II GZ 90/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "[A.]" Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 3309/15 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi "[A.]" Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. (sygn. akt V SA/Wa 3309/15) zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Warszawie na rzecz skarżącej [A.] Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 3.022 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2016 r. (sygn. akt V SA/Wa 3309/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi spółki (reprezentowanej przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru, adw. K. K.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w C. z dnia [...] lutego 2015 r., a w punkcie drugim zasądził od Dyrektora IC na rzecz skarżącej kwotę 3.022 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim wyroku Sąd wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.; dalej: rozporządzenie). Na łączną kwotę 3.022 zł zasądzonych do zwrotu skarżącej kosztów postępowania Sąd zaliczył 2.022 zł tytułem uiszczonego wpisu stosunkowego od skargi oraz 1.000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Sąd wyjaśnił, że miarkował koszty zastępstwa procesowego na podstawie art. 206 p.p.s.a., mając na względzie fakt, iż przed WSA zawisło kilkadziesiąt spraw ze skarg spółki o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik oraz to, że w kilkunastu sprawach zostały zasądzone koszty zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. Powyższe rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego skarżąca uczyniła przedmiotem zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając zmiany postanowienia zawartego w punkcie 2 wyroku poprzez zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, tj. w wysokości 7.200 zł oraz zasądzenia kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz skarżącej za postępowanie przed Sądem drugiej instancji. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, NSA postanowieniem z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt II GZ 987/16, uchylił zaskarżone postanowienie i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu ww. orzeczenia NSA wskazał, że umotywowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia o kosztach jest w tej sprawie niewystarczające, ponieważ Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, z jakiego powodu obniżył należne koszty zastępstwa procesowego aż o 6.200 zł (z 7.200 zł do 1.000 zł) oraz dlaczego, dokonując kalkulacji kosztów pominął 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. NSA uznał omawiane uzasadnienie za zbyt ogólnikowe, bo nawet jeżeli przy miarkowaniu kosztów Sąd powołuje się – jak w tej sprawie – na wiele podobnych spraw skarżącej, reprezentowanej przez tego samego pełnomocnika, to jednak obowiązkiem Sądu jest zawsze uwzględnić nakład pracy pełnomocnika w konkretnej sprawie i rozliczyć koszty jego pracy w odniesieniu do tej konkretnej sprawy. O nakładzie pracy pełnomocnika, a tym bardziej o odniesieniu go do konkretnej sprawy w uzasadnieniu kontrolowanego rozstrzygnięcia Sąd się nie wypowiedział. Zdaniem NSA powyższe uchybienie ma decydujące znaczenie dla wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w rozumieniu art. 141 § 4 p.p.s.a., zawartego, w punkcie drugim wyroku z dnia 11 sierpnia 2016 r. W wyniku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA zaskarżonym postanowieniem zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Warszawie na rzecz skarżącej tę samą kwotę (3.022 zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd wskazał, że przedmiotem zaskarżenia jest kara pieniężna z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia w wysokości 202.197 zł. Zatem podstawę prawną do obliczenia wynagrodzenia dla adwokata (za udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym w pierwszej instancji) stanowi przepis § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia (w uzasadnieniu wyroku Sąd omyłkowo powołał § 6 pkt 6 rozporządzenia). W świetle ww. przepisów koszty zastępstwa procesowego wynoszą 7200 zł. Natomiast wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 2022 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W związku z powyższym WSA określił, że co do zasady podstawowa wysokość kosztów, które mogły zostać zasądzone w niniejszym postępowaniu wynosiła 9.222 zł, przy czym 2.022 zł z tej kwoty stanowi równowartość uiszczonego wpisu sądowego od skargi, zaś 7.200 zł to stawka minimalna kosztów adwokackich. