IV SA/Po 447/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Maciej Busz Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi D.W. na uchwałę Rady Miejskiej w R. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę W dniu [...] maja 2015 r. Rada Miejska w R. na podstawie art. 383 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 11 § 1 pkt 5 w zw. z art. 10 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. - Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2011r., Nr 21, poz. 112 ze zm. - zwanej dalej: "Kodeksem wyborczym") podjęła uchwałę nr [...] w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego D.W. z powodu nieposiadania prawa wybieralności w dniu wyborów. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że radny D.W. od kilku lat na stałe mieszka w G.W. - poza obszarem gminy R. , gdzie prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe i gdzie znajduje się jego centrum aktywności życiowej. Rada Miejska w R. uznała, że radny D.W. w dniu wyborów nie posiadał prawa wybieralności, o którym mowa w art. 11 § 1 pkt 5 w zw. z art. 10 § 1 pkt 3 Kodeksu wyborczego, w związku z czym stwierdziła wygaśnięcie jego mandatu. Pismem z dnia 1 czerwca 2015r. radny D.W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na uchwałę nr [...] Rady Miejskiej w R. z dnia [...] maja 2015r. w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego. Skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości z uwagi na podjęcie jej z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności: – art. 7 w związku z art. 16 Konstytucji RP; – art. 383 § 1 pkt 2 w związku z art. 10 § 1 pkt 3a ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2011r., nr 21, poz. 112 ze zm.); – art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.). 2. zasądzenie na koszt skarżącego kosztów postępowania wg. norm przepisanych. Skarżący wskazał, że jest ujęty w spisie wyborców Gminy R. , a Rada Miejska nie przeprowadziła postępowania dowodowego, z którego wynikałoby, że nie powinien w nim figurować. Ponadto podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że od kilku lat mieszka z żoną w G.W., co nie jest prawdą, ponieważ związek małżeński zawarł w dniu 4 kwietnia 2015r. Skarżący zaznaczył, że nie traktuje G.W. jako centrum jego aktywności życiowej i miejsca stałego zamieszkania. Wskazał, że korespondencja kierowana na jego adres zameldowania w R. jest przez niego odbierana. Ponadto wszelkie umowy są przez skarżącego zawierane i realizowane pod adresem jego zameldowania. D.W. wskazał, że zaskarżona uchwała została podjęta bez należytego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych. Ponadto podniósł, że żadna komisja Rady Miejskiej nie zaopiniowała projektu uchwały, a szybki tryb postępowania pozbawił skarżącego możliwości pełnej obrony jego praw. Do skargi skarżący dołączył m.in. odpis skrócony aktu małżeństwa, fakturę VAT nr [...], fakturę VAT nr [...] oraz kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2014r. W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w R. wniosła o jej oddalenie w całości. Organ wskazał, że skarżący w złożonych wyjaśnieniach jednoznacznie potwierdził wątpliwości, co do braku zamieszkiwania na terenie R. , wskazując m.in. informację, że dopiero w przyszłości chce w R. wybudować dom. Organ podkreślił, że miejsce zameldowania nie może być utożsamiane z miejscem zamieszkania. Organ wskazał, że skarżący od wielu lat zamieszkuje wraz ze swoją ówczesną partnerką życiową, a w chwili obecnej z żoną i córką w G.W. W ocenie organu oczywiste jest, że dni wolne od pracy spędza się w gronie najbliższej rodziny. Organ zaznaczył, że skarżący na pytania radnych o wskazanie jednego miejsca zamieszkania wskazywał zarówno G.W., jak i R. Organ podkreślił, że