II GSK 961/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Wiszniewska-Białecka Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1216/15 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy 1) uchyla punkt 1. zaskarżonego wyroku i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2) uchyla postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2016 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1216/15) i z dnia 21 października 2016 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1216/15); 3) zasądza od A. S. na rzecz Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej 1100 zł (jeden tysiąc sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1216/15 sprawy ze skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy w punkcie 1/ uchylił zaskarżoną decyzję; w punkcie 2/ zasądził od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz [...] kwotę 1617 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2011 r. [...] (dalej: strona) wystąpił do Urzędu Patentowego RP o udzielenie prawa ochronnego na oznaczenie słowne "[...] Decyzją z dnia 2 grudnia 2013 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia ochrony przedmiotowemu oznaczeniu na podstawie art. 131 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej ( Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, ze zm.), dalej p.w.p. Orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Urząd Patentowy RP decyzją z dnia 25 lutego 2015 r., działając na podstawie art. 245 ust.1 w związku z art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust 2 pkt 1 i pkt 2, art. 131 ust. 1 pkt 3 oraz art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p., uchylił w całości zaskarżoną decyzję z dnia 2 grudnia 2013 r. i odmówił udzielenia prawa na podstawie art.129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 art. 131 ust. 1 pkt 3 oraz art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art.129 ust. 1 pkt 2 i 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p, istotą znaku towarowego jest zdolność odróżniania towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. Znak towarowy powinien zatem posiadać ujętą abstrakcyjnie zdolność do odróżniania oraz ocenianą w odniesieniu do towarów i usług, dla jakich został zgłoszony zdolność odróżniającą, tzn. posiadać dostateczne znamiona odróżniające. Znamion tych nie posiadają w szczególności takie oznaczenia, które w sposób bezpośredni informują o rodzaju, właściwościach, przeznaczeniu, przydatności towaru oraz takie oznaczenia, które ze swej istoty nie nadają się do odróżniania towarów lub usług, dla których zostały zgłoszone. Przedmiotem oceny jest zawsze oznaczenie jako całość. W sprawie zgłoszone oznaczenie nr [...] jest przeznaczone do oznaczania towarów zawartych w klasie: 16, tj. plakaty, foldery, materiały informacyjne i reklamowe, koperty, materiały piśmienne, nalepki, plansze, reprodukcje graficzne, materiały filmowe; usług w klasie 35, tj. reklama; w klasie 41, tj. nauczanie, kształcenie, rozrywka, działalność sportowa i kulturalna. Organ podkreślił, że zgłoszone oznaczenie "[...] jest jedynie słowne, a więc nie posiada żadnej wyróżniającej szaty graficznej w postaci np: fantazyjnej czcionki czy rysunku graficznego. Oznaczenie nie dysponuje również żadnym wyróżnikiem identyfikującym wskazane towary i usługi z ich oferentem. Oznaczenie składa się z czterech wyrazów, pisanych rozłącznie, tworzących jedno wspólne określenie "[...]" mających konkretne znaczenie w języku polskim. Wyrażenie "[...]" zgodnie z internetowym słownikiem języka polskiego oznacza uroczystość złożoną z szeregu imprez artystycznych w połączeniu z wykonaniem krótkich utworów muzycznych z tekstem do śpiewania czyli piosenek". Określenie "ballady filmowej" określa "gatunek filmowy o charakterze epicko - lirycznym, a wydarzenia koncentrują się głównie wokół osoby bohatera, którego charakterystyczny wizerunek zależy od emploi aktora, a istotną rolę odgrywają w balladach filmowych światło, kolor i muzyka". Organ wskazał również, że zgodnie z art. 131 ust. 1 pkt 3 p.w.p nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, których używanie może wprowadzić nabywców w błąd co do właściwości lub charakteru towaru. Znak został również zgłoszony dla usług: "działalność sportowa" z klasy 41. Ponieważ usługi te nie dotyczą jakichkolwiek festiwali piosenki, sygnowanie przez Zgłaszającego takich usług oznaczeniem [...] może wprowadzać odbiorców w błąd, w szczególności co do charakteru tychże usług "działalność sportowa" sklasyfikowanych w klasie 41. Urząd Patentowy podtrzymał podstawę odmowy udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak towarowy powołaną w decyzji z dnia 2 grudnia 2013 r., tj. art. 131 ust. 2 pkt. 1 p.w.p. Organ wskazał, że prekursorem i organizatorem [...] jest Miasto T. W tworzenie tego projektu był zaangażowany m.in. [...], co potwierdza dokument Zarządzenia nr [...], który sprawował funkcje Dyrektora Biura, z czego jasno wynikają powierzone mu obowiązki, cele i działania. Z zarządzenia nr [...] z dnia 17.09.2008 r. stanowiącego załącznik - Rozdział 3, wynika, że do funkcji [...] , którego dyrektorem był [...], należy "prowadzenie działań wzbogacających i podnoszących atrakcyjność oferty kulturalnej T. z wykorzystaniem unikalnych walorów architektonicznych i historycznych obszaru T. oraz współpraca z [...]", z którymi ściśle związana jest organizacja imprez kulturalnych, w tym docelowo [...]