II GZ 972/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. Spółki z o.o. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3557/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3557/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił F. Spółce z o.o. w O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podniósł, że skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia - określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podał, że strona w 2014 r. uzyskała przychód w wysokości 1.688.950,20 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 1.745.404,46 zł. Wykazana strata podatkowa nie miała - w ocenie Sądu - znaczenia dla kwestii przyznania prawa pomocy, bowiem strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Sąd zauważył również, że według informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r. spółka utworzyła rezerwę na koszty w wysokości 25.590,89 zł. Spółka w pierwszym kwartale 2015 r. kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej, a z deklaracji VAT-7K za ten okres wynika, iż dokonywała transakcji handlowych (sprzedaż kształtowała się na poziomie 679.992 zł). Ponadto w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 30 kwietnia 2015 r. spółka wykazała zysk w wysokości 91.406,56 zł, uzyskując przychody netto w kwocie 867.268,28 zł. Sąd I instancji uznał, że skarżąca - pomimo wykazywanych trudności - obraca nadal środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania, co wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu przez skarżącą spółkę działalności na duża skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, Sąd I instancji podkreślł, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargę na czynności egzekucyjne. Sąd zwrócił uwagę na przedmiot działalności spółki określony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, stwierdzając, że trudno uznać, iż aktualnie spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Ponadto działalność spółki nie została zawieszona, spółka nie znajduje się w fazie upadłości czy też likwidacji. Zdaniem Sądu, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet mimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skoro spółka osiąga przychody, to jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Sąd zaznaczył przy tym, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisywać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła F. Spółka z o.o., zaskarżając je całości. Wniosła o jego zmianę w całości, poprzez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie art. 245 § 1, § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu spółka podniosła, że wbrew twierdzeniu Sądu I instancji obecna sytuacja finansowa spółki uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przychód uzyskiwany z prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej (podobnie jak i skala tej działalności) nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki. Przychód jest bowiem wyłącznie kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, a co najwyżej jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych. Wartości przychodów ujęte w sprawozdaniu nie oznaczają, że dany podmiot w rzeczywistości (efektywnie) uzyskał wskazaną w sprawozdaniu kwotę przychodu. Skarżąca dodała, że aktualna sytuacja majątkowa spółki wynika nie tylko i nie wyłącznie ze złożonych do akt sprawy sprawozdań finansowych spółki, lecz również z innych, zaoferowanych przez skarżącą dokumentów, m.in. zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych. Zdaniem spółki, nie posiada ona obecnie środków na poniesienie kosztów sądowych, lecz również - mimo podjęcia niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków - nie mogła ich wcześniej przygotować na poczet ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych. Spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, a zatem stan ten ma charakter trwały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady, a korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, co trafnie podkreślił Sąd I instancji, że wysokość przychodu skarżącej spółki za 2014 r. i za pierwsze cztery miesiące 2015 r., znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na obecnym etapie postępowania sprowadzających się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1440 zł). Nie ulega wątpliwości, że przychód jest jednym z czynników obrazujących kondycję finansową podmiotu gospodarczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa była ocena dokonana przez Sąd I instancji, który uznał, że wykazany przez skarżącą przychód za 2014 r. w wysokości 1.688.950,20 zł oraz - przede wszystkim - za pierwsze cztery miesiące 2015 r. w wysokości 867.268,28 zł, świadczy o tym, iż aktualna kondycja finansowa spółki nie może zostać określona jako zła. Ocenę tę potwierdzają również inne dokumenty przedłożone przez stronę, które - wbrew sugestiom spółki - również zostały wzięte pod uwagę przez Sąd I instancji przy ocenie spełnienia przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Z rachunku zysków i strat wynika, że w roku obrotowym 2015 r. - według stanu na dzień 30 kwietnia 2015 r. - spółka wykazała zysk netto w wysokości 91.406,56 zł, natomiast z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego spółki za luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r., wynika, że spółka dokonywała w każdym z tych miesięcy kilkudziesięciotysięcznych wpłat pieniężnych na swoje konto oraz wykonywała przelewy (w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych) na rzecz swoich kontrahentów. Istotnego znaczenia dla wspomnianej oceny nie ma zawiadomienie z dnia [...] czerwca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spółki, skoro dochodzone w związku z tym zawiadomieniem należności wynoszą 34.129,20 zł, a z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że spółka oraz prezes jej zarządu dokonywali w każdym miesiącu wpłat na to konto w wysokości na ogół znacznie przekraczającej wspomnianą kwotę (tj. 50.500 zł w lutym 2015 r., 112.600 zł w marcu 2015 r., 22.300 zł w kwietniu 2015 r., 122.000 zł w maju 2015 r.). Wspomniane wpłaty świadczą o tym, że spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz - jak trafnie zauważył Sąd I instancji - decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, np. należności z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarią adwokacko-radcowską (w okresie luty-maj 2015 r. spółka udokumentowała przelewy z tego tytułu na łączną kwotę 131.015,85 zł). Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.