II FZ 878/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 404/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 7 maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych, umorzenia odsetek oraz kosztów upomnienia postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 404/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: "WSA") odmówił W. Z. (dalej: "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 7 maja 2015 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych, umorzenia odsetek oraz kosztów upomnienia. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia postanowienia WSA wynika, że Skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki : opłaty za mieszkanie - 500 zł, zakup lekarstw 300 zł, alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 400 zł, koszt nieczytelny 200 zł. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 24 lipca 2015 r. wyjaśnił, iż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak kontrahentów, a emerytura jest jedynym jego źródłem dochodu. Wskazał, że po opłaceniu alimentów na małżonkę, kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz kosztów leczenia pozostają mu środki pieniężne, z których nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o pokryciu opłaty od skargi. Wskazał, że prowadzone jest przeciwko niemu także postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O.. Nadmienił, iż sprzedane pojazdy ze względu na swój wiek oraz stan techniczny nie przedstawiały znacznej wartości, a środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Podał, że z małżonką pozostaje w separacji faktycznej czego efektem jest nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Wskazał, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe o czym świadczy ustanowiony między nimi ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Dodał, iż nie posiada rachunków bankowych. Do wniosku załączono kserokopię opłaty za czynsz mieszkaniowy w kwocie 430 zł za lipiec 2015r. (k. 22), kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 grudnia 2014r. (k. 23), kserokopię rachunku za abonament telewizji Vectra (k. 24) w wysokości 55 zł, kserokopię faktury z tytułu usług Orange w wysokości 53,68 zł (k. 25), kserokopię faktury za energię elektryczną za dwa miesiące w wysokości 147,42 zł. (k. 26). Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów swojej małżonce I. Z. na podstawie ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w O. w dniu 15 lutego 2013r. Starszy referendarz sądowy w WSA postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Na powyższe postanowienie Skarżący złożył sprzeciw. WSA rozpoznając wniosek Skarżącego stwierdził, że Skarżący pomimo wezwania nie przedstawił następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: oświadczenia w zakresie rozliczenia kosztów wspólnego mieszkania pomiędzy nim, a jego żoną, określenia wysokości uzyskiwanych przez małżonkę dochodów, wyjaśnień w zakresie posiadanego majątku nieruchomego jak i ruchomego zasobów pieniężnych w okresie od 1 stycznia 2013 r. do chwili obecnej przez niego jaki przez jego małżonkę, oraz wyciągów i wykazów z posiadanych ewentualnie przez współmałżonkę rachunków bankowych, w tym obsługujących posiadane karty kredytowe bądź oświadczenia o braku rachunków bankowych. W związku z powyższym, zdaniem WSA, Skarżący nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim z przedstawionych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie 2100 zł. Kwota ta przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, które od 1 marca 2015r. wynoszą 880,45 zł, a to jak przyjąć należy co do zasady umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. WSA podkreślił, że wnioskodawca wprawdzie przedstawił dokumenty źródłowe przedstawiające wysokość ponoszonych wydatków, których wysokość określił na kwotę – ok. 2000 zł łącznie miesięcznie, to jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii w jakim zakresie obciążają one jego osobiście, a w jakim ponosi je łącznie z żoną, z którą prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Zamieszkiwanie bowiem obojga małżonków w jednym lokalu nierozerwalnie wiąże się z posiadaniem wspólnych opłat m.in. za mieszkanie, energię elektryczną, wywóz śmieci, TV itp., co potwierdzają przedłożone rachunki. Nie wiadomo tym samym czy skarżący ponosi te koszty samodzielnie czy też wspólnie z żoną, czy też z uwagi na zawartą ugodę w sprawie alimentów wspólne opłaty mieszkaniowe ponoszone są z tej kwoty. Ponadto WSA zwrócił też uwagę, że Skarżący powołując się na okoliczność prowadzenia egzekucji, nie podał jednak, jakie rzeczywiście kwoty są potrącane, a zatem, jakimi faktycznie dochodami dysponuje na pokrycie niezbędnych wydatków. W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia dotyczący faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, w związku z czym podlega oddaleniu. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i następnych p.p.s.a. stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący wykaże brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O przyznaniu prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego względu istotne znaczenie ma zawsze przeprowadzenie wyczerpującej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie WSA było prawidłowe. Należy zwrócić uwagę, że według oświadczenia złożonego w niniejszej sprawie Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 2.100 zł, natomiast łączna suma miesięcznych wydatków wynosi 2000 zł. Jednakże niniejsza sprawa jest jedną z kilku spraw Skarżącego rozpoznawanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w przeciągu ostatnich trzech miesięcy. W innych sprawach rozpoznawanych przez tutejszy Sąd (np. II FZ 744/15) Skarżący wskazał, że kwota jego emerytury wynosi 2560 zł. Natomiast w obecnie rozpoznawanej sprawie kwota ta zmalała do 2100 zł, przy czym Skarżący nie podał powodów, z których została ona zmniejszona. Jednocześnie w aktach niniejszej sprawy, brak jest dokumentów potwierdzających uzyskiwanie emerytury w takiej wysokości. Mając zatem powyższe na uwadze należy zatem przyznać rację WSA, że bierność Skarżącego w zakresie wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że Skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Uwzględniając bezzasadność argumentacji Skarżącego zawartej w zażaleniu oraz aprobatę dla oceny WSA, co do wniosku Skarżącego i jego dalszego postępowania w sprawie, w związku z ciążącym na nim, na mocy art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a, obowiązkiem wykazania zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.