. W związku z powyższym, działanie uprawnionego cechuje zła wiara w powiązaniu z obiektywną oceną działań [...]jako pełnomocnika [...], które było koordynatorem całej organizacji festiwalu. Uwzględniając skargę [...] na powyższą decyzję, Sąd wskazał że, Urząd Patentowy naruszył art. 139 k.p.a. Zakres zakazu reformationis in peius wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać - określonej decyzją organu pierwszej instancji - sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. W niniejszej sprawie strona wniosła o udzielenie prawa ochronnego na oznaczenie słowne "[...] Decyzją z dnia 2 grudnia 2013 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia ochrony przedmiotowemu oznaczeniu na podstawie art. 131 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy p.w.p. podnosząc, że przedmiotowy znak został zgłoszony w złej wierze, albowiem koordynatorem Festiwalu było Miasto T., a skarżący jako Dyrektora Biura Miasta T. miał zajmować się sprawami organizacyjnymi. A zatem znak towarowy [...] powstał w związku czynnościami podejmowanymi przez [...] na podstawie stosunku pracy. [...] znał plany swego pracodawcy dotyczące imprez kulturalnych związanych z miastem Toruniem. [...] nie zgodził ze stanowiskiem organu, że istnieją podstawy do odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy na podstawie art. 131 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy p.w.p., składając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym starał się wykazać, że jest pomysłodawcą i twórcą zgłoszonego znaku. Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją, Urząd Patentowy jako podstawę odmowy udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak towarowy wskazał poza art. 131 ust. 2 pkt 1 także art.129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 art.131 ust. 1 pkt 3 p.w.p. Tym samym na skutek złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozparzenie sprawy, organ rozszerzył podstawę odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. Wskazał że zgłoszony znak nie posiada znamion odróżniających, ma charakter ogólnoinformacyjny oraz że jego używanie może wprowadzić nabywców w błąd, co do właściwości lub charakteru towaru, powyższe świadczy o naruszeniu art. 139 k.p.a. Bez znaczenia dla stwierdzonego uchybienia ma fakt, że organ informował skarżącego o naruszeniu ww. przepisów p.w.p, albowiem rozstrzygnięcie organu następuje w drodze decyzji, a nie pism informacyjnych. Niezależnie od powyższego w ocenie WSA istotne wątpliwości budzi też sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie. Organ pominął dowód przedstawiony przez stronę w postaci oświadczenia [...] z dnia 28 listopada 2013 r., w którym stwierdził on, że pomysłodawcą, jedynym inicjatorem, autorem koncepcji, jak i nazwy Festiwalu jest [...] . Organ zobowiązany był ocenić znaczenie tego oświadczenia w kontekście zarzucanego skarżącemu działania w warunkach złej wiary. Urząd Patentowy RP wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art.145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 139 k.p.a. poprzez niezasadne uznanie, że Urząd naruszył zakaz wydawania decyzji na niekorzyść strony w toku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w sytuacji, w której decyzja Urzędu nie pogarsza sytuacji prawnej strony, gdyż zarówno pierwsza, jak i druga decyzja stanowią odmowę udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak w pełnym zakresie, czyli są identyczne co do rozstrzygnięcia, co skutkowało niezasadnym uchyleniem zaskarżonej decyzji bez merytorycznej oceny sprawy, 2) art.141 § 4 p.p.s.a.: a) poprzez sporządzenie wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia, w którym z jednej strony Sąd wskazuje, że przy ocenie, czy doszło do pogorszenia sytuacji prawnej strony należy brać pod uwagę osnowę porównywanych decyzji, a z drugiej strony, Sąd nie dokonuje takiego porównania, a swoje rozstrzygnięcie opiera na porównaniu podstaw materialnoprawnych decyzji, co uniemożliwia pełne zrozumienie rozumowania Sądu, a przez to i kontrolę tego rozstrzygnięcia, b) poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie zawiera precyzyjnych wskazań co do dalszego postępowania Urzędu, a w szczególności nie wskazuje w jaki sposób należy kształtować rozstrzygnięcie decyzji wydawanej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (z uwzględnieniem zaprezentowanego w wyroku rozumienia przepisu art. 139 k.p.a.), w sytuacji, w której przy ponownym rozpatrzeniu sprawy okazuje się, że choć samo