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że w tej sprawie nie było podstaw do uwzględnienia w ramach zasądzanych kosztów postępowania opłaty skarbowej od pełnomocnictwa udzielonego adwokat K. K., bowiem w aktach sprawy brak było dowodu potwierdzającego poniesienie tego rodzaju wydatku. Uzupełniając braki formalne skargi, pełnomocnik skarżącej do pisma przewodniego z [...] sierpnia 2015 r. załączyła pełnomocnictwo bez dowodu uiszczenia opłaty skarbowej. Ponadto Sąd zauważył, że w aktach sprawy znajduje się też pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą trzem innym pełnomocnikom, do którego załączono dowód uiszczenia opłaty skarbowej. Jedyną czynnością podjętą w sprawie przez jednego z pełnomocników wskazanego w opisanym pełnomocnictwie było sporządzenie pisma uzupełniającego zażalenie na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do przyczyny obniżenia kosztów zastępstwa procesowego z 7.200 zł do 1.000 zł Sąd wskazał, że adw. K. K. reprezentowała skarżącą spółkę w czterdziestu (według stanu na dzień 11 sierpnia 2016 r.) sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W kilkunastu z tych spraw zasądzono koszty zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. W związku z powyższym, uwzględniając (stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia) niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, Sąd uznał, iż kwota 1.000 zł stanowi wynagrodzenie adekwatne do podjętych przez pełnomocnika czynności. Sąd podkreślił, że adw. K. K. sporządziła w kilkudziesięciu sprawach (w tym m.in. w niniejszej sprawie) tożsame w treści pisma, tj. skargę, zażalenie oraz wniosek o niezwłoczne wyznaczenie terminu rozprawy, co w ocenie Sądu uzasadniało obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem tj. w wysokości 7.200 zł. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niesłuszne zastosowanie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do miarkowania kosztów zastępstwa procesowego, - art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez niczym nieuzasadnione pozbawienie skarżącej należnych jej kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy, tj. pełnej wysokości kosztów zastępstwa procesowego, - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnienie sposobu miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego, W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej stwierdziła, że miarkowanie przez Sąd I instancji kosztów zastępstwa procesowego w tej sprawie nie było niczym uzasadnione. W jej ocenie fakt, że sprawy te były rozpatrywane w bliskich odstępach czasu nie może być równoznaczny z uznaniem, że nakład pracy pełnomocnika był znacznie mniejszy w każdej z nich. Zarzuciła również Sądowi, że nie wziął pod uwagę kosztów niezbędnych do sporządzenia w każdej ze spraw poszczególnych pism (tj. kosztów zapewnienia materiałów biurowych, a także w niektórych wypadkach opłacenia przesyłek czy kosztów dojazdu na rozprawę). Strona zwróciła też uwagę na rozbieżności w wysokości zasądzanych na jej rzecz kosztów postępowania, wskazując, że w kilkunastu sprawach koszty zostały zasądzone w pełnej wysokości, a w kilkunastu (w tym w niniejszej sprawie) zostały miarkowane, pomimo tego, że czynności podjęte w tych postępowaniach nie różniły się znacznie. W ocenie skarżącej WSA winien dokładnie wyjaśnić przyczynę tych rozbieżności. Podniesiono również, że w niniejszej sprawie spółka korzystała z usług dwóch profesjonalnych pełnomocników, którzy składali oddzielne pisma procesowe w sprawie, co tym bardziej uzasadnia, zdaniem skarżącej, zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. Ponadto niezrozumiałe jest w ocenie skarżącej niezasądzenie przez WSA kosztów opłaty skarbowej w wysokości 17 zł, niezależnie od tego, którego pełnomocnictwa opłata ta dotyczyła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W niniejszym postępowaniu odrębne przepisy, o jakich mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a. stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, stosowane w tej sprawie w związku z treścią § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 202.197 zł. Mając na uwadze treść art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie co do zasady podstawowa wysokość kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogły zostać zasądzone wynosiła 9.222 zł, przy czym 2.022 zł z tej kwoty to równowartość uiszczonego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi, zaś 7.200 zł to stawka minimalna kosztów adwokackich. Rozpoznając jednak przedmiotową skargę spółki Sąd zasądzając zwrot kosztów postępowania zastosował art. 206 p.p.s.a., z którego wynika, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zaznaczyć trzeba, że art. 206 p.p.s.a. jest stosowany przez sąd z urzędu według własnej, swobodnej oceny okoliczności rozpatrywanej sprawy (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 773 – 774). Sąd zobowiązany jest w wypadku zastosowania w sprawie tego przepisu precyzyjnie uzasadnić rozstrzygnięcie o miarkowaniu kosztów postępowania, gdyż uznaniowe jego stosowanie nie może jednak oznaczać dowolności. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., które miało polegać na nieuzasadnieniu sposobu miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego, wskazać należy, że zarzut ten jest niezasadny. Uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 2016 r. w zakresie zaskarżonego postanowienia o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego odpowiada bowiem wymogom wynikającym z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji podał zarówno podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, jak i wskazał powody zasądzenia na rzecz skarżącej spółki kosztów w wysokości wskazanej w punkcie 2. wyroku. Uzasadnienie wyroku w części dotyczącej podania powodów miarkowania kosztów zastępstwa procesowego pozwala na określenie stanowiska WSA w tym zakresie i umożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Natomiast z uwagi na uznaniowy charakter stosowania art. 206 p.p.s.a. nie można przy tym uznać, że na mocy art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji miał obowiązek szczegółowego wskazywania "metody" miarkowania kosztów. