II GZ 926/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 739/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 739/15 (wydanym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 października 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił F. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki z dnia 24 lipca 2015 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia - określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a.") - przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał, że skarżąca spółka posiada majątek znacznej wartości, skoro wartość środków trwałych według oświadczenia strony wynosi [...] zł, co wielokrotnie przewyższa należny w sprawie wpis od skargi w wysokości 400 zł, jak również łączną kwotę wpisów sądowych w wysokości 34 400 zł. Sąd wskazał ponadto, że strona w 2014 r. uzyskała przychód w wysokości [...] zł, odnotowując stratę podatkową, która nie miała jednak - w ocenie Sądu - znaczenia dla kwestii przyznania prawa pomocy, bowiem strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Skoro spółka osiąga przychody , to kwestią wyboru jest, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z powadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisywać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Sąd wskazał również, że analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych prowadzi do wniosku, iż skarżąca na bieżąco obracała środkami finansowymi, których wysokość wielokrotnie przewyższała należny w sprawie wpis sadowy. Suma wpływów na rachunku w lutym 2015 r. wynosiła 57 429,43 zł, w marcu 112 600 zł, w kwietniu 22 300 zł, zaś w maju 123 000 zł. Spółka nie złożyła natomiast wyciągów za okres lipiec - wrzesień 2015 r. Zdaniem WSA, przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu przez skarżącą spółkę działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła F. Spółka z o.o. (zastępowana przez adwokata). Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości, poprzez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie art. 245 § 1, § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji obecna sytuacja finansowa spółki uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przychód uzyskiwany z prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej (podobnie jak i skala tej działalności) nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki. Przychód jest bowiem wyłącznie kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, a co najwyżej jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych. Wartości przychodów ujęte w sprawozdaniu nie oznaczają, że dany podmiot w rzeczywistości (efektywnie) uzyskał wskazaną w sprawozdaniu kwotę przychodu. Autor zażalenia dodał, że aktualna sytuacja majątkowa spółki wynika nie tylko i nie wyłącznie ze złożonych do akt sprawy sprawozdań finansowych spółki, lecz również z innych, zaoferowanych przez skarżącą dokumentów, m.in. zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych. Stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że przeciwko spółce prowadzone są postępowania administracyjne, w toku których zajęto jedyny rachunek bankowy spółki, część środków trwałych w postaci automatów do gier oraz wierzytelności spółki. Zdaniem strony wnoszącej zażalenie, spółka nie posiada obecnie środków na poniesienie kosztów sądowych, lecz również - mimo podjęcia niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków - nie mogła ich wcześniej przygotować na poczet ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych. Spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, a zatem stan ten ma charakter trwały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji została dokonana prawidłowo. Trafnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na wysokość przychodu skarżącej spółki za 2014 r., która to wartość znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na obecnym etapie postępowania sprowadzających się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 400 zł). Jak przyznał autor zażalenia, przychód jest jednym z czynników obrazujących kondycję finansową podmiotu gospodarczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa była zatem ocena dokonana przez Sąd pierwszej instancji, że fakt wykazania przez skarżącą przychodu za 2014 r. w wysokości [...] zł - w powiązaniu z przedstawionymi przez stronę danymi o operacjach finansowych dokonywanych na rachunku bankowym - świadczy o tym, że aktualna kondycja finansowa spółki jest daleka od złej. Ocenę tę potwierdzają również inne dokumenty przedłożone przez stronę. W szczególności warto zwrócić uwagę na wyciągi z rachunku bankowego spółki za miesiące od stycznia do czerwca 2015 r., z których wynika, że spółka dokonywała w każdym z tych miesięcy kilkudziesięciotysięcznych wpłat pieniężnych na swoje konto oraz wykonywała przelewy (w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych) na rzecz swoich kontrahentów. Istotnego znaczenia dla wspomnianej oceny nie ma zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spółki, skoro dochodzone w związku z tym zawiadomieniem należności wynoszą 34 173,20 zł, a z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że spółka oraz prezes jej zarządu dokonywali w każdym miesiącu wpłat na to konto w wysokości na ogół znacznie przekraczającej wspomnianą kwotę (tj. 40 000 zł w styczniu 2015 r., 50 500 zł w lutym 2015 r., 112 600 zł w marcu 2015 r., 22 300 zł w kwietniu 2015 r., 123 000 zł w maju 2015 r., 83 500 zł w czerwcu 2015 r.). Wspomniane wpłaty gotówkowe świadczą o tym, że spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz - jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji - decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, np. należności z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarią adwokacko-radcowską (w okresie styczeń-czerwiec 2015 r. spółka udokumentowała przelewy z tego tytułu na łączną kwotę 196 043,89 zł). Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. PG