania kryterium, o którym mowa w ust. 1. W przypadku niedostarczenia przez studenta zaświadczenia, o którym mowa wyżej rektor, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna, o których mowa w art. 175 ust. 4 i art. 176 ust. 3, może wezwać studenta do przedstawienia wyjaśnień. Niezłożenie wyjaśnień w wyznaczonym terminie skutkuje odmową przyznania stypendium socjalnego na podstawie art. 179 ust. 9 ustawy. Art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym zawiera ustawową delegację do utworzenia szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta. Regulamin ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Zarządzeniem nr [...]z dnia [...] r. Rektor Akademii Morskiej w S. wprowadził Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Akademii Morskiej w S. W rozdziale 2 regulaminu znalazły się szczegółowe regulacje dotyczące stypendium socjalnego, w szczególności określenia jego wysokości, sposobu ustalania sytuacji materialnej studenta, a także trybu występowania o stypendium socjalne. W załączniku nr 1 do regulaminu wymieniono wymagane dokumenty, które należy przedłożyć wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium. W rozdziale 1 regulaminu zawierającym postanowienia ogólne, które znajdują zastosowanie w przypadku wszystkich form pomocy przewidzianej dla studentów Akademii Morskiej w S., znajdują się zapisy umożliwiające takie rozdysponowanie środków, aby zaspokoić potrzeby wszystkich uprawnionych studentów. § 2 ust. 4 regulaminu stanowi, że przy przyznawaniu świadczeń studentom uczelni przestrzega się zasady równości dostępu do świadczeń pomocy materialnej i jawności działań w pracach komisji stypendialnych. Urzeczywistnieniem tej zasady jest określony w § 4 ust. 1 regulaminu mechanizm pozwalający na zaspokojenie potrzeb wszystkich ubiegających się o pomoc materialną studentów, stosownie do możliwości finansowych i posiadanych w funduszu pomocy materialnej środków. Zgodnie z § 4 ust. 1 regulaminu jeżeli środki finansowe będące w dyspozycji uczelni nie wystarczają w danym miesiącu na pokrycie wszystkich planowanych do przyznania świadczeń, rektor podejmuje decyzję o obniżeniu świadczeń, zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi trybu zmiany decyzji. Jednocześnie w myśl § 4 ust. 2 regulaminu, w przypadku, gdy środki finansowe będące w dyspozycji uczelni przewyższają w danym miesiącu sumę wszystkich planowanych do przyznania świadczeń, rektor może podjąć decyzję o podwyższeniu świadczeń. Na podstawie § 4 ust. 3 w każdym miesiącu wypłat świadczeń rektor w przypadku opisanym w ust. 1 określa, a w przypadku opisanym w ust. 2 – może określić trzy współczynniki, będące stosunkiem środków dostępnych w danym okresie wypłaty świadczeń do zobowiązania uczelni, wynikającego z przyznanych w danym miesiącu, w trzech grupach świadczeń: stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne dla osób niepełnosprawnych, stypendia socjalne. Świadczenie wypłacane studentowi w danym miesiącu jest iloczynem przyznanego stypendium i odpowiedniego współczynnika (ust. 4). Przytoczone zapisy przesądzają jednoznacznie o tym, że kontrola posiadanych w ramach funduszu środków musi być dokonywana na bieżąco, w każdym miesiącu, z uwzględnieniem zasady równego dostępu wszystkich uprawnionych studentów do świadczeń. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać, że wbrew twierdzeniom organu, za datę wszczęcia postępowania w tej sprawie należy uznać dzień złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium socjalnego. Sąd uznał, że nie jest trafna argumentacja organu, zmierzająca do wykazania, że termin rozpoznania tej sprawy należy liczyć od dnia uzupełnienia wniosku przez skarżącą. Na uwagę zasługuje bowiem fakt, iż żądanie uzupełnienia wniosku zostało doręczone stronie po upływie 13 dni od jego sformułowania przez organ, co w znacznej mierze przyczyniło się do przewlekłości postępowania. Skarżąca braki formalne w sposób wymagany przez organ uzupełniła bez zbędnej zwłoki, w ciągu 6 dni od doręczenia wezwania, a zatem brak jest podstaw do wywodzenia, że do wydania decyzji dopiero w miesiącu grudniu 2014 r. doszło na skutek jej opieszałości. Z akt postępowania, w szczególności z adnotacji widniejących na stronie 2 wniosku, wypełnionego przez Wydziałową Komisję Stypendialną ds. Studentów wynika jednoznacznie, że dochód skarżącej został obliczony już w dniu 24 listopada 2014 r. i z taką datą pierwotnie komisja zamierzała przyznać stypendium. Brak jest zatem w ocenie sądu jakichkolwiek argumentów, które uzasadniałyby rozpoznanie wniosku dopiero w miesiącu grudniu 2014 r. Sąd nie podzielił stanowiska organu, iż dopuszczalna była odmowa przyznania stypendium socjalnego tylko z tego powodu, że wyczerpano środki funduszu pomocy materialnej przyznane na 2014 r. Zarówno w przepisach ustawy jak i regulaminu brak jest zapisów umożliwiających odmowne rozpatrzenie wniosku o stypendium socjalne w przypadku, gdy wszystkie środki przeznaczone na ten cel zostaną rozdysponowane. Jedynym przewidzianym przepisami ustawy przypadkiem, w którym można wydać decyzję odmawiającą przyznania stypendium socjalnego jest niezłożenie w zakreślonym terminie wyjaśnień, o których mowa w art. 179 ust. 9 ustawy. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której studenci, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej, uprawniającej do otrzymania pomocy w trakcie semestru, mogliby zostać tej pomocy pozbawieni z powodu wcześniejszego rozdysponowania środków. Niezależnie od powyższych rozważań należy zwrócić uwagę na fakt, iż organ który otrzymał wniosek o przyznanie pomocy w formie stypendium socjalnego i oczekiwał na jego uzupełnienie w zakreślonym terminie powinien spodziewać się, że skarżąca złoży niezbędne dokumenty uprawniające ją do otrzymania świadczenia i zabezpieczyć środki na jego przyznanie. Sąd uznał również za zasadny zarzut naruszenia art. 107 § 1 k.p.a., który to przepis wyraźnie stanowi, że pod decyzją powinien znaleźć się podpis osoby upoważnionej do jej wydania, z podaniem imienia, nazwiska oraz stanowiska służbowego. Pod treścią zaskarżonej decyzji widnieje wskazanie stanowiska osoby, która wydała decyzję oraz jej nieczytelny podpis, a zatem nie spełnia ona wymagań, o których mowa w art. 107 § 1 k.p.a. nie zawiera bowiem danych indywidualizujących osobę, która podpisała się pod decyzją. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Nawigacyjnego Akademii Morskiej w S. O kosztach postępowania sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p. p. s. a.