rozstrzygnięcie nie ulega zmianie (np. dalej jest to całkowita odmowa przyznania prawa), to jednak, po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności, zgodnie z zasadą praworządności zachodzi konieczność skorygowania materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, a uchylenie wadliwej decyzji musi zawsze występować obok nowego rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 245 p.w.p.), która to wadliwość uzasadnienia wyroku WSA skutkowała pozostawianiem niepewności, co do zakresu związania Urzędu wyrokiem na podstawie art. 153 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na jej poparcie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarzuty organu dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a), są w pełni uzasadnione. Jedyną przyczyną uchylenia kwestionowanej decyzji Urzędu Patentowego było, zdaniem WSA, rzekome naruszenie przez organ art. 139 k.p.a., a mianowicie zakazu reformationis in peius. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Urząd Patentowy zmieniając swoją wcześniejszą decyzję o odmowie udzielenia prawa ochronnego na przedmiotowy znak towarowy poprzez wskazanie innych podstaw prawnych rozstrzygnięcia, poza podaną w decyzji "pierwszoinstancyjnej" nie naruszył przepisów art. 139 k.p.a. – zakazu reformationis in peius. Należy zgodzić się ze skarżącym organem, że rozumienie art. 139 k.p.a. prowadzi do wniosku, że zakres zakazu reformationis in peius wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać określonej decyzją organu pierwszej instancji sytuacji prawnej strony odwołującej się, przy czym pogorszenie to winno być obiektywne, a przesądzać o nim powinno zestawienie treści obu decyzji. Przedmiotowe decyzje UP różnią się jedynie przytoczeniem w drugiej decyzji poza powołaną już w pierwszej decyzji podstawą prawną dodatkowych przepisów prawnych stanowiących podstawy prawne tożsamego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji bardzo lakonicznie uzasadnił swoje stanowisko odnośnie naruszenia przez Urząd Patentowy przepisu art. 139 k.p.a., stwierdzając jedynie, że organ rozszerzył podstawę odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy, wskazując, że zgłoszony znak nie posiada znamion odróżniających. Wojewódzki Sąd Administracyjny w żadnym stopniu nie rozważył w swoim uzasadnieniu wskazanych w zaskarżonej decyzji podstaw odmowy udzielenia prawa ochronnego, czym niewątpliwie naruszył również przepis art. 141 § 1 p.p.s.a. Niewątpliwie Sąd I instancji podnosząc jako zasadniczy zarzut przeciwko zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu art. 139 k.p.a. – zakazu reformationis in peius poprzez rozszerzenie podstawy prawnej w drugiej decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, winien to należycie uzasadnić i wyjaśnić na czym to pogorszenie sytuacji prawnej skarżącego polega. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się w rozumieniu art. 139 k.p.a. oznacza obiektywne pogorszenie się sytuacji odwołującego się. Należy zauważyć, że rozszerzenie podstaw prawnych odmowy udzielenia prawa ochronnego na przedmiotowy znak towarowy o dodatkowe argumenty poparte konkretnymi przepisami ustawy – Prawo własności przemysłowej nie może dyskwalifikować tej decyzji tylko z tego powodu. Natomiast Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien kontrolować zaskarżoną decyzję pod względem spełnienia przesłanek do udzielenia prawa ochronnego na przedmiotowy znak towarowy, w tym również omówionych w decyzji Urzędu Patentowego wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy i tylko w przypadku stwierdzenia, że żadna z przesłanek odmowy udzielenia prawa ochronnego nie została spełniona, ewentualnie uchylić zaskarżone decyzje i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Urzędowi Patentowemu. Natomiast jeśli okazałoby się, że zaskarżona decyzja została oparta na jednej z przesłanek z art. 129 i 131 p.w.p., to niespełnienie pozostałych wymienionych w tych przepisach i decyzji nie mogłoby skutkować uchylenie decyzji. Należy przypomnieć tylko, że naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) skutkuje uchylenie zaskarżonej decyzji, a w przypadku naruszenia prawa materialnego to należy stwierdzić, że miało ono wpływ na wynik sprawy. Dotychczas nie został podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie zajmował się analizą poszczególnych przepisów art. 129 i 131 p.w.p. również pod względem, która przesłanka odmowy udzielenia pawa ochronnego ma charakter bardziej niekorzystny dla skarżącego i czy w ogóle w takiej sytuacji można mówić o pogorszeniu się sytuacji odwołującego się. Skoro stwierdzono, że zarzuty procesowe skargi kasacyjnej oparte na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. a dotyczące naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 141 § 4 p.p.s.a. są usprawiedliwione, to należało skargę kasacyjną uwzględnić i uchylić zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia przepis art. 203 pkt 2 p.p.s.a.