II GZ 24/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 27 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 691/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji dotyczącej zezwolenia na zajęcie pasa drogowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sąd I instancji podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, iż jest właścicielem mieszkania o powierzchni 74 m2 oraz dwóch lokali o powierzchni 61 i 242 m2. Ponadto posiada maszyny i urządzenia wykorzystywane przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim troje dzieci i "osoba je wychowująca". Ponadto określił, że dochód z prowadzonej działalności przeznacza na utrzymanie rodziny. Z uwagi na istniejące wątpliwości co do aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 9 października 2015 r. skarżący został wezwany do udzielenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów. Wnioskodawca nie odpowiedział na prawidłowo doręczone wezwanie. Do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 listopada 2015 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy, skarżący dołączył jedynie zawiadomienie o zajęciu środka transportu oraz postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji odmówił M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji podkreślił, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi dochodzenia, w sytuacji gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Wyłączną sprawą zainteresowanego jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tymczasem wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dokumentów i stosownych oświadczeń. Sąd I instancji nie był zatem w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Wątpliwości powyższych wnioskodawca nie rozwiał również na etapie składania sprzeciwu, pominął bowiem dokumenty, które zobrazowałyby jego sytuację majątkową i rodzinną. W zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji M. K. domagał się jego zmiany i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący argumentował, że ma na utrzymaniu troje dzieci, zaś dochód z osiąganej działalności gospodarczej nie wystarcza na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 9 października 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień, którego to wezwania skarżący nie wykonał. Nie wyjaśnił m.in. skąd czerpie środki finansowe na utrzymanie, czy prowadzi działalność gospodarczą skoro – jak oświadczył we wniosku – posiada lokale użytkowe i budynek warsztatu, czy korzysta z pomocy społecznej, jakie ponosi wydatki w skali miesiąca na utrzymanie siebie i rodziny, jak również nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (zeznań podatkowych, zaświadczeń o wysokości dochodów). Stwierdzić zatem należy, że M. K. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów takich nie przedstawił. Taka postawa wnioskodawcy skutkowała zasadnym nieuwzględnieniem wniosku przez Sąd. Z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest w stanie zweryfikować zawartego w zażaleniu stwierdzenia, że dochody skarżącego są niewystarczające do pokrycia kosztów sądowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.