II GZ 580/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1110/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników telewizyjnych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1110/15 orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) odmówił E. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników telewizyjnych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że E. R. wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskująca oświadczyła, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a źródłem jej dochodów jest działalność gospodarcza, z której obecnie nie osiąga żadnych dochodów. Ponadto wnioskująca oświadczyła, że posiada ok. 5000 zł oszczędności i usiłuje nadrobić straty z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak wymaga to czasu, więc korzysta z pomocy finansowej rodziców i siostry, zaś oszczędności przeznacza na utrzymanie. Na miesięczne zobowiązania skarżącej składają się raty pięciu kredytów oraz kart kredytowych w łącznej wysokości przeszło 8000 zł, czynsz 400 zł i opłaty za media 200 zł. Skarżąca wyszczególniła zobowiązania względem ZUS-u (80 000 zł), podatkowe ok. 34 000 zł i wobec kontrahentów ok. 60 000 zł. Z dokumentów uzupełniających wniosek wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (dochód za 2014 r. 224 020,06 zł; dochód za styczeń - maj 2015 r. 10 134,84 zł), spłaca zaciągnięte kredyty bankowe, jest zadłużona w ZUS, urzędzie skarbowym i wobec kontrahentów, a także toczą się przeciwko niej postępowania egzekucyjne. Skarżąca nadesłała także wyciągi z trzech rachunków bankowych: 1/ saldo za okres 1.01. – 30.06.2015 r. w wysokości 980,68 zł; 2/ saldo za okres 1.04. – 30.06.2015 r. w wysokości 0,21 zł i 3/ saldo za okres 1.01. – 30.06.2015 r. w wysokości minus 1270,77 zł. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd uznał, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody i nie wykazała, aby utraciła płynność finansową, a to oznacza, że nawet pomimo trudności finansowych powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Sąd wskazał, że do sprzeciwu skarżąca nie dołączyła dokumentów potwierdzających wymienione w nim okoliczności, a zatem brak było możliwości ustalenia, czy jej sytuacja materialna pogorszyła się w 2015 r. na tyle, żeby skutkowało to uwzględnieniem wniosku. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca posiada oszczędności (ok. 5000 zł) przekraczające wpis sądowy od skargi (695 zł), toteż w przypadku uiszczenia wpisu nie znajdzie się w sytuacji, w której nie będzie dysponowała środkami na niezbędne potrzeby życiowe. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) E. R. domagała się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 14 stycznia 2016 r. i przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Skarżąca argumentowała, że jej działalność gospodarcza od dłuższego już czasu nie przynosi zysków, koszty jej prowadzenia były dotychczas ogromne, natomiast banki wypowiedziały umowy kredytowe (zawarte, gdy skarżąca miała zdolność kredytową). Oszczędności skarżąca przeznaczyła na bieżące utrzymanie oraz koszty zakupu leków w związku z leczeniem nogi poddanej zabiegowi chirurgicznemu. Skarżąca wyjaśniła również, że po śmierci ojca przebywała na zwolnieniu lekarskim i dlatego nie prowadziła działalności, więc nie miała dochodów. Do zażalenia załączono: bilans firmy (dochód za 2015 r. w kwocie 32 627,07 zł), przedegzekucyjne wezwanie do zapłaty z dnia [...] października 2015 r. (55 085,35 zł), wezwanie do zapłaty z dnia [...] listopada 2015 r. (5 146,27 zł), wypowiedzenie umowy kredytu z dnia [...] stycznia 2016 r. (zadłużenie przeterminowane 144 572 zł), wezwanie od komornika z dnia [...] lutego 2016 r., a także deklaracje PIT za 2014 r. i 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży zatem po stronie skarżącej, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie NSA dokonana przez Sąd I instancji w kontrolowanym postanowieniu ocena wniosku E. R., polegająca na odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jest prawidłowa. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że kwestia kredytów, które zaciągnęła strona skarżąca i w których spłacaniu dokumentuje narastające trudności nie ma znaczenia dla przyznania prawa pomocy, ponieważ zobowiązania cywilnoprawne, czyli kredytowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (koszty sądowe), co sąd kasacyjny wielokrotnie tłumaczył już w swoim orzecznictwie. Zgromadzone w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia skarżącej, ocenione przez WSA, rzeczywiście wskazują, że prowadzona przez skarżącą działalność (według kodu 55.10.Z PKD – Hotele i podobne obiekty zakwaterowania; zobacz: informacja z CEIDG, w aktach administracyjnych sprawy) w 2015 r., w porównaniu do stanu z 2014 r., nie przynosiła tak znaczących dochodów, jak miało to miejsce. Okoliczność ta jednak nie oznacza, że skarżąca nie osiąga żadnych dochodów i nie dysponuje środkami na uiszczenie wpisu sądowego w tej sprawie, bowiem działalność wykonuje nadal i nie ma podstaw do przyjęcia, że utraciła źródło dochodu, a także że dochody nie wystarczają na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej. Skarżąca zdaje się stawiać znak równości pomiędzy spadkiem osiąganych dochodów a brakiem ich osiągania, co jest – zdaniem NSA – oczywiście nietrafne. Dopóki skarżąca prowadzi działalność i osiąga z niej zyski (nie tylko przychody) nie można jednoznacznie uznać, że jest osobą ubogą, której nie stać na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i jako taka osoba nie może uiścić kosztów sądowych. Poza tym skarżąca nie wyjaśniła ani Sądowi I instancji, ani NSA swojej sytuacji w sposób niebudzący wątpliwości. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że korzysta z pomocy finansowej rodziców i siostry, ale wysokości tej pomocy nie wiedzieć czemu nie sprecyzowała. Nie wiadomo zatem jaka jest wysokość tej pomocy i jaki to ma wpływ na ogólną kondycję finansową wnioskodawczyni. Podkreślenia nadto wymaga, że skarżąca w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, iż dysponuje oszczędnościami w wysokości ok. 5000 zł. Sąd I instancji prawidłowo odwołał się do tej kwoty i kwoty należnego wpisu sądowego od skargi (695 zł) i stwierdził, że część oszczędności skarżąca może przeznaczyć na opłacenie wpisu bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W ocenie NSA, podnoszone w zażaleniu spożytkowanie tych oszczędności w całości na inne cele niż należny wpis sądowy tym bardziej przemawia za odmową przyznania skarżącej prawa pomocy, gdyż najwyraźniej skarżąca ma inne priorytety niż regulowanie kosztów sądowych, mimo że – jak wynika z akt sprawy – stać ją na uiszczenie tych kosztów. Powyższe oznacza, że E. R. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., więc WSA zasadnie zastosował ten przepis dla odmowy przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.