radny D.W. miał możliwość złożenia wyjaśnień w sprawie jego miejsca zamieszkania. Zajął on stanowisko w formie pisemnej, a także złożył wyjaśnienia na posiedzeniu komisji Rady Miejskiej w R. w dniu [...] maja 2015r. oraz na sesji Rady Miejskiej w R. w dniu [...] maja 2015r. W piśmie procesowym z dnia 6 lipca 2015r. skarżący oświadczył, że jego miejscem zamieszkania są R. Zaznaczył, że w R. ma swoje rzeczy osobiste, książki, pamiątki i mieszkają tam jego rodzice i rodzeństwo. Ponadto wskazał, że w G.W. pracuje, czasami nocuje, jednak raczej nie spędza wolnego czasu. Wskazał, że cały swój wolny czas, poza pracą zawodową, spędza w R. sam lub z rodziną z racji jego historycznych zainteresowań, sprawowania mandatu radnego oraz posiadania działki rekreacyjnej na ogrodzie działkowym. Podkreślił, że zamierza wybudować dom w R. Ponadto wskazał, że w G.W. spędza najwięcej czasu, ponieważ jego praca zawodowa nie ogranicza się do 40 godzin tygodniowo i często musi zostawać w pracy po godzinach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 10 § 1 pkt 3 a Kodeksu Wyborczego - Prawo wybierania, (czynne prawo wyborcze) ma w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego: rady gminy - obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy. W wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (bierne prawo wyborcze) posiadają osoby mające prawo wybierania tych organów (art. 11 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego). Z powyższych uregulowań wynika, że zarówno dla czynnego jak i biernego prawa wyborczego istotne znaczenie ma miejsce zamieszkania. O miejscu zamieszkania zasadniczo decydują dwa czynniki: zewnętrzny (faktyczne przebywanie) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wykładnia celowościowa wskazuje na potrzebę utożsamiania pojęcia "mieszkaniec gminy" z pojęciem "osoby stale zamieszkujące" na obszarze tej gminy. Ponieważ miejsce zamieszkania zależne jest od zamiaru, a więc od woli konkretnej osoby, to o tej woli decydują nie tylko deklaracje osoby zgłaszane o związku z określoną sytuacją, ale obiektywne okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar oczywisty. Podobnie wyraził swój pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11.04.2013 r. II OSK 530/13, gdzie stwierdzono, że "ustalenie faktu stałego zamieszkania dla potrzeb określenia kto posiada czynne i bierne prawo wyborcze powinno mieć z jednej strony na względzie ułatwienie obywatelom dostępu do udziału w wyborach, z drugiej zaś strony nie może być jednak przyzwoleniem na nadużywanie tego prawa. Z tego powodu dla oceny stałego miejsca pobytu nie należy kierować się wyłącznie oświadczeniami osoby zainteresowanej, konieczne jest bowiem uwzględnienie okoliczności zewnętrznych mogących świadczyć o tym, że dana osoba rzeczywiście zamierza stale przebywać w tej miejscowości". Orzecznictwo i doktryna są zgodne co do tego, że przepisy nie zakreślają żadnego terminu, którego upływ jest konieczny do uzyskania statusu mieszkańca. Również nie mają wpływu zdaniem Sądu plany życiowe obywatela, gdyż pojęcie "zamieszkiwanie" musi być oceniane w kategoriach konkretnych wyborów i oceny czynnego i biernego prawa wyborczego danej osoby. Miejsce za mieszkania nie musi pokrywać się z miejscem zameldowania osoby fizycznej, które jest okolicznością o charakterze administracyjnoprawnym. Również fakt posiadania przez osobę fizyczną lokalu mieszkalnego, czy też innej nieruchomości na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego nie ma znaczenia dla ustalenia faktycznego miejsca zamieszkiwania. Również płacenie podatków nie ma znaczenia dla obiektywnej oceny zamieszkiwania, gdyż te płacone są w miejscu zameldowania. Kontrolując zaskarżoną uchwałę, Sąd uznał, że Rada Miejska w