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., które miało polegać na nieuzasadnionym pozbawieniu skarżącej należnych jej kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z treści wskazanych przepisów p.p.s.a. wynika odpowiedzialność finansowa organu za wynik postępowania sądowego uwzględniającego skargę. Przepisy te określają ponadto, co wchodzi w skład niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Jednakże od wspomnianej zasady ustawodawca wprowadził wyjątek określony w cytowanym wyżej art. 206 p.p.s.a., pozwalającym na miarkowanie kosztów postępowania. Zastosowanie przez sąd art. 206 p.p.s.a. nie może być zatem postrzegane jako naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., o ile sąd wskaże i uzasadni, że w konkretnej sprawie można mówić o uzasadnionym przypadku zastosowania art. 206 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wskazał i odpowiednio uzasadnił, dlaczego w tej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Zdaniem NSA w składzie orzekającym w tej sprawie, za taki uzasadniony przypadek można uznać okoliczność, że przed danym sądem toczy się kilkadziesiąt spraw tej samej spółki o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik, bowiem nakład jego pracy w niemal tożsamych sprawach jest mniejszy niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową. Jednocześnie koniecznym jest podkreślenie, że stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Należy również stwierdzić, że skoro z treści art. 206 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż wspomniane stawki minimalne (por. postanowienie NSA z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt II GZ 1018/16, dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się natomiast do twierdzeń strony dotyczących kosztów niezbędnych do sporządzenia w każdej ze spraw poszczególnych pism (tj. kosztów materiałów biurowych, takich jak papier, toner, a także w niektórych wypadkach opłacenia przesyłek czy kosztów dojazdu na rozprawę) wskazać należy, że zasądzone w sprawie wynagrodzenie pełnomocnika z naddatkiem pokrywa wskazane przez stronę koszty, zaś zasądzenie wynagrodzenia w wyższej kwocie stanowiłoby jedynie wyższe wynagrodzenie za jego pracę. Ponadto podkreślić trzeba, że przy sprawach tożsamych i rozpoznawanych podczas wspólnych posiedzeń sądowych również koszty, zwłaszcza koszty dojazdu były względem pojedynczych spraw proporcjonalnie mniejsze, niż gdyby były to sprawy jednostkowe. W kwestii wskazanych przez stronę rozbieżności w wysokości zasądzanych na jej rzecz kosztów postępowania, zaznaczyć trzeba, że to właśnie zasądzenie w kilkunastu wcześniej rozpoznawanych sprawach pełnych kosztów postępowania legło u podstaw późniejszego miarkowania. W poprzednio orzekanych sprawach zwrócone zostały kwoty stanowiące pełne wynagrodzenia pełnomocnika i znacznie przewyższające same koszty postępowania przed Sądem, natomiast późniejsze sprawy (ze względu na ich podobieństwo) nie wymagały już tak dużego nakładu pracy, jak wcześniejsze, co w obliczu tak wielu jednorodnych spraw uzasadniało odstąpienie od zasądzenia pełnych kosztów postępowania. Również stanowisko strony, z którego wynika, że uzasadnieniem dla zasądzenia pełnych kosztów zastępstwa procesowego jest fakt korzystania przez spółkę z usług dwóch profesjonalnych pełnomocników, należało uznać za błędne. Nie ulega wątpliwości, że zatrudnienie większej liczby pełnomocników generuje po stronie spółki większe koszty, jednak przepis art. 205 § 2 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie i wydatki tylko jednego adwokata lub radcy prawnego, niezależnie od ilości zatrudnionych przez stronę pełnomocników. Odnosząc się natomiast do zarzutu niezasądzenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa należy zgodzić się z Sądem I instancji, że nie było podstaw do uwzględnienia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa udzielonego adwokat K. K. W aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego poniesienie tego rodzaju wydatku z tytułu udzielonego jej pełnomocnictwa. Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się wydatki jednego pełnomocnika. Zatem w przypadku gdy strona jest w postępowaniu reprezentowana przez kilku pełnomocników, do niezbędnych kosztów postępowania zalicza się wynagrodzenie i wydatki tylko jednego pełnomocnika. Należy zauważyć, że to adwokat K. K. w ramach udzielonego pełnomocnictwa sporządziła w imieniu strony liczne pisma procesowe i wnioski, ale przede wszystkim jako jedyny pełnomocnik procesowy sporządziła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz osobiście reprezentowała stronę przed tym Sądem. W związku z tym, mając na uwadze treść § 2 ust. 1 rozporządzenia i uwzględniając wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy oraz zważywszy, że zażalenie zostało wniesione przez adwokat K. K., należy stwierdzić, że do niezbędnych kosztów postępowania należy zaliczyć wynagrodzenie i wydatki wyłącznie tego pełnomocnika. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem zażalenie na to postanowienie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.