R. zasadnie uznała, że pobytowi radnego D.W. w miejscowości R. , w której jest zameldowany na stałe, brakuje cech koncentracji życia osobistego i rodzinnego. Jak przyznawał to sam skarżący w G.W. pracuje, mieszka tam jego żona i córka "i siłą rzeczy tam spędza najwięcej czasu". W ocenie Sądu nie można uznać, że D.W. ma inne miejsce zamieszkania niż jego żona, w innym miejscu prowadzi gospodarstwo domowe i w innym miejscu skupia swoje życie rodzinne. Odnosząc się do zarzutu skargi, że związek małżeński radny zawarł dopiero 4.04.2015 r. w G.W. należy stwierdzić (co sam skarżący przyznał na rozprawie w dniu 27.01.2016 r.), że jego córka ze związku z żona ma cztery lata. Świadczy to jedynie o tym, że uprzednio skarżący żył w nieformalnym związku i nie przeczy obiektywnie pojmowanemu pojęcia zamieszkania. Sąd oceniając drugą przesłankę decydującą o danym miejscu zamieszkiwania tj. zamiaru przebywania - uznał, że składnik ten nie może być oceniany tylko i wyłącznie na podstawie wewnętrznego przekonania skarżącego i jego stosunku emocjonalnego do miejscowości R. Aby zamiar był wiarygodny musi wyrażać się w zachowaniach mających obiektywny obraz tegoż zamiaru. W ocenie Sądu zarzuty wyartykułowane w skardze są chybione. Nie można zarzucić Radzie Miejskiej w R. , że naruszyła zaskarżoną uchwałą art. 7 w zw. z art. 16 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej czy też art. 383 § 1 pkt 2 w związku z art. 10 § 1 pkt 3 Kodeksu wyborczego. Zaskarżona uchwała wskazuje na podstawę prawna rozstrzygnięcia, a jej uzasadnienie, wyjaśnia, że powodem wygaśnięcia mandatu radnego było nieposiadanie w dniu wyborów biernego prawa wyborczego w Mieście i Gminie R. Dla istoty sprawy - z uwagi na wyłącznie obiektywne przesłanki wygaśnięcia mandatu - bez znaczenia jest skąd Rada Gminy czerpała wiedzę o tym, że w dniu wyborów skarżący nie posiadał na określonym terenie biernego prawa wyborczego. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nie uzależnia korzystania z praw wyborczych od zameldowania, dzięki temu w wyborach mogą brać udział osoby nigdzie nie zameldowane. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu Cywilnego), przy czym można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania (art. 28 Kodeksu Cywilnego). Rada Miejska w R. w związku z powziętymi informacjami dotyczącymi faktycznego miejsca zamieszkania skarżącego pozwoliła mu na ustosunkowanie się do stawianych zarzutów, co skarżący uczynił w piśmie z dnia [...].05.2015 r. Uczestniczył też, co sam przyznał, w posiedzeniu komisji w dniu [...] maja 2015 r. w i Sesji Rady Miejskiej w R. w dniu [...] maja 2015 r. gdzie wypowiadał się w swojej sprawie. Zachowano więc wymogi z art. 383 § 3 Kodeksu wyborczego. Powyższe fakty przeczą temu, aby u podstaw podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu leżały przesłanki pozaprawne – jak to określił skarżący - polityczne. Rada musi orzec o wygaśnięciu mandatu, w przypadku zdarzeń mających podstawę w art. 383 § 1 pkt 2 Kodeksu wyborczego w terminie 1 miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Ponieważ Rada powzięła wiadomość o braku biernego prawa wyborczego skarżącego 5 maja 2015 r. – podjęcie uchwały w dniu 27 maja 2015 r. nie stanowi dowodu nadzwyczajnego pośpiechu w podejmowaniu uchwały o wygaśnięciu mandatu, a jedynie świadczy o zachowaniu terminu przewidzianego w Kodeksie wyborczym. Zdaniem Sądu Rada nie naruszyła również wskazanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Kodeks wyborczy stanowi swoistą regulację i w ocenie Sądu brak jest podstaw do stosowania w przypadku wygaszenia mandatu innego postępowania niż przewidziano to w art. 383 § 3 Kodeksu wyborczego. Z powyższych względów skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.